Landmark คำพิพากษาสำคัญ Civil & Commercial Codeป.พ.พ. Decision 5277/2540 คำพิพากษาที่ 5277/2540 1997 (B.E. 2540)

Lease Renewal Clause Is Discretionary ข้อตกลงต่อสัญญาเช่าเป็นดุลพินิจ

CCC Sections: มาตรา ป.พ.พ.:

⚖️ Key Takeaway ⚖️ ประเด็นสำคัญ

Section 570 provides that where the agreed term of a lease expires, the lessee remains in possession and the lessor knows and does not object, the parties are deemed to have made a new lease for an indefinite period. That is only the effect the law attaches to those facts. Where the lease itself contains a special agreement setting out how a renewal is to be applied for and qualifies it with the words 'on the next occasion', the parties have shown that they intended a lease to be actually made rather than to arise by operation of law, and the clause must in addition be construed in favour of the party who would bear the obligation under it, under Section 11. A lessee who did not apply to renew is therefore not liable for the charge the clause attaches to a failure to apply. A daily charge payable under the lease until the lessee leaves is a penalty, and under Section 380 paragraph two a creditor who claims full damages takes the penalty as the minimum amount included in them, so a lessor already awarded damages equal to the rent cannot claim the penalty in addition. A penalty stipulated for late payment of rent ceases with the contract and cannot run for the period after the lease has been brought to an end.

แม้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 บัญญัติว่า เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า ถ้าผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่ และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วง ให้ถือว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา กรณีก็เพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น เมื่อสัญญาเช่ามีข้อตกลงเป็นพิเศษกำหนดวิธีขอต่ออายุสัญญา และมีข้อความว่า 'ในครั้งต่อไป' กำกับอยู่ ย่อมส่อแสดงเจตนาของคู่สัญญาว่าจะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งต้องตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ตามมาตรา 11 ผู้เช่าที่มิได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญาจึงไม่ต้องรับผิดในเงินที่ข้อสัญญากำหนดไว้สำหรับการไม่ยื่นคำขอ ส่วนค่าปรับรายวันที่กำหนดให้ชำระจนกว่าผู้เช่าจะออกจากทรัพย์ที่เช่า เป็นค่าเสียหายที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งตามมาตรา 380 วรรคสอง ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนโดยคิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนน้อยที่สุด เมื่อได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนแล้วจะเรียกเบี้ยปรับอีกไม่ได้ และค่าปรับที่กำหนดไว้สำหรับการชำระค่าเช่าล่าช้าย่อมระงับสิ้นไปพร้อมกับสัญญา จะนำมาใช้บังคับสำหรับระยะเวลาภายหลังเลิกสัญญาไม่ได้

Executive Summary บทสรุปผู้บริหาร

The Bangkok Metropolitan Administration let a wooden house in Thon Buri. Clause 9 of the lease required the lessee to apply to renew at least 90 days before the term ended, made her pay a 1,000 baht hospital contribution if she did not, and reserved to the lessor the right to grant or refuse a renewal. When the term expired the lessee stayed on, the lessor knew and did not object, and rent kept being paid. The lessor later sued for arrears, penalties, the hospital contribution and possession. The Supreme Court held that clause 9 was a special agreement whose words 'on the next occasion' showed the parties meant a fresh lease to be actually made rather than one arising by operation of law under Section 570, and that it had to be read in favour of the lessee as the party who would bear the obligation, under Section 11. She owed no hospital contribution. The Court also held that the daily penalty for late rent in clause 2 ended with the contract, and that the daily charge in clause 11 was a penalty which Section 380 paragraph two treats as the minimum of the damages already awarded, so it could not be claimed on top. Affirmed.
กรุงเทพมหานครให้เช่าเรือนไม้ในเขตธนบุรี สัญญาเช่าข้อ 9 กำหนดให้ผู้เช่ายื่นคำขอต่ออายุสัญญาก่อนสิ้นสุดสัญญาไม่น้อยกว่า 90 วัน หากพ้นกำหนดต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาท และผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ต่ออายุสัญญาหรือไม่ก็ได้ เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า ผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่และผู้ให้เช่ารู้แล้วไม่ทักท้วง ต่อมาผู้ให้เช่าฟ้องเรียกค่าเช่าค้างชำระ ค่าปรับ ค่าบำรุงโรงพยาบาล และขับไล่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อ 9 เป็นความตกลงกันเป็นพิเศษ และคำว่า 'ในครั้งต่อไป' ส่อแสดงเจตนาว่าต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่เกิดขึ้นโดยผลของมาตรา 570 ทั้งต้องตีความให้เป็นคุณแก่จำเลยซึ่งจะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ตามมาตรา 11 จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดในค่าบำรุงโรงพยาบาล นอกจากนี้ค่าปรับตามข้อ 2 ระงับไปพร้อมกับสัญญา และค่าปรับรายวันตามข้อ 11 เป็นเบี้ยปรับซึ่งตามมาตรา 380 วรรคสอง ถือเป็นจำนวนน้อยที่สุดของค่าเสียหาย เมื่อศาลล่างพิพากษาให้ค่าเสียหายเต็มจำนวนแล้ว จะเรียกเบี้ยปรับอีกไม่ได้ พิพากษายืน

Facts of the Case ข้อเท็จจริง

The plaintiff, the Bangkok Metropolitan Administration, let wooden house No. 89 in Soi Rong Si Nguan Thai, Talat Phlu, Thon Buri to the defendant at 300 baht a month. Clause 2 of the lease made rent payable by the fifth of each month and imposed a daily charge of 15 baht until the arrears were cleared. Clause 9 required the lessee to lodge an application to renew with the director of Vajira Hospital not less than 90 days before the term ended, imposed a hospital contribution of 1,000 baht if she was late, and reserved to the lessor the right to allow a renewal or not. Clause 11 obliged the lessee to leave within 30 days if the lessor wanted the building for its own purposes and to pay 100 baht a day, one third of the monthly rent, until she did. The term expired, the defendant stayed on and the plaintiff did not object. She then fell into arrears from October 1990, the plaintiff terminated the lease on 19 August 1991, and she did not leave. The plaintiff sued for 142,530 baht in arrears, penalties, the hospital contribution and damages, for possession, and for continuing damages. The Civil Court ordered her out and awarded 13,210 baht with interest and 300 baht a month until she left. The Court of Appeal affirmed. The plaintiff appealed to the Supreme Court.
โจทก์คือกรุงเทพมหานคร ให้จำเลยเช่าเรือนไม้เลขที่ 89 ซอยโรงสีง่วนไถ่ แขวงตลาดพลู เขตธนบุรี ค่าเช่าเดือนละ 300 บาท สัญญาข้อ 2 ให้ชำระค่าเช่าภายในวันที่ 5 ของทุกเดือน หากพ้นกำหนดยอมให้ปรับวันละ 15 บาท จนกว่าจะชำระครบ ข้อ 9 ให้ผู้เช่ายื่นคำขอต่ออายุสัญญาต่อผู้อำนวยการวชิรพยาบาลก่อนสิ้นสุดสัญญาไม่น้อยกว่า 90 วัน หากพ้นกำหนดต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาท และผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ต่ออายุสัญญาหรือไม่ก็ได้ ข้อ 11 หากผู้ให้เช่าประสงค์จะใช้อาคาร ผู้เช่ายอมขนย้ายออกภายใน 30 วัน หากไม่ออกยอมเสียค่าปรับวันละ 100 บาท เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า จำเลยยังคงครอบครองอยู่และโจทก์ไม่ทักท้วง ต่อมาจำเลยค้างชำระค่าเช่าตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533 โจทก์บอกเลิกสัญญาเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2534 แต่จำเลยไม่ออกจากอาคาร โจทก์ฟ้องเรียกเงินรวม 142,530 บาท ขับไล่ และค่าเสียหายต่อเนื่อง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ขับไล่ ให้ชำระ 13,210 บาท พร้อมดอกเบี้ย และค่าเสียหายเดือนละ 300 บาทจนกว่าจะออก ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฎีกา

Court's Holding (Ratio Decidendi) คำวินิจฉัยของศาล (หลักกฎหมาย)

Section 570 provides that where the agreed term of a lease expires, the lessee remains in possession and the lessor knows and does not object, the parties are deemed to have made a new lease for an indefinite period. That is only the effect the law attaches to those facts. Where the lease itself contains a special agreement setting out how a renewal is to be applied for and qualifies it with the words 'on the next occasion', the parties have shown that they intended a lease to be actually made rather than to arise by operation of law, and the clause must in addition be construed in favour of the party who would bear the obligation under it, under Section 11. A lessee who did not apply to renew is therefore not liable for the charge the clause attaches to a failure to apply. A daily charge payable under the lease until the lessee leaves is a penalty, and under Section 380 paragraph two a creditor who claims full damages takes the penalty as the minimum amount included in them, so a lessor already awarded damages equal to the rent cannot claim the penalty in addition. A penalty stipulated for late payment of rent ceases with the contract and cannot run for the period after the lease has been brought to an end.
แม้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 บัญญัติว่า เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า ถ้าผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่ และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วง ให้ถือว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา กรณีก็เพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น เมื่อสัญญาเช่ามีข้อตกลงเป็นพิเศษกำหนดวิธีขอต่ออายุสัญญา และมีข้อความว่า 'ในครั้งต่อไป' กำกับอยู่ ย่อมส่อแสดงเจตนาของคู่สัญญาว่าจะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งต้องตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ตามมาตรา 11 ผู้เช่าที่มิได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญาจึงไม่ต้องรับผิดในเงินที่ข้อสัญญากำหนดไว้สำหรับการไม่ยื่นคำขอ ส่วนค่าปรับรายวันที่กำหนดให้ชำระจนกว่าผู้เช่าจะออกจากทรัพย์ที่เช่า เป็นค่าเสียหายที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งตามมาตรา 380 วรรคสอง ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนโดยคิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนน้อยที่สุด เมื่อได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนแล้วจะเรียกเบี้ยปรับอีกไม่ได้ และค่าปรับที่กำหนดไว้สำหรับการชำระค่าเช่าล่าช้าย่อมระงับสิ้นไปพร้อมกับสัญญา จะนำมาใช้บังคับสำหรับระยะเวลาภายหลังเลิกสัญญาไม่ได้

Legal Analysis การวิเคราะห์ทางกฎหมาย

This decision is often cited for the proposition that a renewal clause gives the lessee no right to a renewal. That is what clause 9 said, in terms, and the Court quoted it, but it is not what the Court decided. The lessee was not asking for a renewal. The lessor was asking to be paid a 1,000 baht contribution because she had not applied for one, and the question was whether that charge could be levied on a tenancy that had in the meantime continued under Section 570. The answer turns on the relationship between a statutory effect and an express term. Section 570 does deem a new lease for an indefinite period where the lessee holds over and the lessor knows and does not object, and that had happened here. But the Court read clause 9 as a special agreement, and read the words 'on the next occasion' in it as showing that the parties intended a lease to be actually concluded rather than to arise by the operation of the section. Section 11, which requires a doubtful term to be construed in favour of the party who would incur the obligation, pointed the same way. So the failure to apply attracted no charge. The other two points are about the limits of contractual penalties. The daily charge for late rent under clause 2 lapsed with the contract, so the lessor could not run it from the day after termination, which is exactly what it had pleaded. The daily charge under clause 11 was damages fixed in advance, that is a penalty, and Section 380 paragraph two lets a creditor recover the full loss counting the penalty within it, the penalty being the minimum figure. The lower courts had already awarded damages equal to the rent for the whole period of holding over, so claiming the penalty on top would have taken the lessor beyond its loss. The Supreme Court affirmed.
คำพิพากษานี้มักถูกอ้างว่าเป็นบรรทัดฐานว่าข้อตกลงต่ออายุสัญญาไม่ก่อสิทธิแก่ผู้เช่า ซึ่งเป็นข้อความที่ปรากฏในสัญญาข้อ 9 และศาลได้ยกมากล่าวไว้ แต่มิใช่ประเด็นที่ศาลวินิจฉัย ผู้เช่ามิได้เรียกร้องขอให้ต่อสัญญา ฝ่ายที่เรียกร้องคือผู้ให้เช่าซึ่งขอให้ชำระค่าบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาท เพราะผู้เช่าไม่ได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญา ปัญหาจึงอยู่ที่ว่าจะเรียกเงินจำนวนนั้นได้หรือไม่ ในเมื่อการเช่าได้ดำเนินต่อมาโดยผลของมาตรา 570 แล้ว คำตอบอยู่ที่ความสัมพันธ์ระหว่างผลของกฎหมายกับข้อตกลงที่คู่สัญญาทำไว้เป็นพิเศษ มาตรา 570 ให้ถือว่าได้ทำสัญญาใหม่ไม่มีกำหนดเวลาเมื่อผู้เช่ายังครอบครองอยู่และผู้ให้เช่ารู้แล้วไม่ทักท้วง ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงในคดีนี้ แต่ศาลฎีกาเห็นว่าข้อ 9 เป็นความตกลงกันเป็นพิเศษ และคำว่า 'ในครั้งต่อไป' ส่อแสดงเจตนาว่าต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่โดยผลของกฎหมาย ประกอบกับมาตรา 11 ที่ให้ตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ การไม่ยื่นคำขอจึงไม่ก่อภาระเงินจำนวนนั้น อีกสองประเด็นเป็นเรื่องขอบเขตของเบี้ยปรับ ค่าปรับรายวันตามข้อ 2 ระงับไปพร้อมกับสัญญา โจทก์จึงคิดนับแต่วันถัดจากวันเลิกสัญญาไม่ได้ ส่วนค่าปรับรายวันตามข้อ 11 เป็นค่าเสียหายที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ตามมาตรา 380 วรรคสอง ให้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนโดยคิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนน้อยที่สุด เมื่อศาลล่างพิพากษาให้ค่าเสียหายเท่าอัตราค่าเช่าเต็มระยะเวลาแล้ว การเรียกเบี้ยปรับอีกย่อมเกินความเสียหายที่โจทก์ได้รับ ศาลฎีกาพิพากษายืน

Full Court Decision คำพิพากษาฉบับเต็ม

The following is the full text of Supreme Court Decision No. 5277/2540. Source: deka.supremecourt.or.th ต่อไปนี้คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5277/2540 ฉบับเต็ม แหล่งที่มา: deka.supremecourt.or.th

English translation is being prepared and will be available soon.

ตามสัญญาเช่าฉบับพิพาท ข้อ 2 ระบุว่า "ผู้เช่าจะชำระค่าเช่าของเดือนถัดไปภายในวันที่ 5 ของทุกเดือนหากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าวผู้เช่ายินยอมให้ปรับเป็นรายวันในอัตราวันละ 5% ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 15 บาท (สิบห้าบาทถ้วน) จนว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน"เมื่อจำเลยค้างชำระค่าเช่าตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533จนถึงวันเลิกสัญญาคือวันที่ 19 สิงหาคม 2534 แต่โจทก์กลับฟ้องเรียกค่าปรับดังกล่าวนับแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534ภายหลังจากสัญญาเช่าสิ้นสุดลงแล้ว ซึ่งข้อตกลงข้อนี้ย่อมระงับสิ้นไป จะนำมาใช้บังคับแก่กันต่อไปอีกไม่ได้ สัญญาเช่าข้อ 9 กำหนดไว้ว่า "การต่ออายุสัญญาเช่าในครั้งต่อไป ผู้เช่าจะต้องยื่นคำร้องของต่อคำร้องขอต่ออายุสัญญาต่อผู้อำนวยการวชิรพยาบาลก่อนสิ้นสุดสัญญานี้ไม่น้อยกว่า 90 วัน และหากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าวผู้เช่าจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาลจำนวน 1,000 บาท(หนึ่งพันบาทถ้วน) ผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ผู้เช่าต่ออายุสัญญาเช่าหรือไม่ก็ได้" ดังนี้ แม้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 จะบัญญัติว่าในเมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าซึ่งได้ตกลงกันไว้นั้น ถ้าผู้เช่ายังคงครองทรัพย์สินอยู่ และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วงไซ้ร ท่านให้ถือว่าคู่สัญญาเป็นอันได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา" ก็ดี กรณีเพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น แต่ตามข้อตกลงข้างต้นถือว่าเป็นความตกลงกันเป็นพิเศษและมีข้อความว่า "ในครั้งต่อไป"กำกับอยู่ด้วย ส่อแสดงให้เห็นเจตนาของคู่สัญญาว่า จะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง ๆ มิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งยังต้องให้เป็นคุณแก่จำเลยซึ่งจะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 11 อีกด้วย จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดในค่าบำรุงโรงพยาบาลแต่อย่างใด ตามสัญญาเช่า ข้อ 11 มีข้อความว่า "หากผู้ให้เช่ามีความประสงค์จะใช้อาคารที่เช่าเพื่อดำเนินกิจการของรัฐหรือกิจการใด ๆ ของผู้ให้เช่า ผู้เช่ายินยอมขนย้ายสิ่งของสัมภาระและบริวารออกจากอาคารที่เช่าภายใน 30 วันหากครบกำหนดแล้วผู้เช่าไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า ผู้เช่ายินยอมชำระค่าปรับแก่ผู้ให้เช่าในอัตราวันละ 1 ใน 3ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 100 บาท (หนึ่งร้อยบาทถ้วน)จนกว่าจะออกจากอาคารที่เช่า" ตามข้อตกลงดังกล่าวถือเป็นค่าเสียหายที่คู่สัญญาตกลงกันไว้ล่วงหน้า จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าเสียหายและตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 380 วรรคสอง ก็บัญญัติไว้ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนที่เสียไปโดยให้คิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นด้วย คือให้ถือว่าเบี้ยปรับเป็นจำนวนน้อยที่สุดของค่าเสียหาย เมื่อคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกค่าเสียหายเท่ากับอัตราค่าเช่าและศาลล่างพิพากษาให้โจทก์ได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนที่โจทก์ได้รับความเสียหายแล้ว โจทก์จะเรียกร้องให้จำเลยเสียเบี้ยปรับดังกล่าวให้โจทก์อีกไม่ได้ เพราะเป็นการเรียกร้องที่นอกเหนือไปจากความเสียหายที่โจทก์ได้รับขัดต่อมาตรา 380 วรรคสองดังกล่าวข้างต้น
โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2531 จำเลยตกลงทำสัญญาเช่าอาคารเรือนไม้ของโจทก์เลขที่ 89 ซอยโรงสีง่วนไถ่ แขวงตลาดพลูเขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร มีกำหนด 1 ปี นับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน2531 ถึง วันที่ 31 มีนาคม 2532 ชำระค่าเช่าเป็นรายเดือน เดือนละ300 บาท โดยชำระค่าเช่าภายในวันที่ 5 ของแต่ละเดือน หากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าวผู้เช่ายอมให้ปรับเป็นรายวันในอัตราร้อยละ 5ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 15 บาท จนกว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน และเพื่อเป็นหลักประกันในการปฏิบัติตามสัญญา จำเลยได้วางหลักประกันเป็นเงินจำนวน 3 เท่า ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 900 บาท ให้แก่โจทก์ในวันทำสัญญา และหลักประกันนี้โจทก์จะคืนให้เมื่อจำเลยพ้นข้อผูกพันตามสัญญา หากโจทก์มีความประสงค์จะใช้อาคารที่เช่าเพื่อดำเนินกิจการของรัฐหรือกิจการใด ๆ ของโจทก์จำเลยยินยอมขนย้ายสิ่งของและบริวารออกจากอาคารที่เช่าภายใน 30 วัน นับแต่วันแจ้งให้ทราบ และผู้เช่าสละสิทธิที่จะเรียกร้องค่าเสียหายหรือค่าขาดประโยชน์อื่นใดทั้งสิ้น หากครบกำหนดแล้วจำเลยไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า จำเลยยินยอมชำระค่าปรับให้แก่โจทก์อัตราวันละ 1 ใน 3ของค่าเช่าเป็นรายเดือน เป็นเงิน 100 บาท จนกว่าจะออกจากอาคารที่เช่า นอกจากนี้จำเลยตกลงว่าการต่อสัญญาเช่า จำเลยจะต้องยื่นคำร้องขอต่ออายุสัญญาก่อนสิ้นสุดสัญญาไม่น้อยกว่า 90 วัน หากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว จำเลยจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาล1,000 บาท และโจทก์สงวนสิทธิที่จะให้จำเลยต่ออายุสัญญาเช่าหรือไม่ก็ได้ จำเลยไม่ยื่นคำร้องขอต่ออายุสัญญา เมื่อครบกำหนดสัญญาเช่าแล้วจำเลยยังคงอยู่อาศัยในอาคารดังกล่าว และชำระค่าเช่าแก่โจทก์จนถึงเดือนกันยายน 2533 หลักจากนั้นตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533ตลอดมาจนบัดนี้ จำเลยไม่ได้ชำระค่าเช่าแก่โจทก์เลย โจทก์ประสงค์ที่จะใช้ที่ดินเพื่อประโยชน์ของทางราชการจำเป็นต้องรื้อถอนอาคารเรือนไม้ออกไป โจทก์มีหนังสือลงวันที่ 28 มกราคม 2534 บอกเลิกสัญญาเช่าโดยให้จำเลยและบริวารออกจากสถานที่เช่าภายในกำหนด 6 เดือนนับแต่วันที่ได้รับหนังสือบอกกล่าวจำเลยได้รับหนังสือบอกกล่าวเมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2534 ครบกำหนด 6 เดือน เมื่อวันที่ 19สิงหาคม 2534 แต่จำเลยไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า ดังนั้น ตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 ตลอดมาจนกว่าจำเลยจะออกจากอาคารที่เช่าจำเลยต้องรับผิดชำระค่าปรับแก่โจทก์ในอัตราวันละ 1 ใน 3 ของค่าเช่าเป็นรายเดือน เป็นเงิน 100 บาท ด้วย ทั้งจำเลยไม่ขอต่ออายุสัญญาเช่าก่อนสิ้นสุดสัญญา จำเลยต้องเสียเงินบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาทให้แก่โจทก์ จำเลยค้างค่าเช่านับแต่เดือนตุลาคม 2533 จนถึงวันที่ 19 สิงหาคม 2534 ซึ่งเป็นวันเลิกสัญญาเช่าเป็นเวลา 10 เดือน 19 วันรวมเป็นเงิน 3,190 บาท และตามสัญญาข้อ 2 จำเลยมีหน้าที่เสียค่าปรับเป็นรายวัน วันละ 15 บาท จนกว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน โจทก์ขอคิดค่าปรับตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 เป็นต้นไป ค่าปรับจนถึงวันฟ้องรวม 1,108 วัน รวมเป็นเงิน 16,620 บาท รวมค่าบำรุงโรงพยาบาลค่าเช่าที่ค้างชำระและค่าปรับจนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 20,810 บาทเมื่อสัญญาเลิกกัน จำเลยยังคงอยู่อาศัยในอาคารของโจทก์ตลอดมาเป็นการละเมิดต่อโจทก์ ทำให้โจทก์เสียหาย โจทก์ไม่ได้ใช้ประโยชน์ในอาคารดังกล่าว จำเลยต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์จนกว่าจะออกจากอาคารของโจทก์ โจทก์ขอคิดค่าเสียหายเดือนละ 300 บาท เท่าอัตราค่าเช่าตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 จนถึงวันฟ้องเป็นเวลา36 เดือน 12 วัน เป็นเงิน 10,920 บาท นับแต่วันเลิกสัญญาเช่าจำเลยไม่ยอมออกจากอาคารของโจทก์ จำเลยต้องเสียค่าปรับให้แก่โจทก์อัตราวันละ 100 บาท จนกว่าจำเลยจะออกจากอาคารของโจทก์ สำหรับค่าปรับตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 นับถัดจากวันเลิกสัญญาจนถึงวันฟ้องเป็นเวลา 1,108 วัน เป็นเงิน 110,800 บาท รวมค่าเสียหายและค่าปรับจนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 121,720 บาท รวมเป็นเงินทั้งสิ้น142,530 บาท ขอให้บังคับจำเลยพร้อมบริวารออกจากเรือนไม้เลขที่ 89ซอยโรงสีง่วนไถ่ แขวงตลาดพลู เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร ให้จำเลยชำระเงิน 142,530 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ ให้จำเลยชำระค่าเสียหายเดือนละ300 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยและบริวารจะออกจากอาคารของโจทก์ ให้จำเลยชำระค่าปรับวันละ 15 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยจะชำระค่าเช่าที่ค้างให้ครบถ้วนแก่โจทก์ ให้จำเลยชำระค่าปรับวันละ 100 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยกับบริวารจะออกจากอาคารของโจทก์
จำเลยให้การว่า หลังจากสิ้นกำหนดระยะเวลาเช่าแล้ว จำเลยยังคงครอบครองห้องเช่าตลอดมาโดยโจทก์มิได้ทักท้วง และรับเงินค่าเช่าที่จำเลยจ่ายให้มาโดยตลอด ถือได้ว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญากันใหม่ต่อไปโดยไม่มีกำหนดเวลา จำเลยไม่เคยได้รับหนังสือบอกเลิกสัญญาเช่าจากโจทก์ ค่าปรับและค่าเสียหายที่โจทก์เรียกร้องนั้นซ้ำซ้อนกันและสูงเกินความจริง โจทก์มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายได้เท่ากับค่าเช่านับแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 จนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 10,920 บาทขอให้ยกฟ้อง
จำเลยขาดนัดพิจารณา
ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากอาคารเลขที่ 89 ของโจทก์ ให้จำเลยชำระเงิน 13,210 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ และให้จำเลยชำระค่าเสียหายเดือนละ 300 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยจะขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากอาคารดังกล่าว
โจทก์อุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
โจทก์ฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่า เดิมโจทก์และจำเลยทำสัญญาเช่าอาคารเรือนไม้ตามเอกสารหมาย จ.1 แต่เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าซึ่งได้ตกลงกันไว้ จำเลยยังครอบครองทรัพย์สินอยู่ และโจทก์รู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วงแต่อย่างใด ต่อมาจำเลยค้างชำระค่าเช่าโจทก์จึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาเช่าโดยชอบแล้ว แต่จำเลยมิได้ออกจากอาคารที่เช่า
คดีคงมีปัญหาข้อกฎหมายที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย จ.1 ภายหลังโจทก์บอกเลิกสัญญาเช่ารายนี้แล้วจำเลยจะต้องเสียค่าปรับเป็นรายวันวันละ 15 บาท สำหรับเงินค่าเช่าที่ติดค้างหรือไม่ กับจำเลยจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาลจำนวน1,000 บาท ด้วยหรือไม่ และนับแต่วันเลิกสัญญาเช่าจำเลยยังจะต้องเสียค่าปรับในอัตราวันละ 100 บาท จนกว่าจำเลยจะออกไปจากอาคารที่เช่าให้แก่โจทก์ดังคำฟ้องหรือไม่ ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย จ.1ข้อ 2 ระบุว่า " ผู้เช่าจะชำระค่าเช่าของเดือนถัดไปภายในวันที่ 5ของทุกเดือน หากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว ผู้เช่ายินยอมให้ปรับเป็นรายวันในอัตราวันละ 5% ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 15 บาท(สิบห้าบาทถ้วน) จนกว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน" ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่า จำเลยค้างชำระค่าเช่าตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533 จนถึงวันเลิกสัญญา คือวันที่ 19 สิงหาคม 2534 แต่โจทก์กลับฟ้องเรียกค่าปรับดังกล่าวนับแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 ภายหลังจากสัญญาเช่าสิ้นสุดลงแล้ว ซึ่งข้อตกลงข้อนี้ย่อมระงับสิ้นไป จะนำมาใช้บังคับแก่กันต่อไปอีกไม่ได้ สำหรับสัญญาเช่าขอ 9 กำหนดไว้ว่า "การต่ออายุสัญญาเช่าในครั้งต่อไป ผู้เช่าจะต้องยื่นคำร้องขอต่ออายุสัญญาต่อผู้อำนาจการวชิรพยาบาลก่อนสิ้นสุดสัญญานี้ไม่น้อยกว่า 90 วันและหากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว ผู้เช่าจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาลจำนวน 1,000 บาท (หนึ่งพันบาทถ้วน) ผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ผู้เช่าต่ออายุสัญญาเช่าหรือไม่ก็ได้" เห็นว่า แม้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 บัญญัติว่า "ในเมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าซึ่งได้ตกลงกันไว้นั้น ถ้าผู้เช่ายังคงครองทรัพย์สินอยู่และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วงไซร้ ท่านให้ถือว่าคู่สัญญาเป็นอันได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา" ก็ดีกรณีเพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น แต่ตามข้อตกลงข้างต้นถือว่าเป็นความตกลงกันเป็นพิเศษและมีข้อความว่า "ในครั้งต่อไป" กำกับอยู่ด้วยส่อแสดงให้เห็นเจตนาของคู่สัญญาว่า จะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง ๆมิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งยังต้องตีความให้เป็นคุณแก่จำเลยซึ่งจะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ ดังที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 11 อีกด้วย จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดในค่าบำรุงโรงพยาบาลแต่อย่างใด นอกจากนี้ตามสัญญาเช่า ข้อ 11 มีข้อความว่า"หากผู้ให้เช่ามีความประสงค์จะใช้อาคารที่เช่าเพื่อดำเนินกิจการของรัฐหรือกิจการของรัฐหรือกิจการใด ๆ ของผู้ให้เช่า ผู้เช่ายินยอมขนย้ายสิ่งของสัมภาระและบริวารออกจากอาคารที่เช่าภายใน 30 วันหากครบกำหนดแล้วผู้เช่าไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า ผู้เช่ายินยอมชำระค่าปรับแก่ผู้ให้เช่าในอัตราวันละ 1 ใน 3 ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 100 บาท (หนึ่งร้อยบาทถ้วน) จนกว่าจะออกจากอาคารที่เช่า"เห็นว่า ตามข้อตกลงดังกล่าวถือเป็นค่าเสียหายที่คู่สัญญาตกลงกันไว้ล่วงหน้า จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าเสียหาย และตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 380 วรรคสองก็บัญญัติไว้ว่า ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนที่เสียไปโดยให้คิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นด้วย คือให้ถือว่าเบี้ยปรับเป็นจำนวนน้อยที่สุดของค่าเสียหาย เมื่อคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกค่าเสียหายเท่ากับอัตราค่าเช่าและศาลล่างพิพากษาให้โจทก์ได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนที่โจทก์ได้รับความเสียหายแล้ว โจทก์จะเรียกร้องให้จำเลยเสียเบี้ยปรับดังกล่าวให้โจทก์อีกไม่ได้เพราะเป็นการเรียกร้องที่นอกเหนือไปจากความเสียหายที่โจทก์ได้รับขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 380 วรรคสอง
พิพากษายืน

Code Sections Referenced มาตราที่อ้างอิง

Frequently Asked Questions คำถามที่พบบ่อย

What did the Supreme Court decide in Decision 5277/2540? คำพิพากษาฎีกาที่ 5277/2540 วินิจฉัยอย่างไร?

That an express clause setting out how a renewal must be applied for is a special agreement which shows the parties intended a fresh lease to be actually made, rather than one arising by operation of law under Section 570. Read together with Section 11, which construes a term in favour of the party who would bear the obligation, the lessee who had not applied to renew owed no renewal charge. The Court affirmed the courts below.

วินิจฉัยว่าข้อสัญญาที่กำหนดวิธีขอต่ออายุสัญญาไว้โดยเฉพาะ เป็นความตกลงกันเป็นพิเศษที่ส่อแสดงเจตนาว่าต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่เกิดขึ้นโดยผลของมาตรา 570 เมื่ออ่านประกอบมาตรา 11 ซึ่งให้ตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะต้องเสียในมูลหนี้ ผู้เช่าที่มิได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญาจึงไม่ต้องเสียเงินตามข้อสัญญานั้น ศาลฎีกาพิพากษายืน

Does a lease renew automatically in Thailand if the tenant stays on? หากผู้เช่ายังอยู่ต่อ สัญญาเช่าในประเทศไทยต่ออายุโดยอัตโนมัติหรือไม่?

Section 570 deems a new lease for an indefinite period where the term expires, the lessee remains in possession and the lessor knows and does not object. This decision shows that an express clause in the lease about how a renewal is to be applied for can show the parties meant a renewal to be actually agreed instead, so the statutory deeming is not the whole answer.

มาตรา 570 ให้ถือว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าแล้วผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่และผู้ให้เช่ารู้แล้วไม่ทักท้วง คำพิพากษานี้แสดงว่าข้อสัญญาที่กำหนดวิธีขอต่ออายุไว้โดยเฉพาะ อาจแสดงเจตนาว่าคู่สัญญาประสงค์ให้มีการตกลงต่อสัญญากันจริง ผลตามกฎหมายจึงมิใช่คำตอบทั้งหมด

Which Code sections did the Court apply to the renewal clause and the penalties? ศาลฎีกาปรับบทมาตราใดกับข้อตกลงต่ออายุสัญญาและเบี้ยปรับ?

Civil and Commercial Code Section 11 on construing a doubtful term in favour of the party who would bear the obligation, Section 380 on penalties and damages, and Section 570 on tacit continuation of a lease.

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 11 เรื่องการตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ต้องเสียในมูลหนี้ มาตรา 380 เรื่องเบี้ยปรับกับค่าเสียหาย และมาตรา 570 เรื่องการเช่าที่ดำเนินต่อไปโดยปริยาย

section 570 ccc lease tacit continuation thailand lease renewal clause thailand section 11 ccc penalty clause lease thailand

📖 Further Reading on ThaiLawOnline 📖 อ่านเพิ่มเติมที่ ThaiLawOnline

Sebastien H. Brousseau LL.B., B.Sc. Foreign Legal Consultant
Wichuda Atthatmethakon LL.M. Thai Attorney and Notary

Reviewed and annotated by qualified legal professionals with over 18 years of practice in Thai law.

ตรวจสอบและอธิบายโดยผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายที่มีประสบการณ์การปฏิบัติงานด้านกฎหมายไทยมากกว่า 18 ปี

Disclaimer: The English translations provided on this website are unofficial and for informational purposes only. The authoritative text of Thai statutes is in the Thai language as published in the Royal Thai Government Gazette (Ratchakitchanubeksa). This content does not constitute legal advice. For specific legal questions, consult a qualified Thai attorney.

Copyright © 2026 ThaiLaw Online Co. Ltd. The Thai statutory text (ตัวบทกฎหมาย) and the original Thai-language Supreme Court (Dika) decisions are in the public domain as published in the Royal Thai Government Gazette (ราชกิจจานุเบกษา) pursuant to Section 7 of the Copyright Act B.E. 2537 (1994). All other content, including English translations, Supreme Court (Dika) decision summaries, legal annotations, cross-references, commentary, and editorial analysis, is the copyrighted intellectual property of ThaiLawOnline and its editors, Sebastien H. Brousseau (LL.B.) and Wichuda Atthatmethakon (LL.M.). Unauthorized reproduction or distribution is prohibited.

ข้อสงวนสิทธิ์: คำแปลภาษาอังกฤษที่ให้ไว้ในเว็บไซต์นี้เป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการและมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลเท่านั้น ตัวบทกฎหมายที่เป็นทางการคือภาษาไทยตามที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เนื้อหานี้ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมาย สำหรับคำถามทางกฎหมายเฉพาะ กรุณาปรึกษาทนายความไทยที่มีคุณสมบัติ

ลิขสิทธิ์ © 2026 บริษัท ไทยลอว์ ออนไลน์ จำกัด ตัวบทกฎหมายภาษาไทยและคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับภาษาไทยดั้งเดิมเป็นสาธารณสมบัติ ตามที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 เนื้อหาอื่นทั้งหมด ได้แก่ คำแปลภาษาอังกฤษ บทสรุปคำพิพากษาศาลฎีกา คำอธิบายกฎหมาย การอ้างอิงข้าม ข้อวิจารณ์ และบทวิเคราะห์ทางบรรณาธิการ เป็นทรัพย์สินทางปัญญาอันมีลิขสิทธิ์ของ ThaiLawOnline และบรรณาธิการ เซบาสเตียง อ็อง บรูโซ (LL.B.) และ วิชุดา อรรถเมธากร (LL.M.) ห้ามทำซ้ำหรือเผยแพร่โดยไม่ได้รับอนุญาต

Scroll to Top
WhatsApp LINE Call Book