มาตรา 357: ถือคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนา

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4713/2566 (2023)

   เมื่อการบังคับตามคำพิพากษาให้ทำนิติกรรมจะสำเร็จบริบูรณ์ต่อเมื่อเจ้าพนักงานที่ดินจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงรายการในโฉนด เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาย่อมมีสิทธิขอให้ศาลสั่งให้ดำเนินการจดทะเบียนตามมาตรา 357 วรรคหนึ่ง ศาลจึงชอบที่จะสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินเพิกถอนรายการจดทะเบียนการให้และจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์

   ศาลเห็นว่าโจทก์ไม่จำต้องถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยก่อนแบ่งแยกที่ดิน เพราะการบังคับคดีจะสำเร็จบริบูรณ์ต่อเมื่อเจ้าพนักงานที่ดินจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงรายการในโฉนด โจทก์ในฐานะเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจึงขอให้ศาลสั่งจดทะเบียนตามมาตรา 357 วรรคหนึ่งได้ ศาลจึงชอบที่จะสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินเพิกถอนรายการจดทะเบียนการให้และจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 850/2565 (2022)

   คู่ความอาจขอตามมาตรา 357 วรรคหนึ่งและวรรคสองให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ตามคำพิพากษา หรือให้เจ้าพนักงานที่ดินจดทะเบียนโอนตามสัญญาประนีประนอมยอมความได้ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2560 ไม่กระทบกระบวนวิธีการบังคับคดีที่ชอบอยู่แล้ว จึงใช้กับสัญญาประนีประนอมยอมความที่ทำก่อนได้

   จำเลยที่ 2 ชอบที่จะร้องขอให้ศาลถือเอาคำพิพากษาหรือคำสั่งแทนการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 1 และที่ 3 ในฐานะทายาทและผู้จัดการมรดก หรือให้เจ้าพนักงานที่ดินจดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทตามสัญญาประนีประนอมยอมความได้ตามมาตรา 357 วรรคหนึ่งและวรรคสอง แม้บทบัญญัติดังกล่าวบัญญัติโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2560 มีผลวันที่ 5 กันยายน 2560 ภายหลังสัญญาเมื่อวันที่ 19 เมษายน 2559 แต่ไม่กระทบกระบวนวิธีการบังคับคดีที่ชอบอยู่แล้ว

3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2674/2565 (2022)

   ตามมาตรา 271 ศาลที่ได้พิจารณาและชี้ขาดตัดสินคดีในชั้นต้นเป็นศาลที่มีอำนาจในการบังคับคดี มีอำนาจกำหนดวิธีการบังคับคดีและทำคำวินิจฉัยชี้ขาดหรือคำสั่งในเรื่องใด ๆ อันเกี่ยวด้วยการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีนั้น การบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลทุกชั้นศาลจึงเป็นอำนาจหน้าที่ของศาลชั้นต้น และมาตรา 357 วรรคหนึ่ง เป็นบทว่าด้วยการบังคับคดีในกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งกำหนดให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษากระทำนิติกรรมซึ่งอาจถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ได้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาย่อมยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นได้ แต่คำร้องเช่นว่านั้นมิใช่คำร้องที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งบัญญัติว่าให้ทำได้แต่ฝ่ายเดียว มาตรา 21 (2) ห้ามมิให้ศาลทำคำสั่งในเรื่องนั้น ๆ โดยมิให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีโอกาสคัดค้านก่อน การที่ศาลมีคำสั่งอนุญาตโดยมิได้ส่งสำเนาคำร้องให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาก่อน จึงเป็นกรณีที่มิได้ปฏิบัติตามบทบัญญัติในข้อที่มุ่งหมายจะยังให้การเป็นไปด้วยความยุติธรรม และต้องถูกเพิกถอน

   เจ้าหนี้ตามคำพิพากษายื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นขอให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยทั้งสอง ซึ่งคำพิพากษากำหนดให้กระทำนิติกรรม ศาลฎีกาเห็นว่าเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาย่อมมีสิทธิยื่นคำร้องเช่นว่านั้น และศาลชั้นต้นมีอำนาจวินิจฉัย เพราะมาตรา 271 ให้ศาลชั้นต้นเป็นศาลที่มีอำนาจในการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลทุกชั้นศาล และมาตรา 357 วรรคหนึ่ง เป็นบทว่าด้วยการบังคับคดีในกรณีเช่นนี้ แต่คำร้องดังกล่าวมิใช่คำร้องที่กฎหมายบัญญัติว่าให้ทำได้แต่ฝ่ายเดียว มาตรา 21 (2) ห้ามมิให้ศาลทำคำสั่งโดยมิให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีโอกาสคัดค้านก่อน เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตโดยมิได้ส่งสำเนาคำร้องให้จำเลยทั้งสองก่อน จึงเป็นกรณีที่มิได้ปฏิบัติตามบทบัญญัติในข้อที่มุ่งหมายจะยังให้การเป็นไปด้วยความยุติธรรม และต้องเพิกถอนคำสั่งนั้น

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา