การรับรองสิทธิของบิดาในประเทศไทย: คู่มือฉบับสมบูรณ์

รีวิวโดย วิชุฑา อัตตะมัธคอน, LL.M., ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทนายความ 3149/2556 จาก ThaiLawOnline ซึ่งเป็นบริษัทกฎหมายในประเทศไทยที่ให้บริการด้านกฎหมายแก่ชาวต่างชาติมาตั้งแต่ปี 2006.

ปรับปรุงล่าสุดเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2569

สามเส้นทางสู่การเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมาย

เส้นทาง	สิ่งที่ต้องใช้	เหมาะกับคุณเมื่อ
1. แต่งงานกับแม่	การสมรสตามทะเบียนหลังการคลอดบุตร จะทำให้การรับรองความเป็นบุตรเป็นไปโดยอัตโนมัติ.	คุณทั้งสองอยู่ด้วยกันและจะแต่งงานกันอยู่แล้ว เป็นเส้นทางที่ง่ายที่สุดอย่างเห็นได้ชัด.
2. จดทะเบียนรับรองบุตรที่อำเภอ	ความยินยอมของ ทั้งเด็กและแม่, ซึ่งให้ไว้ต่อหน้านายทะเบียน.	ความสัมพันธ์ดีและเธอยินดีไปด้วย ประหยัดและรวดเร็วหากทำได้สำเร็จ.
3. คำพิพากษาของศาล	การฟ้องคดีขอให้ศาลพิพากษาว่าเด็กเป็นบุตรของคุณ ไม่ขึ้นอยู่กับความยินยอมของเธอ.	เธอปฏิเสธ ไม่อาจให้ความยินยอมได้ ติดต่อไม่ได้ หรือเพียงแค่ไม่ตอบกลับ นี่คือเส้นทางที่คดีที่มีข้อพิพาทส่วนใหญ่ลงเอย.

การรับรองบุตรมีผล นับจากวันที่เด็กเกิด, ไม่ใช่นับแต่วันจดทะเบียนหรือวันมีคำพิพากษา แม้จะไม่อาจยกขึ้นอ้างให้เสียหายแก่บุคคลภายนอกที่ได้กระทำการ โดยสุจริต ในระหว่างนี้ การล่าช้าจึงทำให้คุณเสียเวลา ไม่ใช่เรื่องสถานะของเด็ก.

ลำดับขั้นตอนการให้ความยินยอม และเหตุผลที่การรอคอยล้มเหลว

นี่คือส่วนที่พ่อชาวต่างชาติมักพลาด เพราะขัดกับความเข้าใจโดยสัญชาตญาณที่ว่าความเงียบหมายถึงการยอมรับ.

ขั้นตอน	สิ่งที่มาตรา 1548 บัญญัติไว้
คุณยื่นคำขอ	พ่อสามารถจดทะเบียนรับรองบุตรเป็นบุตรที่ถูกกฎหมายได้ เฉพาะเมื่อได้รับความยินยอมจากเด็กและมารดาเท่านั้น.
พวกเขาไม่เข้าร่วม	เจ้าหน้าที่ทะเบียนจะแจ้งลูกและแม่ของลูกทราบถึงคำขอของคุณ.
60 วันผ่านไปยังไม่มีคำตอบ	ให้สันนิษฐานว่าทั้งสองไม่ยินยอม. การจดทะเบียนไม่สำเร็จ หากเด็กหรือมารดาอยู่นอกประเทศไทย ระยะเวลาจะเป็น 180 วัน.
เธอคัดค้าน ปฏิเสธ หรือไม่อาจให้ความยินยอมได้	การลงทะเบียน ต้อง ดำเนินการตามคำพิพากษาของศาล.
คุณจะได้รับคำตัดสิน	นำไปยื่นที่เจ้าหน้าที่ทะเบียน และการลงทะเบียนก็จะเสร็จสิ้น.

อ่านแถวที่สามอีกครั้ง บิดาที่ยื่นคำขอที่ อำเภอ แล้วรอ โดยคาดหวังว่าความเงียบจะทำให้สำเร็จ ก็เพียงเสียเวลาไป 60 วันโดยไม่คืบหน้าเลย หากคุณมีเหตุผลใดๆ ให้คิดว่าจะไม่ได้รับความยินยอม การไปศาลไม่ใช่ทางสำรอง แต่คือแผนหลัก.

การจดทะเบียนไม่ได้ทำให้คุณมีอำนาจปกครองโดยอัตโนมัติ

แม้การจดทะเบียนที่สำเร็จแล้วก็อาจถูกทำให้ไร้ผลได้ และเรื่องนี้บัญญัติไว้แยกต่างหากใน มาตรา 1549.

ภายใน 90 วัน นับแต่ได้รับแจ้งคำขอของคุณ และไม่ว่าจะคัดค้านการรับรองบุตรหรือไม่ก็ตาม เด็กหรือมารดาอาจแจ้งต่อนายทะเบียนให้บันทึกว่า คุณไม่ใช่บุคคลที่เหมาะสมที่จะใช้ อำนาจปกครอง, โดยส่วนหนึ่งหรือทั้งหมด หากพวกเขาทำเช่นนั้น แม้ว่าการรับรองนั้นจะได้รับการจดทะเบียนแล้วก็ตาม, คุณไม่อาจใช้อำนาจปกครองในส่วนที่ระบุในการแจ้งนั้นได้จนกว่าศาลจะวินิจฉัยว่าคุณใช้ได้ หรือจนกว่าจะพ้น 90 วันนับแต่การแจ้งนั้นโดยที่เด็กหรือมารดาไม่ได้ร้องขอให้ศาลวินิจฉัยว่าคุณไม่เหมาะสม.

ดังนั้นฝ่ายตรงข้ามจึงมีช่องทางคัดค้านได้สองทางที่แตกต่างกัน ภายใต้กำหนดเวลาที่ต่างกันสองแบบ:

	มาตรา 1548	มาตรา 1549
สิ่งที่มันควบคุม	ว่าคุณจะเป็นบิดาที่ถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่	คุณจะใช้อำนาจปกครองบุตรได้หรือไม่ เมื่อคุณเป็นบิดาตามกฎหมายแล้ว
กำหนดเวลา	60 วันนับแต่ได้รับแจ้ง 180 วันหากอยู่ต่างประเทศ	90 วันนับแต่ได้รับแจ้ง
ผลของความเงียบ	ให้ถือว่าไม่ให้ความยินยอม การจดทะเบียนถูกระงับ	ไม่มีข้อโต้แย้งใดถูกบันทึกไว้ และอำนาจของบิดามารดาไม่ได้รับผลกระทบ
วิธีแก้ไขปัญหา	คำพิพากษาของศาลเกี่ยวกับการรับรองความเป็นบุตรของบุคคล	คำสั่งศาลว่าคุณใช้อำนาจปกครองบุตรได้

บทเรียนในทางปฏิบัติคือ “การได้ใส่ชื่อของตัวเองลงไป” ไม่ใช่เส้นชัย บิดาที่ได้รับการรับรองบุตรแล้วหยุดอยู่แค่นั้น อาจยังพบว่าตนไม่มีสิทธิตามกฎหมายในการตัดสินใจเรื่องการศึกษา การรักษาพยาบาล หรือการเดินทางของบุตร.

สิ่งที่การรับรองบุตรให้แก่คุณจริงๆ และสิ่งที่ไม่ได้ให้

คุณจะได้รับ	คุณไม่ได้รับผลประโยชน์โดยอัตโนมัติ
ความเป็นบิดาตามกฎหมายที่ย้อนหลังไปถึงวันคลอด	การดูแลบุตร (custody) อำนาจปกครองบุตรจะถูกพิจารณาแยกต่างหาก และมาตรา 1549 อาจขัดขวางได้
สิทธิ (อำนาจฟ้อง) ที่จะยื่นคำร้องต่อศาลเกี่ยวกับบุตรได้	การดูแลบุตรโดยลำพัง ซึ่งยังคงเป็นคำร้องขอแยกต่างหากเพื่อประโยชน์สูงสุดของเด็ก
สิทธิในการรับมรดกของเด็กจากคุณ และสิทธิในการรับมรดกของคุณจากเด็ก	สิทธิในการนำเด็กออกจากประเทศไทยโดยไม่จำเป็นต้องได้รับความยินยอมจากแม่
หน้าที่อุปการะเลี้ยงดูตามมาตรา 1564 ซึ่งมีผลทั้งสองทาง	การเปลี่ยนแปลงใดๆ ในสัญชาติหรือหนังสือเดินทางของเด็กเพียงอย่างเดียว

แถวสุดท้ายในคอลัมน์ด้านซ้ายมีความสำคัญ การรับรองบุตรคือสิ่งที่ทำให้คุณมีหน้าที่ต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตร ดังนั้นจึงไม่ใช่ขั้นตอนที่ไม่มีค่าใช้จ่าย และเรื่องเงินได้อธิบายไว้ในคู่มือของเราเรื่อง ค่าเลี้ยงดูบุตรในประเทศไทย. อำนาจปกครองบุตร คำถามอยู่ใน สิทธิในการดูแลบุตรในประเทศไทย.

การมีชื่ออยู่ในสูติบัตรไม่ใช่การทำให้ชอบด้วยกฎหมาย

ความเข้าใจผิดที่เราพบบ่อยที่สุด สูติบัตรไทยที่บันทึกชื่อของคุณเป็นหลักฐานเกี่ยวกับข้อเท็จจริง ไม่ใช่สถานะทางกฎหมาย และไม่ได้ทำให้คุณเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายของบุตรตามมาตรา 1547 บิดามักค้นพบเรื่องนี้ในเวลาที่เลวร้ายที่สุด: ที่โรงพยาบาล ที่โรงเรียน ที่เคาน์เตอร์ตรวจคนเข้าเมือง หรือหลังจากที่มารดาเสียชีวิตแล้ว.

หากชื่อของคุณปรากฏอยู่ในสูติบัตร และคุณไม่เคยจดทะเบียนรับรองบุตรหรือได้รับคำพิพากษา คุณอยู่ในแถวที่สามของตารางแรกในหน้านี้ ไม่ใช่แถวที่สอง.

การทำให้บุตรชอบด้วยกฎหมายมีผลตั้งแต่เด็กเกิด ไม่ใช่จากวันที่จดทะเบียน

นี่คือจุดที่คำแนะนำส่วนใหญ่ในภาษาอังกฤษเกี่ยวกับประเทศไทยยังผิดพลาดอยู่ และมันมีค่ามากกว่าทุกอย่างในหน้านี้สำหรับพ่อ. มาตรา 1557 บัญญัติว่าความเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 1547 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่เด็กเกิด. ไม่ได้มีผลตั้งแต่วันที่คุณลงนามที่สำนักงานเขต และไม่ได้มีผลตั้งแต่วันที่มีคำพิพากษา.

มาตรานี้เคยบัญญัติไว้ในทางตรงกันข้าม จนถึงปี 2008 มาตรานี้กำหนดวันที่แยกกันสามวัน โดยผูกกับการสมรส การจดทะเบียน หรือคำพิพากษาถึงที่สุด มาตรานี้ถูกแก้ไขใหม่โดย พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 19) พ.ศ. 2551, ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 125 ตอนที่ 45 ก เมื่อวันที่ 7 มีนาคม 2551 และ มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 8 มีนาคม ค.ศ. 2008. หน้าเว็บของคู่แข่งที่ยังคงอธิบายกฎสามวันแบบเดิม กำลังอ้างข้อความที่สิ้นสุดการเป็นกฎหมายไปแล้วกว่าสิบห้าปี.

ข้อจำกัดหนึ่งมาพร้อมกับกฎนี้ และอยู่ในมาตราเดียวกัน: ผลย้อนหลัง จะยกขึ้นอ้างให้เป็นที่เสียหายแก่สิทธิของบุคคลภายนอกผู้กระทำการโดยสุจริตไม่ได้ ในช่วงระหว่างการเกิดกับการสมรส การจดทะเบียน หรือคำพิพากษาถึงที่สุด ผลย้อนหลังใช้ยันบิดาและครอบครัวได้ แต่ไม่ได้ทำให้ธุรกรรมโดยสุจริตของบุคคลภายนอกต้องเสียไป.

ผลย้อนหลังมีต้นทุนเท่าใด: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7345/2560

เนื่องจากสถานะมีผลย้อนไปถึงวันเกิด หน้าที่อุปการะเลี้ยงดูตาม มาตรา 1564. เด็กสามารถเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูสำหรับปีที่ผ่านมาแล้วได้ ในคดีเดียวกันกับที่ขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นบิดาของเด็ก. ศาลฎีกา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7345/2560 แสดงให้เห็นขนาดของภาระดังกล่าว บุตรของบิดามารดาที่ไม่ได้สมรสกันเรียกร้องเงิน 10,000 บาทต่อเดือนตั้งแต่แรกเกิดจนถึงวันยื่นฟ้อง, 1,720,000 บาท รวมทั้งหมด ศาลชั้นต้น พิพากษาให้ 1,370,000 บาท.

​ ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 จากนั้นได้ลดจำนวนเงินลงครึ่งหนึ่ง เหลือ 685,000 บาท, โดยอ้างอิงว่าทั้งสองฝ่ายเป็นผู้รับผิดร่วมกัน และต้องมีส่วนร่วมเท่ากัน. ศาลฎีกาพิพากษาให้ชำระเต็มจำนวน 1,370,000 บาทตามเดิม. ความรับผิดร่วมกันตามมาตรา 1564 ไม่ได้หมายความว่าต้องมีส่วนร่วมเท่ากัน: มาตรา 1598/38 กำหนดให้ศาลพิจารณาถึงความสามารถของบิดามารดาผู้มีหน้าที่ต้องจ่าย ฐานานุรูปของบุตรผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี การคิดเลขไม่ใช่วิธีการ.

ประเด็นทางวิธีพิจารณาสองประการจากคำพิพากษาเดียวกันนี้ควรทราบไว้ ศาลฎีกากำหนดจำนวนเงินดังกล่าว แม้ว่าเด็กคนนั้นจะไม่ยื่นอุทธรณ์เรื่องนี้, เนื่องจากระดับค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน และระบุไว้อย่างชัดแจ้งว่าการทำเช่นนั้นไม่ใช่การพิพากษาเกินคำขอ และบิดาสูญเสียข้อต่อสู้เรื่องอายุความด้วยเหตุผลที่คู่ความพลาดกันอยู่เป็นประจำ: เขายกอายุความห้าปีสำหรับการชำระเงินเป็นงวดขึ้นต่อสู้ในศาลชั้นต้น แพ้ แล้วพยายามเปลี่ยนไปอ้างบทบัญญัติอื่นในชั้นอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ในข้อนั้นเพราะไม่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น บิดาไม่ได้โต้แย้งคำสั่งไม่รับนั้น และศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการไม่วินิจฉัยประเด็นนี้ชอบแล้ว: การที่อายุความเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ไม่ได้ช่วยประเด็นที่ไม่เคยยกขึ้นต่อสู้ไว้.

กำหนดเวลาที่ไม่มีใครบอกคุณ

การเพิกถอนการจดทะเบียน: สามเดือน โดยมีเพดานสิบปี. มาตรา 1554 ให้ผู้มีส่วนได้เสียยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับรองบุตรได้ โดยอ้างว่าชายผู้จดทะเบียนไม่ใช่บิดา แต่ต้องยื่น ภายในสามเดือน นับแต่ได้รู้ถึงการจดทะเบียน และไม่ว่ากรณีใด จะยื่นไม่ได้ หลังจากผ่านไปสิบปี นับแต่วันจดทะเบียน.

การฟ้องคดีขอให้รับเด็กเป็นบุตร: กำหนดเวลาขึ้นอยู่กับอายุของเด็ก. ตาม มาตรา 1556, ขณะที่เด็กยังมีอายุไม่ครบสิบห้าปี ผู้แทนโดยชอบธรรมเป็นผู้ฟ้องคดี และหากไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม หรือผู้แทนนั้นไม่สามารถทำการได้ ญาติสนิทหรือ พนักงานอัยการ อาจขอให้ศาลตั้งผู้แทนเฉพาะคดีได้ ตั้งแต่อายุสิบห้าปี เด็กฟ้องคดีได้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องได้รับความยินยอม หลังจากเด็กบรรลุนิติภาวะแล้ว ซึ่งคือเมื่ออายุ ยี่สิบ ตาม มาตรา 19, ต้องยื่นฟ้อง ภายในหนึ่งปี. หากพลาดกำหนดหนึ่งปีนั้น ช่องทางนี้ก็จะปิดลง.

ถ้าพ่อเสียชีวิต, มาตรา 1558 อนุญาตให้ดำเนินการได้ภายใน อายุความ สำหรับการเรียกร้องมรดก และบุตรที่ศาลพิพากษาว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายย่อมรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม หากได้มีการแบ่งปันมรดกไปแล้ว ให้ใช้บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายว่าด้วยลาภมิควรได้.

ข้อสันนิษฐานเจ็ดประการในคดีความ

การพิสูจน์ได้รับความช่วยเหลือจาก มาตรา 1555. มาตรานี้ไม่ได้จำกัดว่าคุณจะฟ้องได้เมื่อใด แต่ระบุข้อเท็จจริงเจ็ดประการ ซึ่งหากพิสูจน์ได้ข้อใดข้อหนึ่ง ก็จะก่อให้เกิดข้อสันนิษฐานว่าเด็กเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของชายนั้น ได้แก่ การข่มขืน การพาไป หรือการหน่วงเหนี่ยวกักขังมารดาโดยมิชอบในระยะเวลาที่อาจตั้งครรภ์; การพาหนีหรือการล่อลวงมารดาในระยะเวลาดังกล่าว; เอกสารของบิดาที่รับรองว่าเด็กเป็นบุตรของตน; รายการในทะเบียนคนเกิดที่ระบุชื่อชายผู้แจ้งการเกิด หรือการแจ้งการเกิดที่กระทำโดยชายนั้นรู้เห็น; การที่บิดาและมารดาอยู่กินด้วยกันอย่างเปิดเผยในระยะเวลาที่อาจตั้งครรภ์; การร่วมประเวณีกับมารดาในระยะเวลาที่อาจตั้งครรภ์ โดยมีเหตุอันควรเชื่อว่าเด็กไม่ใช่บุตรของชายอื่น; และการที่เด็กเป็นที่รู้กันทั่วไปอย่างต่อเนื่องว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งแสดงได้ด้วยข้อเท็จจริง เช่น ชายนั้นออกค่าการศึกษาหรือค่าเลี้ยงดูเด็ก หรือยอมให้เด็กใช้ชื่อสกุลของตน หากพิสูจน์ได้ว่าชายนั้นไม่อาจเป็นบิดาได้ ศาลจะยกฟ้อง.

พ่อชาวต่างชาติ: กฎหมายของประเทศใดที่ใช้บังคับ

สัญชาติไม่ใช่ข้อจำกัดสำหรับเส้นทางใดๆ ทั้งสาม แต่กฎหมายใดที่กำหนดคำตอบนั้นจะขึ้นอยู่กับ พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481, และมาตราที่มักถูกอ้างถึงนั้นเป็นมาตราที่ผิด. มาตรา 29 ใช้บังคับแก่ประเด็นว่าเด็ก เป็น บุตรชอบด้วยกฎหมายโดยการเกิดหรือไม่: เรื่องนี้เป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของสามีของมารดาในขณะที่เด็กเกิด หรือตามกฎหมายสัญชาติของสามีในขณะที่เขาตาย หากเขาตายไปก่อนแล้ว. มาตรา 31 เป็นบทบัญญัติที่ควบคุมการรับรองโดยการกระทำของบิดาเอง, และให้ใช้ กฎหมายแห่งชาติของบิดาในขณะที่การรับรองนั้นเกิดขึ้น, หรือกฎหมายสัญชาติของเขาในขณะที่เขาตาย หากเขาตายไปก่อนแล้ว. มาตรา 30 จากนั้นกำหนดให้สิทธิและหน้าที่ระหว่างบิดามารดากับบุตรชอบด้วยกฎหมายเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของบิดา และในกรณีที่เด็กเกิดจากหญิงที่มิได้สมรสกับชาย ให้สิทธิและหน้าที่ระหว่างมารดากับบุตรเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของมารดา.

ผลที่เกิดขึ้นในทางปฏิบัติคือ บิดาชาวต่างชาติควรคาดหมายว่าสำนักงานเขตและศาลจะพิจารณากฎหมายสัญชาติของตนเองเกี่ยวกับการรับรองบุตร ควบคู่กับบทบัญญัติของกฎหมายไทยข้างต้น และควรมีหลักฐานแสดงกฎหมายดังกล่าว ความแตกต่างในทางวิธีการเป็นเรื่องปกติทั่วไป คือ การแปลที่ได้รับการรับรองและการรับรองนิติกรณ์ (legalisation) เอกสารต่างประเทศ และกำหนดเวลาในการให้ความยินยอมตาม มาตรา 1548 ซึ่งขยายเป็น 180 วันแทน 60 วัน ในกรณีที่เด็กหรือมารดาอยู่นอกประเทศไทย.

การจดทะเบียนรับรองบุตรเป็นประตูสู่สิทธิอื่นๆ ทุกประการของบิดามารดาตามที่อธิบายไว้ในคู่มือของเราเรื่อง กฎหมายครอบครัวไทย.

มีการตรวจสอบล่าสุดเมื่อวันที่ 27 กันยายน 2026. มาตรา 1546, 1547, 1548, 1549, 1554, 1555, 1556, 1557, 1558 และ 1564 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และมาตรา 29 ถึง 31 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 ได้รับการตรวจอ่านจากต้นฉบับภาษาไทย และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7345/2560 ได้รับการตรวจอ่านจากคลังข้อมูล.

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการรับรองสิทธิ์ของบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายในประเทศไทย:

• ศาลเยาวชนและครอบครัวในประเทศไทย