มาตรา 1564: หน้าที่ของบิดามารดาในการอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาบุตร
ลักษณะ 2 บิดามารดากับบุตร หมวด 2 สิทธิและหน้าที่ของบิดามารดาและบุตร
ตัวบทของมาตรา
ตัวบทกฎหมาย
บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์
บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้วแต่เฉพาะผู้ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
The father and mother are bound to maintain and give appropriate education to a child during the child's minority.
The father and mother are bound to maintain a child who has attained majority only where that child is disabled and unable to earn a living.
ตรวจสอบกับตัวบทภาษาไทยแล้ว 6 พฤศจิกายน 2026
ต้องการทนายความ? หากมาตรานี้เกี่ยวกับเรื่องของท่าน ปรึกษาสำนักงานกฎหมายของเราได้ทางออนไลน์ เป็นภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษ นัดปรึกษาออนไลน์ →
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 1564 เป็นบทบัญญัติพื้นฐานในการกำหนดค่าอุปการะบุตรในคดีหย่าและคดีพิสูจน์ความเป็นบิดา จุดสำคัญ: (1) หน้าที่ตกแก่บิดามารดาร่วมกัน ศาลแบ่งสัดส่วนตามฐานะ (2) อุปการะรวมถึงค่าอาหาร ที่อยู่ การแพทย์ และการศึกษา (3) หน้าที่ยังคงอยู่แม้ภายหลังการหย่า และมีอยู่ตลอดเวลาที่บุตรยังไม่บรรลุนิติภาวะ เมื่อบุตรบรรลุนิติภาวะแล้ว หน้าที่อุปการะเลี้ยงดูคงมีต่อไปเฉพาะกรณีที่บุตรนั้นเป็นผู้พิการหรือทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองไม่ได้ ตามวรรคสองของมาตรานี้ การที่บุตรยังศึกษาอยู่มิใช่เหตุที่มาตรานี้กำหนดให้หน้าที่ดำเนินต่อไป
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
สำหรับทนายความ: เมื่อลูกความหย่าและพิพาทเรื่องค่าอุปการะบุตร ศาลใช้หลักความสมส่วนโดยพิจารณาจากรายได้ของแต่ละฝ่ายและความต้องการที่แท้จริงของบุตร ควรเก็บหลักฐานค่าใช้จ่ายด้านการศึกษาและการรักษาพยาบาล สำหรับประชาชน: พ่อแม่ทั้งสองต้องมีส่วนร่วมตามสัดส่วน ผู้มีรายได้สูงกว่ามักต้องจ่ายมากกว่า หน้าที่นี้ใช้บังคับโดยไม่คำนึงว่าจะเป็นผู้ถือครองอำนาจปกครองหรือไม่
ความเป็นมาทางกฎหมาย
มาตรา 1564 ใช้บังคับมาตั้งแต่การปรับปรุง พ.ศ. 2519 พระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ขยายหน้าที่พ่อแม่ร่วมกันให้ใช้กับคู่สมรสที่สมรสถูกต้องตามกฎหมายทุกคู่รวมถึงพ่อแม่ที่เป็นคู่สมรสเพศเดียวกัน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7345/2560 (2017)
สิทธิของบุตรที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูนับแต่วันคลอดมิได้เกิดจากมาตรา 1564 แต่เกิดจากการแก้ไขมาตรา 1557 ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 8 มีนาคม 2551 ให้การเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายมีผลนับแต่วันที่เด็กเกิด จึงฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูย้อนหลังรวมมาในคดีขอให้รับเด็กเป็นบุตรได้ ส่วนมาตรา 1564 ทำให้บิดามารดาเป็นลูกหนี้ร่วมกัน แต่ไม่จำเป็นเสมอไปว่าต้องให้ค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นจำนวนเท่า ๆ กัน เพราะมาตรา 1598/38 ให้ศาลคำนึงถึงความสามารถของผู้มีหน้าที่ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งคดี ทั้งมาตรา 1598/39 ให้แก้ไขเพิ่มขึ้นหรือลดลงในภายหลังได้ การกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงกำหนดได้ตามที่เห็นสมควรแม้คู่ความมิได้ฎีกา และไม่เป็นการพิพากษาเกินคำขอ
บุตรฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูจากบิดาเดือนละ 10,000 บาท นับแต่วันที่โจทก์เกิดจนถึงวันฟ้อง รวม 1,720,000 บาท จำเลยให้การว่าคดีขาดอายุความตามมาตรา 193/33 (4) ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าไม่ขาดอายุความ จำเลยกลับอุทธรณ์อ้างมาตรา 1547 แทน ศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์เพราะเป็นข้อที่มิได้ยกขึ้นว่ากันมาโดยชอบในศาลชั้นต้น แม้อายุความเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย แต่จำเลยต้องยกขึ้นต่อสู้เป็นประเด็นตั้งแต่ศาลชั้นต้น ในเนื้อหา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการแก้ไขมาตรา 1557 ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 8 มีนาคม 2551 ให้การเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายมีผลย้อนหลังนับแต่วันที่เด็กเกิด โจทก์จึงมีสิทธิได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูนับแต่วันคลอด การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 กำหนดให้จ่ายนับแต่วันเกิดจนถึงวันฟ้องจึงชอบแล้ว และแม้มาตรา 1564 ทำให้บิดามารดาเป็นลูกหนี้ร่วมกัน ก็ไม่จำเป็นต้องจ่ายเท่ากัน การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ลดค่าอุปการะเลี้ยงดูจาก 1,370,000 บาท เหลือ 685,000 บาท เพื่อให้เท่ากันจึงไม่ชอบ เพราะมาตรา 1598/38 ให้คำนึงถึงความสามารถของผู้มีหน้าที่ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งคดี ทั้งมาตรา 1598/39 ให้แก้ไขภายหลังได้ ศาลฎีกาจึงกำหนดตามศาลชั้นต้นที่ 1,370,000 บาท แม้โจทก์มิได้ฎีกา
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 248/2542 (1999)
หน้าที่อุปการะบุตรเป็นอิสระจากการแบ่งทรัพย์สินและไม่สามารถหักกลบกับส่วนแบ่งสินสมรสได้
ส่วนแบ่งสินสมรสของพ่อแม่และหน้าที่อุปการะบุตรเป็นภาระผูกพันที่แยกจากกัน ไม่สามารถหักกลบกันได้
บทสรุปคำพิพากษาที่คัดเลือกจากคลังข้อมูลวิจัยของสำนักงาน ลิงก์แหล่งที่มาระบุเอกสารที่ใช้ แต่การมีลิงก์เพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าได้ตรวจสอบตรงกับต้นฉบับทางการของศาลแล้ว
หน้าคำพิพากษาศาลฎีกาบนเว็บไซต์นี้ที่เกี่ยวกับมาตรานี้
- 1218/2567 (2024) ★ ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเปลี่ยนแปลงได้เมื่อบุตรย้ายไปอยู่กับอีกฝ่ายอย่างถาวร
- 7345/2560 (2017) ★ ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรนับแต่วันเกิด มิใช่นับแต่วันมีคำพิพากษา
- 3290/2545 (2002) ★ การฟ้องรับรองบุตรและค่าอุปการะในคดีเดียว
- 1694/2569 (2026) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1694/2569
- 3247-3248/2568 (2025) ประเด็นเรื่องร่วมประเวณีเป็นอาจิณเกิดจากคำฟ้องและคำให้การ แม้ศาลกำหนดประเด็นโดยย่อก็วินิจฉัยได้
- 2124/2562 (2019) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2124/2562
- 8151/2560 (2017) คู่สมรสฝ่ายผิดเรียกค่าเลี้ยงชีพไม่ได้ แต่ศาลกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูจนหย่าถึงที่สุดได้แม้มิได้ขอ
- 10289/2559 (2016) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10289/2559
- 7074/2558 (2015) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7074/2558
- 15200/2557 (2014) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 15200/2557
แสดงคำพิพากษาที่อ้างถึงมาตรานี้ในฐานข้อมูลของเรา ดูคำพิพากษาเพิ่มเติมได้ที่ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกา
สถิติการอ้างถึงในคำพิพากษาศาลฎีกา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 42 คดี (พ.ศ. 2512 ถึง 2569)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1694/2569 (2026) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1694/2569
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2124/2562 (2019) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2124/2562
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8151/2560 (2017) คู่สมรสฝ่ายผิดเรียกค่าเลี้ยงชีพไม่ได้ แต่ศาลกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูจนหย่าถึงที่สุดได้แม้มิได้ขอ
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10289/2559 (2016) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10289/2559
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10769/2558 (2015) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10769/2558
- คำพิพากษาฎีกาที่ 15200/2557 (2014) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 15200/2557
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9117/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1568/2552 (2009)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 1461 10
- มาตรา 1598/38 8
- มาตรา 1598/39 6
- มาตรา 443 6
- มาตรา 1526 3
- มาตรา 1566 3
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
หลังหย่าในประเทศไทย พ่อแม่ต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูบุตรเท่าไหร่?
ไม่มีอัตราตายตัว ตามมาตรา 1564 บิดามารดาทั้งสองมีหน้าที่ร่วมกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าต้องออกเท่ากัน มาตรา 1598/38 ให้ศาลพิเคราะห์ความสามารถของผู้มีหน้าที่ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งคดี ศาลพิจารณาจากรายได้ ค่าเล่าเรียน ค่ารักษาพยาบาล และมาตรฐานการครองชีพ และตามมาตรา 1598/39 อาจขอแก้ไขจำนวนในภายหลังได้เมื่อพฤติการณ์เปลี่ยนแปลงไป โดยปกติหน้าที่นี้มีอยู่ในระหว่างที่บุตรเป็นผู้เยาว์ คือจนบุตรอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ หรือสมรสก่อนถึงกำหนดนั้น แต่มาตรา 1564 วรรคสองมีข้อยกเว้นที่มักถูกมองข้าม คือบิดามารดายังคงต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้ว เฉพาะผู้ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้ ทั้งนี้ การกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงกำหนดจำนวนที่สมควรได้แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดอุทธรณ์ฎีกาในข้อนั้น
อ้างอิงมาตรานี้
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil and Commercial Code, s. 1564 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil and Commercial Code (Thailand), s. 1564. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1564/ (accessed 19 พฤศจิกายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.พ.พ. มาตรา 1564 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1564/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1564/"><p>บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์ บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้วแต่เฉพาะผู้ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้</p><footer>Civil and Commercial Code, s. 1564 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1564/">ThaiLawOnline</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา