ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 95/1: พยานบอกเล่าและข้อยกเว้น
ตัวบทกฎหมาย
ข้อความซึ่งเป็นการบอกเล่าที่พยานบุคคลใดนำมาเบิกความต่อศาลก็ดี หรือที่บันทึกไว้ในเอกสารหรือวัตถุอื่นใดซึ่งได้อ้างเป็นพยานหลักฐานต่อศาลก็ดี หากนำเสนอเพื่อพิสูจน์ความจริงแห่งข้อความนั้น ให้ถือเป็นพยานบอกเล่า
ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานบอกเล่า เว้นแต่
(๑) ตามสภาพ ลักษณะ แหล่งที่มา และข้อเท็จจริงแวดล้อมของพยานบอกเล่านั้น น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ หรือ
(๒) มีเหตุจำเป็นเนื่องจากไม่สามารถนำบุคคลซึ่งเป็นผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเกี่ยวในเรื่องที่จะให้การเป็นพยานนั้นด้วยตนเองโดยตรงมาเป็นพยานได้ และมีเหตุผลสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมที่จะรับฟังพยานบอกเล่านั้น
ในกรณีที่ศาลเห็นว่าไม่ควรรับไว้ซึ่งพยานบอกเล่าใด ให้นำความในมาตรา ๙๕ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม
คำแปลภาษาอังกฤษ
ข้อความซึ่งเป็นการบอกเล่าที่พยานบุคคลใดนำมาเบิกความต่อศาลก็ดี หรือที่บันทึกไว้ในเอกสารหรือวัตถุอื่นใดซึ่งได้อ้างเป็นพยานหลักฐานต่อศาลก็ดี หากนำเสนอเพื่อพิสูจน์ความจริงแห่งข้อความนั้น ให้ถือเป็นพยานบอกเล่า
ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานบอกเล่า เว้นแต่
(๑) ตามสภาพ ลักษณะ แหล่งที่มา และข้อเท็จจริงแวดล้อมของพยานบอกเล่านั้น น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ หรือ
(๒) มีเหตุจำเป็นเนื่องจากไม่สามารถนำบุคคลซึ่งเป็นผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเกี่ยวในเรื่องที่จะให้การเป็นพยานนั้นด้วยตนเองโดยตรงมาเป็นพยานได้ และมีเหตุผลสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมที่จะรับฟังพยานบอกเล่านั้น
ในกรณีที่ศาลเห็นว่าไม่ควรรับไว้ซึ่งพยานบอกเล่าใด ให้นำความในมาตรา ๙๕ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 95/1 นิยามและควบคุมพยานบอกเล่าในกฎหมายพยานคดีแพ่งไทย ข้อความใด ไม่ว่าพยานจะนำมาเล่าหรือบันทึกไว้ในเอกสารหรือวัตถุ หากเสนอเพื่อพิสูจน์ความจริงแห่งข้อความนั้น ถือเป็นพยานบอกเล่าและโดยหลักรับฟังไม่ได้ ข้อยกเว้นสองประการผ่อนหลักนี้ คือความน่าเชื่อถือที่พิจารณาจากสภาพ ลักษณะ แหล่งที่มา และพฤติการณ์แวดล้อม หรือความจำเป็นเมื่อไม่อาจนำผู้รู้เห็นโดยตรงมาได้และเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม มาตรานี้ใช้ควบคู่กับมาตรา 95 ที่ต้องการการรู้เห็นโดยตรง และวรรคท้ายนำวิธีจดบันทึกของมาตรา 95 มาใช้เมื่อไม่รับพยานบอกเล่า มักถูกนำมาใช้กับข้อความแชท คำบอกเล่าของบุคคลภายนอก และคำพิพากษาคดีอื่นที่อ้างเพื่อความจริง
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
อย่าวางรูปคดีบนข้อความหรือคำบอกเล่าจากบุคคลที่คุณนำมาศาลไม่ได้ เพราะเป็นพยานบอกเล่าและอาจถูกปฏิเสธ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น หากจำเป็นต้องอ้างคำของบุคคลที่นำมาไม่ได้ ควรเตรียมแสดงว่าน่าเชื่อถืออย่างไรหรือเหตุใดผู้นั้นมาไม่ได้ และมีพยานหลักฐานอื่นประกอบ ภาพถ่ายหน้าจอแชทระหว่างบุคคลภายนอกเป็นจุดอ่อนที่พบบ่อย ควรถือเป็นพยานบอกเล่าจนกว่าจะโยงเข้ากับพยานที่รู้เห็นโดยตรงได้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5954/2567 (2024)
ข้อความในแอปพลิเคชันแชทระหว่างบุคคลที่มิได้นำมาเป็นพยาน เป็นพยานบอกเล่าตามมาตรา 95/1 และโดยหลักรับฟังไม่ได้เมื่อไม่เข้าข้อยกเว้น
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อความไลน์ที่จำเลยอ้าง ซึ่งเป็นการพูดคุยระหว่างบุคคลสองคนที่จำเลยมิได้นำมาเป็นพยาน เป็นพยานบอกเล่าตามมาตรา 95/1 และไม่เข้าข้อยกเว้น จึงรับฟังไม่ได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3298/2564 (2021)
มาตรา 95/1 มิได้ห้ามรับฟังพยานบอกเล่าโดยเด็ดขาด เมื่อสภาพ ลักษณะ แหล่งที่มา และพฤติการณ์ทำให้น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ ศาลรับฟังประกอบพยานหลักฐานอื่นได้ตามมาตรา 95/1 วรรคสอง (1)
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าคำพิพากษาคดีอื่น แม้เป็นพยานบอกเล่า แต่ตามแหล่งที่มาและพฤติการณ์น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ จึงรับฟังประกอบพยานหลักฐานอื่นได้ตามมาตรา 95/1 วรรคสอง (1)
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1169/2562 (2019)
แม้ข้อเท็จจริงบางส่วนพยานได้รับคำบอกเล่ามาจากผู้อื่น ก็ยังรับฟังได้ตามมาตรา 95/1 เมื่อแหล่งที่มาและพฤติการณ์น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ ควบคู่กับการรู้เห็นโดยตรงของพยานตามมาตรา 95
ศาลฎีการับฟังคำเบิกความของผู้แทนโจทก์ โดยถือว่าส่วนที่รู้เห็นโดยตรงรับฟังได้ตามมาตรา 95 และส่วนที่ได้รับบอกเล่าจากโจทก์น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ตามมาตรา 95/1
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 5 คดี (พ.ศ. 2557 ถึง 2567)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5954/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3298/2564 (2021)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1169/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 522/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9839/2557 (2014)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
อะไรถือเป็นพยานบอกเล่า
ตามมาตรา 95/1 ข้อความที่พยานนำมาเล่าหรือบันทึกไว้ในเอกสารหรือวัตถุ ซึ่งเสนอเพื่อพิสูจน์ว่าข้อความนั้นเป็นความจริง ถือเป็นพยานบอกเล่าและโดยหลักรับฟังไม่ได้
ศาลรับฟังพยานบอกเล่าได้เมื่อใด
ได้ในสองกรณี คือเมื่อแหล่งที่มาและพฤติการณ์ทำให้น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ หรือเมื่อนำผู้รู้เห็นโดยตรงมาไม่ได้และมีเหตุผลสมควรเพื่อความยุติธรรม
ภาพแชทระหว่างบุคคลอื่นรับฟังได้หรือไม่
โดยลำพังมักรับฟังไม่ได้ เพราะเป็นพยานบอกเล่าตามมาตรา 95/1 จะรับฟังได้เฉพาะเมื่อเข้าข้อยกเว้น เช่น น่าเชื่อถือจากพฤติการณ์แวดล้อม
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 95/1 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 95/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95-1/ (accessed 13 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 95/1 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95-1/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95-1/"><p>ข้อความซึ่งเป็นการบอกเล่าที่พยานบุคคลใดนำมาเบิกความต่อศาลก็ดี หรือที่บันทึกไว้ในเอกสารหรือวัตถุอื่นใดซึ่งได้อ้างเป็นพยานหลักฐานต่อศาลก็ดี หากนำเสนอเพื่อพิสูจน์ความจริงแห่งข้อความนั้น ให้ถือเป็นพยานบอกเล่า ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานบอกเล่า เว้นแต่ (๑) ตามสภาพ ลักษณะ แหล่งที่มา และข้อเท็จจริงแวดล้อมของพยานบอกเล่านั้น น่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ หรือ (๒) มีเหตุจำเป็นเนื่องจากไม่สามารถนำบุคคลซึ่งเป็นผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเกี่ยวในเรื่องที่จะให้การเป็นพยานนั้นด้วยตนเองโดยตรงมาเป็นพยานได้ และมีเหตุผลสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมที่จะรับฟังพยานบอกเล่านั้น ในกรณีที่ศาลเห็นว่าไม่ควรรับไว้ซึ่งพยานบอกเล่าใด ให้นำความในมาตรา ๙๕ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลม</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 95/1 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา