ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 131/1: การตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์
ตัวบทกฎหมาย
ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามมาตรา
๑๓๑ ให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารใด ๆ
โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้ในกรณีความผิดอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี
หากการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งจำเป็นต้องตรวจเก็บตัวอย่างเลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง
เส้นผมหรือขน น้ำลาย ปัสสาวะ อุจจาระ สารคัดหลั่ง
สารพันธุกรรมหรือส่วนประกอบของร่างกายจากผู้ต้องหา
ผู้เสียหายหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องให้พนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบมีอำนาจให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญดำเนินการตรวจดังกล่าวได้
แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควรโดยใช้วิธีการที่ก่อให้เกิดความเจ็บปวดน้อยที่สุดเท่าที่จะกระทำได้ทั้งจะต้องไม่เป็นอันตรายต่อร่างกายหรืออนามัยของบุคคลนั้น
และผู้ต้องหา ผู้เสียหาย หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องต้องให้ความยินยอม
หากผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรหรือผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายกระทำการป้องปัดขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรให้สันนิษฐานไว้เบื้องต้นว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามผลการตรวจพิสูจน์ที่หากได้ตรวจพิสูจน์แล้วจะเป็นผลเสียต่อผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายนั้นแล้วแต่กรณีค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้
ให้สั่งจ่ายจากงบประมาณตามระเบียบที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กระทรวงมหาดไทย
กระทรวงยุติธรรม หรือสำนักงานอัยการสูงสุด แล้วแต่กรณี
กำหนดโดยได้รับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง
คำแปลภาษาอังกฤษ
ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามมาตรา ๑๓๑ ให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้ในกรณีความผิดอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี หากการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งจำเป็นต้องตรวจเก็บตัวอย่างเลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน น้ำลาย ปัสสาวะ อุจจาระ สารคัดหลั่ง สารพันธุกรรมหรือส่วนประกอบของร่างกายจากผู้ต้องหา ผู้เสียหายหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องให้พนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบมีอำนาจให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญดำเนินการตรวจดังกล่าวได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควรโดยใช้วิธีการที่ก่อให้เกิดความเจ็บปวดน้อยที่สุดเท่าที่จะกระทำได้ทั้งจะต้องไม่เป็นอันตรายต่อร่างกายหรืออนามัยของบุคคลนั้น และผู้ต้องหา ผู้เสียหาย หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องต้องให้ความยินยอม หากผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรหรือผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายกระทำการป้องปัดขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรให้สันนิษฐานไว้เบื้องต้นว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามผลการตรวจพิสูจน์ที่หากได้ตรวจพิสูจน์แล้วจะเป็นผลเสียต่อผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายนั้นแล้วแต่กรณีค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้สั่งจ่ายจากงบประมาณตามระเบียบที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงยุติธรรม หรือสำนักงานอัยการสูงสุด แล้วแต่กรณี กำหนดโดยได้รับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
บทบัญญัตินี้อยู่ในหมวด 1 การสอบสวนสามัญ ให้อำนาจพนักงานสอบสวนใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามมาตรา 131 โดยจำกัดการตรวจพิสูจน์เฉพาะคดีที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี และการเก็บตัวอย่างจากร่างกาย เช่น เลือด เนื้อเยื่อ หรือสารพันธุกรรม ต้องได้รับความยินยอม ประกอบกับต้องกระทำเท่าที่จำเป็น ก่อความเจ็บปวดน้อยที่สุด และไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ จุดเด่นคือข้อสันนิษฐานเป็นผลร้าย หากไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรให้สันนิษฐานข้อเท็จจริงเป็นผลเสียต่อผู้นั้น ค่าใช้จ่ายในการตรวจเบิกจากงบประมาณของรัฐ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากท่านเป็นผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายในคดีร้ายแรง การปฏิเสธการตรวจเลือดหรือสารพันธุกรรมโดยไม่มีเหตุอันสมควรอาจย้อนกลับมาเป็นผลร้ายต่อท่านผ่านข้อสันนิษฐานของกฎหมาย จึงควรตัดสินใจโดยปรึกษาทนายความก่อน ศาลฎีกาวางแนวว่าความยินยอมไม่จำต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษร ความยินยอมด้วยวาจาที่พนักงานสอบสวนบันทึกไว้ก็เพียงพอ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1514/2565 (2022)
ความยินยอมให้ตรวจเก็บตัวอย่างจากร่างกายตามมาตรา 131/1 วรรคสอง ไม่จำต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษร
คดีขับรถขณะเมาสุราเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตายซึ่งมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี จำเลยอ้างว่าผลตรวจแอลกอฮอล์ในเลือดรับฟังไม่ได้เพราะบันทึกไม่มีลายมือชื่อจำเลยให้ความยินยอม ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ามาตรา 131/1 วรรคสอง ไม่ได้บัญญัติให้ความยินยอมต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษร ความยินยอมจึงพิสูจน์ด้วยวิธีอื่นได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5886/2558 (2015)
อำนาจให้ตรวจเก็บตัวอย่างจากร่างกายตามมาตรา 131/1 วรรคสอง จำกัดเฉพาะความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี
จำเลยฎีกาว่าข้อหาที่แจ้งมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกินหนึ่งปี จึงไม่อยู่ในกรณีความผิดที่มีอัตราโทษเกินสามปี การได้มาซึ่งผลตรวจแอลกอฮอล์ในเลือดจึงเกินอำนาจพนักงานสอบสวน ศาลฎีกาพิจารณามาตรา 131/1 วรรคสอง ซึ่งจำกัดอำนาจการตรวจพิสูจน์ไว้เฉพาะความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 2 คดี (พ.ศ. 2558 ถึง 2565)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1514/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5886/2558 (2015)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ต้องให้ตำรวจเก็บตัวอย่างเลือดหรือดีเอ็นเอหรือไม่
ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี พนักงานสอบสวนขอให้ตรวจได้ แต่กฎหมายกำหนดให้ต้องได้รับความยินยอม หากไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควร ให้สันนิษฐานว่าผลการตรวจเป็นผลร้ายต่อท่านตามมาตรา 131/1
ความยินยอมให้ตรวจเลือดต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่
ไม่จำต้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ามาตรา 131/1 วรรคสอง ไม่ได้บัญญัติให้ความยินยอมต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษร ความยินยอมด้วยวาจาที่พนักงานสอบสวนบันทึกไว้จึงใช้ได้
การตรวจพิสูจน์ตามมาตรา 131/1 ใช้กับความผิดใดบ้าง
ใช้เฉพาะคดีความผิดอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปีเท่านั้น
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 131/1 (ประเทศไทย) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 131/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-131-1/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 131/1 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-131-1/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-131-1/"><p>ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามมาตรา ๑๓๑ ให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้ในกรณีความผิดอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปี หากการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งจำเป็นต้องตรวจเก็บตัวอย่างเลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน น้ำลาย ปัสสาวะ อุจจาระ สารคัดหลั่ง สารพันธุกรรมหรือส่วนประกอบของร่างกายจากผู้ต้องหา ผู้เสียหายหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องให้พนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบมีอำนาจให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญดำเนินการตรวจดังกล่าวได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควรโดยใช้วิธีการที่ก่อให้เกิดความเจ็บปวดน้อยที่สุดเท่าที่จะกระทำได้ทั้งจะต้องไม่เป็นอันตรายต่อร่างกายหรืออนามัยของบุคคลนั้น และผู้ต้องหา ผู้เสียหาย หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องต้องให้ความยินยอม หากผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายไม่ยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรหรือผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายกระทำการป้องปัดขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมโดยไม่มีเหตุอันสมควรให้สันนิษฐานไว้เบื้องต้นว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามผลการตรวจพิสูจน์ที่หากได้ตรวจพิสูจน์แล้วจะเป็นผลเสียต่อผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายนั้นแล้วแต่กรณีค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้สั่งจ่ายจากงบประมาณตามระเบียบที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงยุติธรรม หรือสำนักงานอัยการสูงสุด แล้วแต่กรณี กำหนดโดยได้รับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลัง</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 131/1 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-131-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา