ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 42: การพิพากษาคดีอาญาก่อน คดีแพ่งภายหลัง
ตัวบทกฎหมาย
ในการพิจารณาคดีแพ่ง ถ้าพยานหลักฐานที่นำสืบแล้วในคดีอาญายังไม่เพียงพอ ศาลจะเรียกพยานหลักฐานมาสืบเพิ่มเติมอีกก็ได้ในกรณีเช่นนั้นศาลจะพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งจะพิพากษาในภายหลังก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
ในการพิจารณาคดีแพ่ง ถ้าพยานหลักฐานที่นำสืบแล้วในคดีอาญายังไม่เพียงพอ ศาลจะเรียกพยานหลักฐานมาสืบเพิ่มเติมอีกก็ได้ในกรณีเช่นนั้นศาลจะพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งจะพิพากษาในภายหลังก็ได้
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 42 อยู่ในหมวด 2 ว่าด้วยการฟ้องคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ให้อำนาจศาลชั้นต้นสองประการ คือ เรียกพยานหลักฐานมาสืบเพิ่มเติมในส่วนแพ่งได้เมื่อพยานในคดีอาญายังไม่เพียงพอ และแยกเวลาพิพากษาโดยพิพากษาคดีอาญาไปก่อนแล้วพิพากษาคดีแพ่งภายหลัง เมื่ออ่านประกอบมาตรา 46 ที่ให้คดีส่วนแพ่งถือข้อเท็จจริงตามคดีส่วนอาญา การพิพากษาคดีอาญาก่อนจึงชอบด้วยกฎหมาย มิใช่ความบกพร่อง
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
สำหรับผู้เสียหาย ข้อสำคัญคือ การที่ศาลพิพากษาว่าจำเลยผิด ไม่ได้ทำให้เรื่องเงินยุติทันที ศาลอาจเปิดคดีส่วนแพ่งไว้เพื่อสืบพยานเรื่องมูลค่าความเสียหายต่อไป และเพราะข้อเท็จจริงในคดีอาญาเป็นตัวชี้ผลคดีแพ่ง น้ำหนักพยานฝ่ายอัยการจึงมีผลต่อค่าเสียหายที่ท่านจะได้รับ หากไม่แน่ใจเรื่องลำดับเวลาของคดีแพ่งที่รวมมา ควรวางแผนก่อนสืบพยาน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5106/2538 (1995)
มาตรา 42 และ 46 มุ่งหมายให้คดีส่วนแพ่งถือข้อเท็จจริงตามคดีส่วนอาญา การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาคดีส่วนอาญาก่อนโดยไม่ต้องรอผลคดีส่วนแพ่งจึงชอบด้วยกฎหมาย
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่มีกฎหมายบังคับให้พิจารณาพิพากษาคดีส่วนแพ่งก่อนคดีส่วนอาญา มาตรา 42 และ 46 มุ่งหมายให้คดีส่วนแพ่งรอฟังผลคดีส่วนอาญาแล้วจึงพิพากษาตามข้อเท็จจริงในคดีอาญา การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาส่วนอาญาก่อนจึงชอบแล้ว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1322/2511 (1968)
คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ศาลมีอำนาจแยกการพิจารณาและพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งพิพากษาภายหลังได้ การถอนฟ้องคดีอาญาไม่ทำให้คดีส่วนแพ่งระงับไปด้วย
ศาลนำมาตรา 42 มาปรับใช้ ยืนยันอำนาจแยกการพิจารณาคดีอาญาออกจากคดีแพ่งและพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งพิพากษาภายหลังได้ ดังนั้นการที่โจทก์ถอนฟ้องคดีส่วนอาญาจึงไม่ทำให้คดีส่วนแพ่งระงับไปด้วย
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 5 คดี (พ.ศ. 2492 ถึง 2538)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5106/2538 (1995)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1291/2535 (1992)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4785/2534 (1991)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1322/2511 (1968)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 51/2492 (1949)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลพิพากษาคดีอาญาก่อนคดีแพ่งได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 42 ศาลพิพากษาคดีอาญาไปก่อนแล้วพิพากษาคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องภายหลังได้ ไม่มีกฎหมายบังคับให้ต้องพิพากษาคดีแพ่งก่อน
ถ้าถอนฟ้องคดีอาญา คดีแพ่งระงับไปด้วยหรือไม่
ไม่จำเป็น เพราะศาลมีอำนาจแยกพิจารณาสองส่วนได้ การถอนฟ้องคดีอาญาจึงไม่ทำให้คดีส่วนแพ่งที่เกี่ยวเนื่องระงับไปโดยอัตโนมัติ
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Criminal Procedure Code, s. 42 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 42. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 42 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/"><p>ในการพิจารณาคดีแพ่ง ถ้าพยานหลักฐานที่นำสืบแล้วในคดีอาญายังไม่เพียงพอ ศาลจะเรียกพยานหลักฐานมาสืบเพิ่มเติมอีกก็ได้ในกรณีเช่นนั้นศาลจะพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งจะพิพากษาในภายหลังก็ได้</p><footer>Criminal Procedure Code, s. 42 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา