ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 42: การพิพากษาคดีอาญาก่อน คดีแพ่งภายหลัง
ตัวบทกฎหมาย
ในการพิจารณาคดีแพ่ง ถ้าพยานหลักฐานที่นำสืบแล้วในคดีอาญายังไม่เพียงพอ ศาลจะเรียกพยานหลักฐานมาสืบเพิ่มเติมอีกก็ได้ในกรณีเช่นนั้นศาลจะพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งจะพิพากษาในภายหลังก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
In trying the civil case, if the evidence already adduced in the criminal case is not yet sufficient, the court may summon further evidence to be taken. In such a case, the court may render judgment in the criminal case at once, and render judgment in the civil case afterwards.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 42 อยู่ในหมวด 2 ว่าด้วยการฟ้องคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ให้อำนาจศาลชั้นต้นสองประการ คือ เรียกพยานหลักฐานมาสืบเพิ่มเติมในส่วนแพ่งได้เมื่อพยานในคดีอาญายังไม่เพียงพอ และแยกเวลาพิพากษาโดยพิพากษาคดีอาญาไปก่อนแล้วพิพากษาคดีแพ่งภายหลัง เมื่ออ่านประกอบมาตรา 46 ที่ให้คดีส่วนแพ่งถือข้อเท็จจริงตามคดีส่วนอาญา การพิพากษาคดีอาญาก่อนจึงชอบด้วยกฎหมาย มิใช่ความบกพร่อง
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
สำหรับผู้เสียหาย ข้อสำคัญคือ การที่ศาลพิพากษาว่าจำเลยผิด ไม่ได้ทำให้เรื่องเงินยุติทันที ศาลอาจเปิดคดีส่วนแพ่งไว้เพื่อสืบพยานเรื่องมูลค่าความเสียหายต่อไป และเพราะข้อเท็จจริงในคดีอาญาเป็นตัวชี้ผลคดีแพ่ง น้ำหนักพยานฝ่ายอัยการจึงมีผลต่อค่าเสียหายที่ท่านจะได้รับ หากไม่แน่ใจเรื่องลำดับเวลาของคดีแพ่งที่รวมมา ควรวางแผนก่อนสืบพยาน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5106/2538 (1995)
มาตรา 42 และ 46 มุ่งหมายให้คดีส่วนแพ่งถือข้อเท็จจริงตามคดีส่วนอาญา การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาคดีส่วนอาญาก่อนโดยไม่ต้องรอผลคดีส่วนแพ่งจึงชอบด้วยกฎหมาย
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่มีกฎหมายบังคับให้พิจารณาพิพากษาคดีส่วนแพ่งก่อนคดีส่วนอาญา มาตรา 42 และ 46 มุ่งหมายให้คดีส่วนแพ่งรอฟังผลคดีส่วนอาญาแล้วจึงพิพากษาตามข้อเท็จจริงในคดีอาญา การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาส่วนอาญาก่อนจึงชอบแล้ว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1322/2511 (1968)
คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ศาลมีอำนาจแยกการพิจารณาและพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งพิพากษาภายหลังได้ การถอนฟ้องคดีอาญาไม่ทำให้คดีส่วนแพ่งระงับไปด้วย
ศาลนำมาตรา 42 มาปรับใช้ ยืนยันอำนาจแยกการพิจารณาคดีอาญาออกจากคดีแพ่งและพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งพิพากษาภายหลังได้ ดังนั้นการที่โจทก์ถอนฟ้องคดีส่วนอาญาจึงไม่ทำให้คดีส่วนแพ่งระงับไปด้วย
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 5 คดี (พ.ศ. 2492 ถึง 2538)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5106/2538 (1995)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1291/2535 (1992)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4785/2534 (1991)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1322/2511 (1968)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 51/2492 (1949)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลพิพากษาคดีอาญาก่อนคดีแพ่งได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 42 ศาลพิพากษาคดีอาญาไปก่อนแล้วพิพากษาคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องภายหลังได้ ไม่มีกฎหมายบังคับให้ต้องพิพากษาคดีแพ่งก่อน
ถ้าถอนฟ้องคดีอาญา คดีแพ่งระงับไปด้วยหรือไม่
ไม่จำเป็น เพราะศาลมีอำนาจแยกพิจารณาสองส่วนได้ การถอนฟ้องคดีอาญาจึงไม่ทำให้คดีส่วนแพ่งที่เกี่ยวเนื่องระงับไปโดยอัตโนมัติ
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Criminal Procedure Code, s. 42 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 42. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 42 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/"><p>ในการพิจารณาคดีแพ่ง ถ้าพยานหลักฐานที่นำสืบแล้วในคดีอาญายังไม่เพียงพอ ศาลจะเรียกพยานหลักฐานมาสืบเพิ่มเติมอีกก็ได้ในกรณีเช่นนั้นศาลจะพิพากษาคดีอาญาไปทีเดียว ส่วนคดีแพ่งจะพิพากษาในภายหลังก็ได้</p><footer>Criminal Procedure Code, s. 42 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-42/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา