ตั้งแต่ปี 2006 เป็นต้นมา · ใบอนุญาตทนายความเลขที่ 3149/2556 +66 87 225 1340 (EN/FR) +66 87 414 9288 (TH) WhatsApp

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

มาตรา 128/1: พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และการตรวจดีเอ็นเอ

ตัวบทกฎหมาย

ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงใดที่เป็นประเด็นสำคัญแห่งคดี เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุหรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้
ในกรณีที่พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานหลักฐานอื่นอีก เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันสืบพยานตามปกติก็ได้
ในกรณีที่การตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองจำเป็นต้องเก็บตัวอย่าง เลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน ปัสสาวะ อุจจาระ น้ำลายหรือสารคัดหลั่งอื่น สารพันธุกรรม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หรือสิ่งที่อยู่ในร่างกายจากคู่ความหรือบุคคลใด ศาลอาจให้คู่ความหรือบุคคลใดรับการตรวจพิสูจน์จากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอื่นได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร ทั้งนี้ ถือเป็นสิทธิของคู่ความหรือบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้
ในกรณีที่คู่ความฝ่ายใดไม่ยินยอมหรือไม่ให้ความร่วมมือต่อการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ให้ความยินยอมหรือกระทำการขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมต่อการตรวจเก็บตัวอย่างส่วนประกอบของร่างกายตามวรรคสาม ก็ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่คู่ความฝ่ายตรงข้ามกล่าวอ้าง
ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้คู่ความฝ่ายที่ร้องขอให้ตรวจพิสูจน์เป็นผู้รับผิดชอบโดยให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม แต่ถ้าผู้ร้องขอไม่สามารถเสียค่าใช้จ่ายได้หรือเป็นกรณีที่ศาลเป็นผู้สั่งให้ตรวจพิสูจน์ ให้ศาลสั่งจ่ายตามระเบียบที่คณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรมกำหนด ส่วนความรับผิดในค่าใช้จ่ายดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๑๕๘ หรือมาตรา ๑๖๑

คำแปลภาษาอังกฤษ

ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงใดที่เป็นประเด็นสำคัญแห่งคดี เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุหรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้

ในกรณีที่พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานหลักฐานอื่นอีก เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันสืบพยานตามปกติก็ได้

ในกรณีที่การตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองจำเป็นต้องเก็บตัวอย่าง เลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน ปัสสาวะ อุจจาระ น้ำลายหรือสารคัดหลั่งอื่น สารพันธุกรรม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หรือสิ่งที่อยู่ในร่างกายจากคู่ความหรือบุคคลใด ศาลอาจให้คู่ความหรือบุคคลใดรับการตรวจพิสูจน์จากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอื่นได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร ทั้งนี้ ถือเป็นสิทธิของคู่ความหรือบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้

Where a party does not consent to or does not cooperate with the examination under paragraph one or paragraph two, or does not give consent to, or obstructs a person concerned from giving consent to, the taking of body-part samples under paragraph three, it shall be presumed that the facts are as alleged by the opposing party.

The cost of the examination under this section shall be borne by the party requesting it and shall be deemed part of the costs of the case, but if the requester cannot pay the cost, or the court itself ordered the examination, the court shall order payment according to the regulations set by the Judicial Administration Commission, and liability for such cost shall be as provided in Section 158 or Section 161.

ตรวจสอบกับตัวบทภาษาไทยแล้ว 6 พฤศจิกายน 2026

ต้องการทนายความ? หากมาตรานี้เกี่ยวกับเรื่องของท่าน ปรึกษาสำนักงานกฎหมายของเราได้ทางออนไลน์ เป็นภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษ นัดปรึกษาออนไลน์ →

หมายเหตุของสำนักงาน

มาตรา 128/1 ให้อำนาจศาลใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงสำคัญ โดยสั่งให้ตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารด้วยวิธีทางวิทยาศาสตร์ ทั้งโดยศาลเห็นสมควรเองหรือโดยคู่ความร้องขอ หากผลทางวิทยาศาสตร์อาจชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานอื่น ศาลอาจสั่งตรวจก่อนวันสืบพยานปกติก็ได้ การเก็บตัวอย่างจากร่างกาย เช่น เลือด เนื้อเยื่อ หรือสารพันธุกรรม เป็นสิทธิของบุคคลที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้ อันสะท้อนความคุ้มครองเนื้อตัวร่างกาย แต่มีแรงจูงใจสำคัญคือ หากไม่ยินยอมหรือขัดขวาง ให้สันนิษฐานว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่อีกฝ่ายอ้าง มาตรานี้จึงเป็นหัวใจของคดีพิสูจน์ความเป็นบิดาและมรดกที่ใช้ดีเอ็นเอ ค่าใช้จ่ายถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 158 หรือ 161

ความสำคัญในทางปฏิบัติ

ในคดีพิสูจน์ความเป็นบิดา ความเป็นบุตร และมรดก การตรวจดีเอ็นเอตามมาตรา 128/1 มักเป็นพยานชี้ขาด และข้อสันนิษฐานเมื่อไม่ยินยอมสร้างแรงต่อรองที่แท้จริง ฝ่ายที่ขัดขวางการตรวจเสี่ยงให้ศาลสันนิษฐานข้อเท็จจริงเป็นผลร้ายแก่ตน หากคุณขอตรวจ ต้องเตรียมสำรองค่าใช้จ่าย ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมและจัดสรรระหว่างคู่ความในที่สุด หากญาติผู้เกี่ยวข้องเสียชีวิต ศาลรับการเปรียบเทียบทางเลือก เช่น ตรวจญาติคนอื่นได้ ควรปรึกษาทนายคดีครอบครัวก่อนฟ้อง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

  1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7073/2559 (2016)

    การตรวจพิสูจน์ดีเอ็นเอเป็นการตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีความน่าเชื่อถือสูงและได้รับการยอมรับให้รับฟังได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 128/1 ประกอบพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 160 การที่คณะแพทยศาสตร์ส่งผลการตรวจมาศาลโดยมิได้มีพยานบุคคลมาสืบประกอบย่อมกระทำได้ และศาลรับฟังผลการตรวจประกอบพยานหลักฐานอื่นได้ตามมาตรา 130 ทั้งเมื่อผู้ที่ถูกอ้างว่าเป็นบิดาถึงแก่ความตายแล้วไม่อาจตรวจพิสูจน์ได้ การใช้กระบวนการทางเลือกโดยตรวจหาความสัมพันธ์กับบิดาของผู้ตาย แล้วนำผลมาพิจารณาประกอบพยานหลักฐานอื่น ย่อมเป็นเรื่องที่ชอบจะกระทำได้

    ผู้ร้องทั้งสองยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งว่าตนเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายซึ่งเป็นข้าราชการ เพื่อขอรับบำเหน็จตกทอด ผู้คัดค้านซึ่งเป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายคัดค้านว่าผู้ตายป่วยเป็นมะเร็งตับและไม่อาจมีบุตรได้ ทั้งมิได้จดทะเบียนสมรสกับมารดาผู้ร้องหรือจดทะเบียนรับรองบุตร ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการตรวจดีเอ็นเอรับฟังได้ตามมาตรา 128/1 ประกอบมาตรา 160 แห่งพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ การที่คณะแพทยศาสตร์ส่งผลตรวจมาโดยไม่มีพยานบุคคลมาสืบประกอบก็รับฟังประกอบพยานหลักฐานอื่นได้ตามมาตรา 130 และเมื่อผู้ตายถึงแก่ความตายแล้ว การตรวจหาความสัมพันธ์กับบิดาของผู้ตายเป็นกระบวนการทางเลือกที่ชอบ เมื่อผลตรวจปรากฏความสัมพันธ์เป็นหลานกับปู่ ประกอบกับผู้ตายเป็นผู้แจ้งเกิดเอง ให้ใช้ชื่อสกุล อุปการะเลี้ยงดูและแสดงออกว่าเป็นบุตร ข้อเท็จจริงจึงรับฟังได้ว่าผู้ร้องทั้งสองเป็นบุตรของผู้ตาย

  2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10842/2558 (2015)

    ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรมถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 128/1 วรรคท้าย และศาลต้องมีคำสั่งเกี่ยวกับค่าฤชาธรรมเนียมนั้น โดยปกติให้ฝ่ายที่แพ้คดีรับผิดตามมาตรา 161

    ศาลเห็นว่าค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรมถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 128/1 วรรคท้าย และศาลต้องมีคำสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไม่ว่าคู่ความจะขอหรือไม่ โดยปกติให้ฝ่ายที่แพ้คดีเป็นผู้รับผิดตามมาตรา 161

บทสรุปคำพิพากษาที่คัดเลือกจากคลังข้อมูลวิจัยของสำนักงาน ลิงก์แหล่งที่มาระบุเอกสารที่ใช้ แต่การมีลิงก์เพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าได้ตรวจสอบตรงกับต้นฉบับทางการของศาลแล้ว

มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 2 คดี (พ.ศ. 2558 ถึง 2559)

ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง

  • คำพิพากษาฎีกาที่ 7073/2559 (2016)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 10842/2558 (2015)

รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน

นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ

คำถามที่พบบ่อย

ศาลไทยสั่งตรวจดีเอ็นเอได้หรือไม่

ได้ ตามมาตรา 128/1 ศาลอาจสั่งตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ รวมถึงการตรวจดีเอ็นเอ เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงสำคัญ ทั้งโดยศาลเองหรือเมื่อคู่ความร้องขอ

ถ้ามีคนไม่ยอมให้ตรวจดีเอ็นเอหรือเก็บเลือดจะเป็นอย่างไร

การเก็บตัวอย่างต้องได้รับความยินยอม แต่มาตรา 128/1 กำหนดว่าหากคู่ความไม่ยินยอมหรือขัดขวางการตรวจ ให้ศาลสันนิษฐานว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่อีกฝ่ายอ้าง

ใครเป็นผู้จ่ายค่าตรวจพิสูจน์

ฝ่ายที่ร้องขอเป็นผู้รับผิดชอบ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม หากผู้ร้องจ่ายไม่ได้หรือศาลเป็นผู้สั่งตรวจ ศาลจะจ่ายตามระเบียบที่กำหนด

คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline

วิธีอ้างอิงมาตรานี้

  • อ้างอิงแบบทั่วไป ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 128/1 (ประเทศไทย)
  • อ้างอิงแบบวิชาการ Civil Procedure Code (Thailand), s. 128/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/ (accessed 21 พฤศจิกายน 2026).
  • อ้างอิงแบบไทย ป.วิ.พ. มาตรา 128/1
  • ลิงก์ถาวร https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/
  • โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น <blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/"><p>ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงใดที่เป็นประเด็นสำคัญแห่งคดี เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุหรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้ ในกรณีที่พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานหลักฐานอื่นอีก เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันสืบพยานตามปกติก็ได้ ในกรณีที่การตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองจำเป็นต้องเก็บตัวอย่าง เลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน ปัสสาวะ อุจจาระ น้ำลายหรือสารคัดหลั่งอื่น สารพันธุกรรม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หรือสิ่งที่อยู่ในร่างกายจากคู่ความหรือบุคคลใด ศาลอาจให้คู่ความหรือบุคคลใดรับการตรวจพิสูจน์จากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอื่นได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร ทั้งนี้ ถือเป็นสิทธิของคู่ความหรือบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้ ในกรณีที่คู่ความฝ่ายใดไม่ยินยอมหรือไม่ให้ความร่วมมือต่อการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ให้ความยินยอมหรือกระทำการขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมต่อการตรวจเก็บตัวอย่างส่วนประกอบของร่างกายตามวรรคสาม ก็ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่คู่ความฝ่ายตรงข้ามกล่าวอ้าง ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้คู่ความฝ่ายที่ร้องขอให้ตรวจพิสูจน์เป็นผู้รับผิดชอบโดยให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม แต่ถ้าผู้ร้องขอไม่สามารถเสียค่าใช้จ่ายได้หรือเป็นกรณีที่ศาลเป็นผู้สั่งให้ตรวจพิสูจน์ ให้ศาลสั่งจ่ายตามระเบียบที่คณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรมกำหนด ส่วนความรับผิดในค่าใช้จ่ายดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๑๕๘ หรือมาตรา ๑๖๑</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 128/1 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>

ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย โปรดปรึกษาทนายความก่อนนำไปใช้กับกรณีจริง

เลื่อนขึ้น
WhatsApp LINE โทร จอง