ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 128/1: พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และการตรวจดีเอ็นเอ
ตัวบทกฎหมาย
ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงใดที่เป็นประเด็นสำคัญแห่งคดี เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุหรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้
ในกรณีที่พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานหลักฐานอื่นอีก เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันสืบพยานตามปกติก็ได้
ในกรณีที่การตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองจำเป็นต้องเก็บตัวอย่าง เลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน ปัสสาวะ อุจจาระ น้ำลายหรือสารคัดหลั่งอื่น สารพันธุกรรม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หรือสิ่งที่อยู่ในร่างกายจากคู่ความหรือบุคคลใด ศาลอาจให้คู่ความหรือบุคคลใดรับการตรวจพิสูจน์จากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอื่นได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร ทั้งนี้ ถือเป็นสิทธิของคู่ความหรือบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้
ในกรณีที่คู่ความฝ่ายใดไม่ยินยอมหรือไม่ให้ความร่วมมือต่อการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ให้ความยินยอมหรือกระทำการขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมต่อการตรวจเก็บตัวอย่างส่วนประกอบของร่างกายตามวรรคสาม ก็ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่คู่ความฝ่ายตรงข้ามกล่าวอ้าง
ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้คู่ความฝ่ายที่ร้องขอให้ตรวจพิสูจน์เป็นผู้รับผิดชอบโดยให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม แต่ถ้าผู้ร้องขอไม่สามารถเสียค่าใช้จ่ายได้หรือเป็นกรณีที่ศาลเป็นผู้สั่งให้ตรวจพิสูจน์ ให้ศาลสั่งจ่ายตามระเบียบที่คณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรมกำหนด ส่วนความรับผิดในค่าใช้จ่ายดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๑๕๘ หรือมาตรา ๑๖๑
คำแปลภาษาอังกฤษ
ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงใดที่เป็นประเด็นสำคัญแห่งคดี เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุหรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้
ในกรณีที่พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานหลักฐานอื่นอีก เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันสืบพยานตามปกติก็ได้
ในกรณีที่การตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองจำเป็นต้องเก็บตัวอย่าง เลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน ปัสสาวะ อุจจาระ น้ำลายหรือสารคัดหลั่งอื่น สารพันธุกรรม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หรือสิ่งที่อยู่ในร่างกายจากคู่ความหรือบุคคลใด ศาลอาจให้คู่ความหรือบุคคลใดรับการตรวจพิสูจน์จากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอื่นได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร ทั้งนี้ ถือเป็นสิทธิของคู่ความหรือบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้
Where a party does not consent to or does not cooperate with the examination under paragraph one or paragraph two, or does not give consent to, or obstructs a person concerned from giving consent to, the taking of body-part samples under paragraph three, it shall be presumed that the facts are as alleged by the opposing party.
ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้คู่ความฝ่ายที่ร้องขอให้ตรวจพิสูจน์เป็นผู้รับผิดชอบโดยให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม แต่ถ้าผู้ร้องขอไม่สามารถเสียค่าใช้จ่ายได้หรือเป็นกรณีที่ศาลเป็นผู้สั่งให้ตรวจพิสูจน์ ให้ศาลสั่งจ่ายตามระเบียบที่คณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรมกำหนด ส่วนความรับผิดในค่าใช้จ่ายดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๑๕๘ หรือมาตรา ๑๖๑
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 128/1 ให้อำนาจศาลใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงสำคัญ โดยสั่งให้ตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารด้วยวิธีทางวิทยาศาสตร์ ทั้งโดยศาลเห็นสมควรเองหรือโดยคู่ความร้องขอ หากผลทางวิทยาศาสตร์อาจชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานอื่น ศาลอาจสั่งตรวจก่อนวันสืบพยานปกติก็ได้ การเก็บตัวอย่างจากร่างกาย เช่น เลือด เนื้อเยื่อ หรือสารพันธุกรรม เป็นสิทธิของบุคคลที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้ อันสะท้อนความคุ้มครองเนื้อตัวร่างกาย แต่มีแรงจูงใจสำคัญคือ หากไม่ยินยอมหรือขัดขวาง ให้สันนิษฐานว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่อีกฝ่ายอ้าง มาตรานี้จึงเป็นหัวใจของคดีพิสูจน์ความเป็นบิดาและมรดกที่ใช้ดีเอ็นเอ ค่าใช้จ่ายถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 158 หรือ 161
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ในคดีพิสูจน์ความเป็นบิดา ความเป็นบุตร และมรดก การตรวจดีเอ็นเอตามมาตรา 128/1 มักเป็นพยานชี้ขาด และข้อสันนิษฐานเมื่อไม่ยินยอมสร้างแรงต่อรองที่แท้จริง ฝ่ายที่ขัดขวางการตรวจเสี่ยงให้ศาลสันนิษฐานข้อเท็จจริงเป็นผลร้ายแก่ตน หากคุณขอตรวจ ต้องเตรียมสำรองค่าใช้จ่าย ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมและจัดสรรระหว่างคู่ความในที่สุด หากญาติผู้เกี่ยวข้องเสียชีวิต ศาลรับการเปรียบเทียบทางเลือก เช่น ตรวจญาติคนอื่นได้ ควรปรึกษาทนายคดีครอบครัวก่อนฟ้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7073/2559 (2016)
การตรวจพิสูจน์ดีเอ็นเอเป็นการตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีความน่าเชื่อถือสูงและได้รับการยอมรับให้รับฟังได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 128/1 ประกอบพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 160 การที่คณะแพทยศาสตร์ส่งผลการตรวจมาศาลโดยมิได้มีพยานบุคคลมาสืบประกอบย่อมกระทำได้ และศาลรับฟังผลการตรวจประกอบพยานหลักฐานอื่นได้ตามมาตรา 130 ทั้งเมื่อผู้ที่ถูกอ้างว่าเป็นบิดาถึงแก่ความตายแล้วไม่อาจตรวจพิสูจน์ได้ การใช้กระบวนการทางเลือกโดยตรวจหาความสัมพันธ์กับบิดาของผู้ตาย แล้วนำผลมาพิจารณาประกอบพยานหลักฐานอื่น ย่อมเป็นเรื่องที่ชอบจะกระทำได้
ผู้ร้องทั้งสองยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งว่าตนเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายซึ่งเป็นข้าราชการ เพื่อขอรับบำเหน็จตกทอด ผู้คัดค้านซึ่งเป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายคัดค้านว่าผู้ตายป่วยเป็นมะเร็งตับและไม่อาจมีบุตรได้ ทั้งมิได้จดทะเบียนสมรสกับมารดาผู้ร้องหรือจดทะเบียนรับรองบุตร ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการตรวจดีเอ็นเอรับฟังได้ตามมาตรา 128/1 ประกอบมาตรา 160 แห่งพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ การที่คณะแพทยศาสตร์ส่งผลตรวจมาโดยไม่มีพยานบุคคลมาสืบประกอบก็รับฟังประกอบพยานหลักฐานอื่นได้ตามมาตรา 130 และเมื่อผู้ตายถึงแก่ความตายแล้ว การตรวจหาความสัมพันธ์กับบิดาของผู้ตายเป็นกระบวนการทางเลือกที่ชอบ เมื่อผลตรวจปรากฏความสัมพันธ์เป็นหลานกับปู่ ประกอบกับผู้ตายเป็นผู้แจ้งเกิดเอง ให้ใช้ชื่อสกุล อุปการะเลี้ยงดูและแสดงออกว่าเป็นบุตร ข้อเท็จจริงจึงรับฟังได้ว่าผู้ร้องทั้งสองเป็นบุตรของผู้ตาย
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10842/2558 (2015)
ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรมถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 128/1 วรรคท้าย และศาลต้องมีคำสั่งเกี่ยวกับค่าฤชาธรรมเนียมนั้น โดยปกติให้ฝ่ายที่แพ้คดีรับผิดตามมาตรา 161
ศาลเห็นว่าค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรมถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 128/1 วรรคท้าย และศาลต้องมีคำสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไม่ว่าคู่ความจะขอหรือไม่ โดยปกติให้ฝ่ายที่แพ้คดีเป็นผู้รับผิดตามมาตรา 161
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 2 คดี (พ.ศ. 2558 ถึง 2559)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7073/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10842/2558 (2015)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลไทยสั่งตรวจดีเอ็นเอได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 128/1 ศาลอาจสั่งตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ รวมถึงการตรวจดีเอ็นเอ เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงสำคัญ ทั้งโดยศาลเองหรือเมื่อคู่ความร้องขอ
ถ้ามีคนไม่ยอมให้ตรวจดีเอ็นเอหรือเก็บเลือดจะเป็นอย่างไร
การเก็บตัวอย่างต้องได้รับความยินยอม แต่มาตรา 128/1 กำหนดว่าหากคู่ความไม่ยินยอมหรือขัดขวางการตรวจ ให้ศาลสันนิษฐานว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่อีกฝ่ายอ้าง
ใครเป็นผู้จ่ายค่าตรวจพิสูจน์
ฝ่ายที่ร้องขอเป็นผู้รับผิดชอบ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม หากผู้ร้องจ่ายไม่ได้หรือศาลเป็นผู้สั่งตรวจ ศาลจะจ่ายตามระเบียบที่กำหนด
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 128/1 (ประเทศไทย) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 128/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 128/1 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/"><p>ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงใดที่เป็นประเด็นสำคัญแห่งคดี เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุหรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้ ในกรณีที่พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานหลักฐานอื่นอีก เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันสืบพยานตามปกติก็ได้ ในกรณีที่การตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองจำเป็นต้องเก็บตัวอย่าง เลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน ปัสสาวะ อุจจาระ น้ำลายหรือสารคัดหลั่งอื่น สารพันธุกรรม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หรือสิ่งที่อยู่ในร่างกายจากคู่ความหรือบุคคลใด ศาลอาจให้คู่ความหรือบุคคลใดรับการตรวจพิสูจน์จากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอื่นได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร ทั้งนี้ ถือเป็นสิทธิของคู่ความหรือบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้ ในกรณีที่คู่ความฝ่ายใดไม่ยินยอมหรือไม่ให้ความร่วมมือต่อการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ให้ความยินยอมหรือกระทำการขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมต่อการตรวจเก็บตัวอย่างส่วนประกอบของร่างกายตามวรรคสาม ก็ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่คู่ความฝ่ายตรงข้ามกล่าวอ้าง ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้คู่ความฝ่ายที่ร้องขอให้ตรวจพิสูจน์เป็นผู้รับผิดชอบโดยให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม แต่ถ้าผู้ร้องขอไม่สามารถเสียค่าใช้จ่ายได้หรือเป็นกรณีที่ศาลเป็นผู้สั่งให้ตรวจพิสูจน์ ให้ศาลสั่งจ่ายตามระเบียบที่คณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรมกำหนด ส่วนความรับผิดในค่าใช้จ่ายดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๑๕๘ หรือมาตรา ๑๖๑</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 128/1 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-128-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา