มาตรา 128/1 — พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และการตรวจดีเอ็นเอ
คนบทกฎหมาย
ในกรณีที่จำเป็นต้องใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงใดที่เป็นประเด็นสำคัญแห่งคดี เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลมีอำนาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุหรือเอกสารใด ๆ โดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้
ในกรณีที่พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะสามารถพิสูจน์ให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ทำให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานหลักฐานอื่นอีก เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ทำการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันสืบพยานตามปกติก็ได้
ในกรณีที่การตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสองจำเป็นต้องเก็บตัวอย่าง เลือด เนื้อเยื่อ ผิวหนัง เส้นผมหรือขน ปัสสาวะ อุจจาระ น้ำลายหรือสารคัดหลั่งอื่น สารพันธุกรรม หรือส่วนประกอบอื่นของร่างกาย หรือสิ่งที่อยู่ในร่างกายจากคู่ความหรือบุคคลใด ศาลอาจให้คู่ความหรือบุคคลใดรับการตรวจพิสูจน์จากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญอื่นได้ แต่ต้องกระทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร ทั้งนี้ ถือเป็นสิทธิของคู่ความหรือบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้
ในกรณีที่คู่ความฝ่ายใดไม่ยินยอมหรือไม่ให้ความร่วมมือต่อการตรวจพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง หรือไม่ให้ความยินยอมหรือกระทำการขัดขวางมิให้บุคคลที่เกี่ยวข้องให้ความยินยอมต่อการตรวจเก็บตัวอย่างส่วนประกอบของร่างกายตามวรรคสาม ก็ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่คู่ความฝ่ายตรงข้ามกล่าวอ้าง
ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์ตามมาตรานี้ ให้คู่ความฝ่ายที่ร้องขอให้ตรวจพิสูจน์เป็นผู้รับผิดชอบโดยให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม แต่ถ้าผู้ร้องขอไม่สามารถเสียค่าใช้จ่ายได้หรือเป็นกรณีที่ศาลเป็นผู้สั่งให้ตรวจพิสูจน์ ให้ศาลสั่งจ่ายตามระเบียบที่คณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรมกำหนด ส่วนความรับผิดในค่าใช้จ่ายดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๑๕๘ หรือมาตรา ๑๖๑
คำแปลภาษาไทย
Where it is necessary to use scientific evidence to prove any fact that is a material issue in the case, the court has power, when it thinks fit or when a party requests, to order the examination of any person, object, or document by scientific methods.
Where scientific evidence is able to prove a fact enabling the court to decide the case without taking other evidence, the court may, when it thinks fit or when a party requests, order the examination under paragraph one without waiting for the ordinary day of taking evidence.
Where the examination under paragraph one or paragraph two requires taking a sample of blood, tissue, skin, hair, urine, faeces, saliva or other secretions, genetic material, or another part of the body, or something in the body, from a party or any person, the court may have the party or person examined by a physician or other expert, but this shall be done only so far as necessary and reasonable, and it is the right of that party or person to consent or not.
Where a party does not consent to or does not cooperate with the examination under paragraph one or paragraph two, or does not give consent or obstructs the taking of body-part samples under paragraph three, it shall be presumed that the facts are as alleged by the opposing party.
The cost of the examination under this section shall be borne by the party requesting it and shall be deemed part of the court fees, but if the requester cannot pay the cost, or the court itself ordered the examination, the court shall pay it according to the regulations set by the Judicial Administration Commission, and liability for such cost shall be as provided in Section 158 or Section 161.
คำแปลนี้ยังไม่เป็นที่ทราบจากสำนักงาน — กรุณาอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุสำนักงาน
มาตรา 128/1 ให้อำนาจศาลใช้พยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงสำคัญ โดยสั่งให้ตรวจพิสูจน์บุคคล วัตถุ หรือเอกสารด้วยวิธีทางวิทยาศาสตร์ ทั้งโดยศาลเห็นสมควรเองหรือโดยคู่ความร้องขอ หากผลทางวิทยาศาสตร์อาจชี้ขาดคดีได้โดยไม่ต้องสืบพยานอื่น ศาลอาจสั่งตรวจก่อนวันสืบพยานปกติก็ได้ การเก็บตัวอย่างจากร่างกาย เช่น เลือด เนื้อเยื่อ หรือสารพันธุกรรม เป็นสิทธิของบุคคลที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้ อันสะท้อนความคุ้มครองเนื้อตัวร่างกาย แต่มีแรงจูงใจสำคัญคือ หากไม่ยินยอมหรือขัดขวาง ให้สันนิษฐานว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่อีกฝ่ายอ้าง มาตรานี้จึงเป็นหัวใจของคดีพิสูจน์ความเป็นบิดาและมรดกที่ใช้ดีเอ็นเอ ค่าใช้จ่ายถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 158 หรือ 161
ความสำคัญต่อ
ในคดีพิสูจน์ความเป็นบิดา ความเป็นบุตร และมรดก การตรวจดีเอ็นเอตามมาตรา 128/1 มักเป็นพยานชี้ขาด และข้อสันนิษฐานเมื่อไม่ยินยอมสร้างแรงต่อรองที่แท้จริง ฝ่ายที่ขัดขวางการตรวจเสี่ยงให้ศาลสันนิษฐานข้อเท็จจริงเป็นผลร้ายแก่ตน หากคุณขอตรวจ ต้องเตรียมสำรองค่าใช้จ่าย ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมและจัดสรรระหว่างคู่ความในที่สุด หากญาติผู้เกี่ยวข้องเสียชีวิต ศาลรับการเปรียบเทียบทางเลือก เช่น ตรวจญาติคนอื่นได้ ควรปรึกษาทนายคดีครอบครัวก่อนฟ้อง
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7073/2559 (2016)
การตรวจดีเอ็นเอเป็นการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีความน่าเชื่อถือสูงและรับฟังได้ตามมาตรา 128/1 ผลตรวจดีเอ็นเออาจรับฟังประกอบพยานหลักฐานอื่นได้แม้ไม่มีพยานบุคคลมาสืบประกอบ
ศาลเห็นว่าการตรวจดีเอ็นเอเป็นการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีความน่าเชื่อถือสูงและได้รับการยอมรับตามมาตรา 128/1 ผลตรวจที่คณะแพทยศาสตร์ส่งมาโดยไม่มีพยานบุคคลมาสืบประกอบจึงรับฟังประกอบพยานอื่นได้ รวมถึงการเปรียบเทียบทางเลือกกับญาติเมื่อผู้ถูกอ้างว่าเป็นบิดาเสียชีวิตแล้ว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10842/2558 (2015)
ค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรมถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 128/1 วรรคท้าย และศาลต้องมีคำสั่งเกี่ยวกับค่าฤชาธรรมเนียมนั้น โดยปกติให้ฝ่ายที่แพ้คดีรับผิดตามมาตรา 161
ศาลเห็นว่าค่าใช้จ่ายในการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรมถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 128/1 วรรคท้าย และศาลต้องมีคำสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไม่ว่าคู่ความจะขอหรือไม่ โดยปกติให้ฝ่ายที่แพ้คดีเป็นผู้รับผิดตามมาตรา 161
คำพิพากษาที่คัดเลือกการพิจารณาคดีจากเทคโนโลยีศาลฎีกาคำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
เลย
ศาลไทยสั่งตรวจดีเอ็นเอได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 128/1 ศาลอาจสั่งตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ รวมถึงการตรวจดีเอ็นเอ เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริงสำคัญ ทั้งโดยศาลเองหรือเมื่อคู่ความร้องขอ
ถ้ามีคนไม่ยอมให้ตรวจดีเอ็นเอหรือเก็บเลือดจะเป็นอย่างไร
การเก็บตัวอย่างต้องได้รับความยินยอม แต่มาตรา 128/1 กำหนดว่าหากคู่ความไม่ยินยอมหรือขัดขวางการตรวจ ให้ศาลสันนิษฐานว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่อีกฝ่ายอ้าง
ใครเป็นผู้จ่ายค่าตรวจพิสูจน์
ฝ่ายที่ร้องขอเป็นผู้รับผิดชอบ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม หากผู้ร้องจ่ายไม่ได้หรือศาลเป็นผู้สั่งตรวจ ศาลจะจ่ายตามระเบียบที่กำหนด