ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 283: หมายค้นสถานที่ของบุคคลอื่น
ตัวบทกฎหมาย
ในกรณีที่มีเหตุอันควรเชื่อว่ามีทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือมีบัญชี เอกสาร จดหมาย หรือวัตถุอื่นใดอันเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือกิจการของลูกหนี้ตามคำพิพากษาอยู่ในสถานที่ที่บุคคลอื่นครอบครองอยู่ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำขอฝ่ายเดียวโดยทำเป็นคำร้องต่อศาลเพื่อขอให้ศาลออกหมายค้นสถานที่นั้น เมื่อได้รับคำร้องเช่นว่านี้ ให้ศาลไต่สวนโดยไม่ชักช้า ถ้าเป็นที่พอใจจากพยานหลักฐานที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้นำมาสืบหรือที่ศาลได้เรียกมาสืบเองว่ามีเหตุอันควรเชื่อตามที่ร้องขอ ให้ศาลมีอำนาจออกหมายค้นสถานที่นั้นเพื่อให้เจ้าพนักงานบังคับคดีตรวจสอบและยึดทรัพย์สินหรือสิ่งต่าง ๆ ดังกล่าวภายในขอบเขตและเงื่อนไขตามที่ศาลเห็นว่าจำเป็น ถ้าศาลมีคำสั่งยกคำขอคำสั่งเช่นว่านั้นให้เป็นที่สุด
คำแปลภาษาอังกฤษ
ในกรณีที่มีเหตุอันควรเชื่อว่ามีทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือมีบัญชี เอกสาร จดหมาย หรือวัตถุอื่นใดอันเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือกิจการของลูกหนี้ตามคำพิพากษาอยู่ในสถานที่ที่บุคคลอื่นครอบครองอยู่ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำขอฝ่ายเดียวโดยทำเป็นคำร้องต่อศาลเพื่อขอให้ศาลออกหมายค้นสถานที่นั้น เมื่อได้รับคำร้องเช่นว่านี้ ให้ศาลไต่สวนโดยไม่ชักช้า ถ้าเป็นที่พอใจจากพยานหลักฐานที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้นำมาสืบหรือที่ศาลได้เรียกมาสืบเองว่ามีเหตุอันควรเชื่อตามที่ร้องขอ ให้ศาลมีอำนาจออกหมายค้นสถานที่นั้นเพื่อให้เจ้าพนักงานบังคับคดีตรวจสอบและยึดทรัพย์สินหรือสิ่งต่าง ๆ ดังกล่าวภายในขอบเขตและเงื่อนไขตามที่ศาลเห็นว่าจำเป็น ถ้าศาลมีคำสั่งยกคำขอคำสั่งเช่นว่านั้นให้เป็นที่สุด
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 283 เป็นคู่กับมาตรา 282 สำหรับสถานที่ที่บุคคลภายนอกครอบครองมิใช่ลูกหนี้ตามคำพิพากษา ในภาค 4 ลักษณะ 2 ส่วนที่ 6 เนื่องจากการค้นเช่นนั้นล่วงเข้าไปในผู้ที่มิใช่ลูกหนี้ อำนาจค้นของเจ้าพนักงานเองจึงไม่ครอบคลุมถึง เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องร้องขอต่อศาล ซึ่งจะไต่สวนโดยไม่ชักช้าและออกหมายค้นได้ต่อเมื่อพอใจจากพยานหลักฐานว่ามีเหตุอันควรเชื่อ ศาลกำหนดขอบเขตและเงื่อนไขของหมาย แล้วเจ้าพนักงานจึงตรวจและยึดตามนั้น เพื่อคุ้มครองบุคคลภายนอก การยกคำขอให้เป็นที่สุด ปิดทางโต้แย้งคำสั่งที่ยก มาตรานี้ถ่วงดุลการสืบทรัพย์ที่ได้ผลกับความเป็นส่วนตัวของผู้ที่มิได้เป็นคู่ความในคำพิพากษา
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากเชื่อว่าทรัพย์หรือเอกสารของลูกหนี้ถูกเก็บไว้ที่สถานที่ของบุคคลภายนอก อย่าคาดว่าเจ้าพนักงานจะค้นได้ทันที ท่านต้องยื่นคำร้องขอหมายค้นต่อศาลและเตรียมพยานหลักฐานให้พร้อม เพราะศาลจะไต่สวนก่อนและอาจยกคำขอได้ การยกคำขอเป็นที่สุด จึงควรเสนอพยานหลักฐานที่ดีที่สุดต่อศาลตั้งแต่ครั้งแรก ในทางกลับกัน บุคคลภายนอกได้รับความคุ้มครองจากการค้นตามอำเภอใจ เพราะมีเพียงศาลเท่านั้นที่อนุญาตให้เข้าไปในสถานที่ของตนได้ และเฉพาะภายในขอบเขตที่ศาลกำหนด การรวบรวมพยานหลักฐานเพื่อขอหมายค้นเป็นขั้นตอนที่พบได้บ่อยในการบังคับชำระหนี้ที่จริงจัง
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 22 คดี (พ.ศ. 2507 ถึง 2557)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 12335/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4483/2550 (2007)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 638/2549 (2006)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1340/2546 (2003)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5761/2545 (2002)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 586/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8192/2538 (1995)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4922/2537 (1994)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 223 ทวิ 5
- มาตรา 288 4
- มาตรา 284 3
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
จะค้นหาทรัพย์ของลูกหนี้ในสถานที่ของบุคคลอื่นได้หรือไม่?
เจ้าพนักงานค้นเองไม่ได้ ตามมาตรา 283 เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องยื่นคำร้องฝ่ายเดียว และเมื่อศาลไต่สวนโดยไม่ชักช้าแล้ว หากพอใจว่ามีเหตุอันควรเชื่อว่าทรัพย์หรือเอกสารของลูกหนี้อยู่ที่นั่น ก็อาจออกหมายค้นได้
หากศาลยกคำขอหมายค้น เจ้าหนี้อุทธรณ์ได้หรือไม่?
ไม่ได้ ตามมาตรา 283 หากศาลยกคำขอออกหมายค้น คำสั่งนั้นเป็นที่สุด เจ้าหนี้จึงควรเสนอพยานหลักฐานแสดงเหตุอันควรเชื่อที่หนักแน่นที่สุดตั้งแต่การยื่นคำขอครั้งแรก
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 283 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 283. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-283/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 283 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-283/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-283/"><p>ในกรณีที่มีเหตุอันควรเชื่อว่ามีทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือมีบัญชี เอกสาร จดหมาย หรือวัตถุอื่นใดอันเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือกิจการของลูกหนี้ตามคำพิพากษาอยู่ในสถานที่ที่บุคคลอื่นครอบครองอยู่ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำขอฝ่ายเดียวโดยทำเป็นคำร้องต่อศาลเพื่อขอให้ศาลออกหมายค้นสถานที่นั้น เมื่อได้รับคำร้องเช่นว่านี้ ให้ศาลไต่สวนโดยไม่ชักช้า ถ้าเป็นที่พอใจจากพยานหลักฐานที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้นำมาสืบหรือที่ศาลได้เรียกมาสืบเองว่ามีเหตุอันควรเชื่อตามที่ร้องขอ ให้ศาลมีอำนาจออกหมายค้นสถานที่นั้นเพื่อให้เจ้าพนักงานบังคับคดีตรวจสอบและยึดทรัพย์สินหรือสิ่งต่าง ๆ ดังกล่าวภายในขอบเขตและเงื่อนไขตามที่ศาลเห็นว่าจำเป็น ถ้าศาลมีคำสั่งยกคำขอคำสั่งเช่นว่านั้นให้เป็นที่สุด</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 283 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-283/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา