ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 3: ภูมิลำเนาที่ให้ถือสำหรับจำเลยต่างประเทศ
ตัวบทกฎหมาย
เพื่อประโยชน์ในการเสนอคำฟ้อง
(๑) ในกรณีที่มูลคดีเกิดขึ้นในเรือไทยหรืออากาศยานไทยที่อยู่นอกราชอาณาจักร ให้ศาลแพ่งเป็นศาลที่มีเขตอำนาจ
(๒) ในกรณีที่จำเลยไม่มีภูมิลำเนาอยู่ในราชอาณาจักร (ก) ถ้าจำเลยเคยมีภูมิลำเนาอยู่ ณ ที่ใดในราชอาณาจักรภายในกำหนดสองปีก่อนวันที่มีการเสนอคำฟ้อง ให้ถือว่าที่นั้นเป็นภูมิลำเนาของจำเลย (ข) ถ้าจำเลยประกอบหรือเคยประกอบกิจการทั้งหมดหรือแต่บางส่วนในราชอาณาจักรไม่ว่าโดยตนเองหรือตัวแทน หรือโดยมีบุคคลหนึ่งบุคคลใดเป็นผู้ติดต่อในการประกอบกิจการนั้นในราชอาณาจักร ให้ถือว่าสถานที่ที่ใช้หรือเคยใช้ประกอบกิจการหรือติดต่อดังกล่าว หรือสถานที่อันเป็นถิ่นที่อยู่ของตัวแทนหรือของผู้ติดต่อในวันที่มีการเสนอคำฟ้องหรือภายในกำหนดสองปีก่อนนั้น เป็นภูมิลำเนาของจำเลย
คำแปลภาษาอังกฤษ
For the purpose of submitting a plaint:
(1) where the cause of action arises on a Thai vessel or Thai aircraft that is outside the Kingdom, the Civil Court shall be the court having jurisdiction;
(2) where the defendant has no domicile in the Kingdom:
(a) if the defendant, within two years before the date the plaint is submitted, had a domicile at any place in the Kingdom, that place shall be deemed the defendant's domicile;
(b) if the defendant carries on or has carried on business, in whole or in part, in the Kingdom, whether personally or through an agent, or through any person acting as a contact for that business in the Kingdom, the place used or formerly used for carrying on or contacting such business, or the place that is the residence of the agent or contact on the date the plaint is submitted or within two years before that date, shall be deemed the defendant's domicile.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
ภายในหมวด 1 เรื่องเขตอำนาจศาล มาตรานี้วางข้อสันนิษฐานที่ทำให้บทเรื่องเขตศาลตามมาตรา 4 ใช้ได้กับคดีที่มีลักษณะระหว่างประเทศ อนุมาตรา (1) ให้มูลคดีที่เกิดในเรือหรืออากาศยานไทยนอกราชอาณาจักรขึ้นศาลแพ่ง ส่วนอนุมาตรา (2) กำหนดย้อนหลังสองปีให้ถือภูมิลำเนาเดิมในไทย หรือสถานที่ประกอบกิจการหรือถิ่นที่อยู่ของตัวแทนหรือผู้ติดต่อในไทยเป็นภูมิลำเนา ภูมิลำเนาที่ให้ถือนี้ยังกำหนดวิธีส่งหมายตั้งต้นคดี และมักใช้ประกอบกฎหมายจัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาฯ และมาตรา 83 ทวิ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
สำหรับคดีที่ฟ้องจำเลยซึ่งอยู่ต่างประเทศ มาตรานี้อาจเป็นตัวชี้ว่ามีศาลไทยรับฟ้องได้หรือไม่ ทั้งยังกำหนดวิธีส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้อง หากส่งไม่ชอบอาจทำให้กระบวนพิจารณาต่อมาเสียไป จึงต้องระบุภูมิลำเนาที่ให้ถือให้ถูกต้องและมีหลักฐาน คู่ความต่างชาติควรตรวจสอบเรื่องนี้ตั้งแต่แรก
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9251/2559 (2016)
มาตรา ๓ (๒) (ข) เป็นบทบัญญัติที่กำหนดถึงศาลที่มีเขตอำนาจซึ่งโจทก์จะต้องเสนอคำฟ้อง มิใช่บทบัญญัติที่กำหนดสถานที่ที่จะส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องตั้งต้นคดีให้แก่จำเลยที่ไม่มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักร การส่งหมายแก่จำเลยเช่นนั้นเป็นไปตามมาตรา ๘๓ ทวิ และมาตรา ๘๓ จัตวา
จำเลยที่ ๑ เรียกเก็บค่าระวางจากผู้เอาประกันภัยแทนจำเลยที่ ๒ ดำเนินพิธีการศุลกากร แจ้งการมาถึงของเรือ และออกใบสั่งปล่อยสินค้าให้แก่ผู้เอาประกันภัยในราชอาณาจักรแทนจำเลยที่ ๒ ซึ่งเป็นนิติบุคคลตามกฎหมายสาธารณรัฐประชาชนจีน แต่กระทำการแทนเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับสินค้าที่ฟ้องในคดีนี้เท่านั้น จึงไม่อาจถือว่าจำเลยที่ ๑ เป็นตัวแทนของจำเลยที่ ๒ ในการขนส่งระหว่างประเทศอันจะทำให้ส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องแก่จำเลยที่ ๒ ณ ภูมิลำเนาของจำเลยที่ ๑ ได้ คำสั่งอนุญาตให้ส่งหมาย ณ สำนักทำการงานของจำเลยที่ ๑ เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาโดยผิดหลง และคำสั่งให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องกับส่งหมายแก่จำเลยที่ ๒ นอกราชอาณาจักรภายใน ๔๕ วัน พร้อมคำแปลและวางเงินค่าใช้จ่าย ย่อมชอบด้วยมาตรา ๘๓ ทวิ และมาตรา ๘๓ จัตวา เมื่อโจทก์ไม่ดำเนินการภายในกำหนดที่ขยายให้ ถือว่าโจทก์ทิ้งฟ้อง ศาลจึงจำหน่ายคดีในส่วนของจำเลยที่ ๒ ได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3185/2551 (2008)
การส่งหมายตั้งต้นคดีแก่จำเลยที่มีภูมิลำเนาต่างประเทศต้องชอบด้วยมาตรา 3 (2) (ข) ประกอบมาตรา 83 ทวิ การส่งที่ไม่ชอบเป็นข้อกฎหมายเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ศาลยกขึ้นวินิจฉัยและเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบได้เอง
คำสั่งให้ส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องแก่จำเลยที่ 1 ณ สถานที่ที่จำเลยที่ 2 ใช้ประกอบกิจการไม่ชอบด้วยมาตรา 3 (2) (ข) และมาตรา 83 ทวิ ทำให้กระบวนพิจารณาต่อมาเสียไป และเป็นข้อกฎหมายเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกาจึงเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบได้แม้ไม่มีคู่ความอุทธรณ์
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 19 คดี (พ.ศ. 2478 ถึง 2559)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8904/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3185/2551 (2008)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 851/2551 (2008)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4580/2542 (1999)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6437/2541 (1998)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3994/2540 (1997)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3937/2539 (1996)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1040/2487 (1944)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 4 3
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
จะฟ้องชาวต่างชาติที่ไม่มีที่อยู่ในไทยได้หรือไม่
มักได้ มาตรา 3 (2) ให้ถือว่าจำเลยที่ไม่มีภูมิลำเนาในไทยมีภูมิลำเนาอยู่ที่ที่อยู่เดิมในไทยภายในสองปี หรือที่สถานที่ประกอบกิจการหรือถิ่นที่อยู่ของตัวแทนหรือผู้ติดต่อในไทย ซึ่งทำให้ศาลไทยมีเขตอำนาจได้
ถ้ามูลคดีเกิดในเรือไทยนอกประเทศจะฟ้องที่ศาลใด
ตามมาตรา 3 (1) มูลคดีที่เกิดในเรือไทยหรืออากาศยานไทยที่อยู่นอกราชอาณาจักร ให้ศาลแพ่งเป็นศาลที่มีเขตอำนาจ
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 3 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ประเทศไทย) มาตรา 3. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-3/ (เข้าถึงเมื่อ 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 3 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-3/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-3/"><p>เพื่อประโยชน์ในการเสนอคำฟ้อง (๑) ในกรณีที่มูลคดีเกิดขึ้นในเรือไทยหรืออากาศยานไทยที่อยู่นอกราชอาณาจักร ให้ศาลแพ่งเป็นศาลที่มีเขตอำนาจ (๒) ในกรณีที่จำเลยไม่มีภูมิลำเนาอยู่ในราชอาณาจักร (ก) ถ้าจำเลยเคยมีภูมิลำเนาอยู่ ณ ที่ใดในราชอาณาจักรภายในกำหนดสองปีก่อนวันที่มีการเสนอคำฟ้อง ให้ถือว่าที่นั้นเป็นภูมิลำเนาของจำเลย (ข) ถ้าจำเลยประกอบหรือเคยประกอบกิจการทั้งหมดหรือแต่บางส่วนในราชอาณาจักรไม่ว่าโดยตนเองหรือตัวแทน หรือโดยมีบุคคลหนึ่งบุคคลใดเป็นผู้ติดต่อในการประกอบกิจการนั้นในราชอาณาจักร ให้ถือว่าสถานที่ที่ใช้หรือเคยใช้ประกอบกิจการหรือติดต่อดังกล่าว หรือสถานที่อันเป็นถิ่นที่อยู่ของตัวแทนหรือของผู้ติดต่อในวันที่มีการเสนอคำฟ้องหรือภายในกำหนดสองปีก่อนนั้น เป็นภูมิลำเนาของจำเลย</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 3 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-3/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา