ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 316: การอายัดสิทธิเรียกร้อง
ตัวบทกฎหมาย
การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่จะเรียกให้บุคคลภายนอกชำระเงินหรือส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินก็ดี หรือที่จะเรียกให้บุคคลภายนอกชำระหนี้อย่างอื่นนอกจากการชำระเงินหรือการส่งมอบหรือการโอนทรัพย์สินก็ดี ให้ศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีกระทำโดยมีคำสั่งอายัด และแจ้งคำสั่งนั้นให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาและบุคคลภายนอกทราบ
คำสั่งอายัดตามวรรคหนึ่ง ต้องมีข้อห้ามลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ให้จำหน่ายสิทธิเรียกร้องและมีข้อห้ามบุคคลภายนอกไม่ให้ปฏิบัติการชำระหนี้นั้นแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษา แต่ให้ชำระเงินหรือส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินหรือชำระหนี้อย่างอื่นให้แก่ศาล เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือบุคคลอื่น หรือให้ดำเนินการโดยวิธีอื่นใดตามที่ศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร ณ เวลาหรือภายในเวลา หรือเงื่อนไขตามที่กำหนดให้ แล้วแต่กรณี
คำสั่งอายัดนั้นให้บังคับได้ไม่ว่าที่ใด ๆ
คำแปลภาษาอังกฤษ
การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่จะเรียกให้บุคคลภายนอกชำระเงินหรือส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินก็ดี หรือที่จะเรียกให้บุคคลภายนอกชำระหนี้อย่างอื่นนอกจากการชำระเงินหรือการส่งมอบหรือการโอนทรัพย์สินก็ดี ให้ศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีกระทำโดยมีคำสั่งอายัด และแจ้งคำสั่งนั้นให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาและบุคคลภายนอกทราบ
คำสั่งอายัดตามวรรคหนึ่ง ต้องมีข้อห้ามลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ให้จำหน่ายสิทธิเรียกร้องและมีข้อห้ามบุคคลภายนอกไม่ให้ปฏิบัติการชำระหนี้นั้นแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษา แต่ให้ชำระเงินหรือส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินหรือชำระหนี้อย่างอื่นให้แก่ศาล เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือบุคคลอื่น หรือให้ดำเนินการโดยวิธีอื่นใดตามที่ศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร ณ เวลาหรือภายในเวลา หรือเงื่อนไขตามที่กำหนดให้ แล้วแต่กรณี
คำสั่งอายัดนั้นให้บังคับได้ไม่ว่าที่ใด ๆ
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 316 เป็นมาตราแรกของส่วนที่ 4 ว่าด้วยการอายัดสิทธิเรียกร้อง และวางกลไกหลักของการอายัด ครอบคลุมสิทธิเรียกร้องที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีต่อบุคคลภายนอก ไม่ว่าจะเป็นการชำระเงิน การส่งมอบหรือโอนทรัพย์สิน หรือการชำระหนี้อย่างอื่น โดยต้องออกคำสั่งอายัดและแจ้งทั้งลูกหนี้และบุคคลภายนอก วรรคสองกำหนดข้อห้ามสองประการที่ทำให้การอายัดมีผล คือห้ามลูกหนี้จำหน่ายสิทธิเรียกร้อง และห้ามบุคคลภายนอกชำระหนี้ให้ลูกหนี้ แต่ให้ชำระต่อศาล เจ้าพนักงานบังคับคดี หรือบุคคลอื่นที่กำหนด วรรคสามให้คำสั่งอายัดบังคับได้ไม่ว่าที่ใด บทนี้เป็นฐานของมาตราต่อไป รวมถึงมาตรา 320 ว่าด้วยผล มาตรา 321 ว่าด้วยการบังคับบุคคลภายนอกที่ไม่ปฏิบัติตาม และมาตรา 325 ว่าด้วยการคัดค้าน จัดเลขมาตราใหม่ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2560
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
การอายัดสิทธิเรียกร้องเป็นเครื่องมือหลักในการบังคับชำระหนี้ในประเทศไทย เพราะเป็นวิธีที่เจ้าหนี้เข้าถึงเงินเดือน เงินฝาก ค่าเช่า หรือลูกหนี้การค้าของลูกหนี้ได้โดยไม่ต้องรอยึดทรัพย์ที่มีรูปร่าง เนื่องจากคำสั่งผูกพันบุคคลภายนอกโดยตรง เมื่อได้รับคำสั่งแล้วบุคคลภายนอกต้องไม่ชำระหนี้ให้ลูกหนี้อีก มิฉะนั้นอาจต้องชำระซ้ำ หากทราบว่าลูกหนี้มีบัญชีหรือทำงานที่ใด การอายัดมักเป็นวิธีที่รวดเร็วที่สุด
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 57/2564 (2021)
บุคคลภายนอกที่ได้รับหนังสืออายัดตามมาตรา 316 วรรคสอง ไม่อาจนำเงินที่ถูกอายัดไปหักชำระหนี้ที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีต่อตนได้ การหักกลบที่กระทำภายหลังได้รับหนังสืออายัดไม่อาจใช้ยันการอายัดได้
ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีสิทธิได้รับเงินปันผลและเงินเฉลี่ยคืนจากผู้ร้อง หลังได้รับหนังสืออายัดจากเจ้าพนักงานบังคับคดี ผู้ร้องนำเงินดังกล่าวไปหักชำระหนี้เงินกู้ที่ลูกหนี้มีต่อตน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการหักกลบไม่มีผลตามมาตรา 316 วรรคสอง และหนี้เงินกู้มิใช่หนี้บุริมสิทธิ ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิเหนือเงินที่ถูกอายัด
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 8 คดี (พ.ศ. 2523 ถึง 2567)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 227/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 57/2564 (2021)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3800/2551 (2008)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1702/2547 (2004)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2939/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 179/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5478/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1162/2523 (1980)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
มาตรา 316 อายัดอะไรได้บ้าง
สิทธิเรียกร้องใด ๆ ที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีต่อบุคคลภายนอก ไม่ว่าจะเป็นการชำระเงิน การส่งมอบหรือโอนทรัพย์ หรือการชำระหนี้อย่างอื่น เช่น เงินเดือน เงินฝาก หรือหนี้การค้าที่ผู้อื่นค้างลูกหนี้
บุคคลภายนอกต้องทำอย่างไรเมื่อได้รับคำสั่งอายัด
บุคคลภายนอกต้องหยุดชำระหนี้ให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษา และชำระต่อศาล เจ้าพนักงานบังคับคดี หรือบุคคลที่ระบุในคำสั่งแทน หากยังชำระให้ลูกหนี้หลังได้รับคำสั่งอาจต้องชำระซ้ำ
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 316 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 316. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-316/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 316 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-316/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-316/"><p>การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่จะเรียกให้บุคคลภายนอกชำระเงินหรือส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินก็ดี หรือที่จะเรียกให้บุคคลภายนอกชำระหนี้อย่างอื่นนอกจากการชำระเงินหรือการส่งมอบหรือการโอนทรัพย์สินก็ดี ให้ศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีกระทำโดยมีคำสั่งอายัด และแจ้งคำสั่งนั้นให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาและบุคคลภายนอกทราบ คำสั่งอายัดตามวรรคหนึ่ง ต้องมีข้อห้ามลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ให้จำหน่ายสิทธิเรียกร้องและมีข้อห้ามบุคคลภายนอกไม่ให้ปฏิบัติการชำระหนี้นั้นแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษา แต่ให้ชำระเงินหรือส่งมอบหรือโอนทรัพย์สินหรือชำระหนี้อย่างอื่นให้แก่ศาล เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือบุคคลอื่น หรือให้ดำเนินการโดยวิธีอื่นใดตามที่ศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร ณ เวลาหรือภายในเวลา หรือเงื่อนไขตามที่กำหนดให้ แล้วแต่กรณี คำสั่งอายัดนั้นให้บังคับได้ไม่ว่าที่ใด ๆ</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 316 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-316/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา