ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 95: คุณสมบัติของพยานบุคคล
ตัวบทกฎหมาย
ห้ามมิให้ยอมรับฟังพยานบุคคลใดเว้นแต่บุคคลนั้น
(๑) สามารถเข้าใจและตอบคำถามได้ และ
(๒) เป็นผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเกี่ยวในเรื่องที่จะให้การเป็นพยานนั้นมาด้วยตนเองโดยตรง แต่ความในข้อนี้ให้ใช้ได้ต่อเมื่อไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายโดยชัดแจ้ง หรือคำสั่งของศาลว่าให้เป็นอย่างอื่นถ้าศาลไม่ยอมรับไว้ซึ่งคำเบิกความของบุคคลใด เพราะเห็นว่าบุคคลนั้นจะเป็นพยานหรือให้การดังกล่าวข้างต้นไม่ได้ และคู่ความที่ฝ่ายเกี่ยวข้องร้องคัดค้านก่อนที่ศาลจะดำเนินคดีต่อไป ให้ศาลจดรายงานระบุนามพยาน เหตุผลที่ไม่ยอมรับและข้อคัดค้านของคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องไว้ ส่วนเหตุผลที่คู่ความฝ่ายคัดค้านยกขึ้นอ้างนั้น ให้ศาลใช้ดุลพินิจจดลงไว้ในรายงานหรือกำหนดให้คู่ความฝ่ายนั้นยื่นคำแถลงต่อศาลเพื่อรวมไว้ในสำนวน
คำแปลภาษาอังกฤษ
The court shall not admit the testimony of any person as a witness unless that person:
(1) is able to understand and to answer questions, and
(2) is a person who has seen, heard, or come to know the matters about which he is to testify by himself directly. But this provision applies only where there is no express provision of law, or order of the court, to the contrary.
If the court refuses to admit the testimony of any person because it is of the opinion that such person cannot be a witness or give testimony as stated above, and the party concerned objects before the court proceeds further, the court shall record in the report the name of the witness, the reason for the refusal, and the objection of the party concerned. As to the grounds the objecting party raises, the court shall, in its discretion, record them in the report or direct that party to submit a statement to the court for inclusion in the file.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 95 วางหลักคุณสมบัติพื้นฐานของพยานบุคคล คือความสามารถเข้าใจและตอบคำถาม และการรู้เห็นเรื่องที่จะเบิกความโดยตรงด้วยตนเอง อนุมาตรา (2) เป็นที่มาของหลักห้ามพยานบอกเล่าสำหรับพยานบุคคล แต่ยอมให้เป็นอย่างอื่นได้หากมีกฎหมายหรือคำสั่งศาลกำหนด และสัมพันธ์กับมาตรา 95/1 ที่กำหนดเมื่อใดจึงรับฟังพยานบอกเล่าได้ วรรคสองเป็นบทวิธีพิจารณาที่คุ้มครองการบันทึกสำนวนของคู่ความเมื่อศาลไม่รับพยาน โดยให้จดชื่อ เหตุผล และข้อคัดค้านไว้ ศาลตีความ (2) ตามความมุ่งหมาย บุคคลที่รู้เห็นโดยตรงจริง เช่น ผู้แทนที่ตรวจเอกสารที่เกี่ยวข้องด้วยตนเอง จึงเป็นพยานที่รับฟังได้ แม้มิใช่ตัวคู่ความเอง
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ควรเลือกพยานที่รู้เห็นหรือลงมือทำเรื่องนั้นจริง ไม่ใช่ผู้ที่เพียงได้ยินมา เพราะพยานที่ไม่รู้เห็นโดยตรงอาจถูกตัดตามมาตรา 95 (2) ทางแก้ที่ใช้ได้บ่อยคืออ้างพนักงานหรือผู้แทนที่จัดการหรือตรวจเอกสารด้วยตนเอง หากศาลไม่รับพยานของคุณ ควรคัดค้านทันทีและให้จดชื่อ เหตุผล และข้อคัดค้านไว้ในสำนวน เพราะบันทึกนี้คุ้มครองคุณในชั้นอุทธรณ์
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1169/2562 (2019)
พยานที่รู้เห็นเรื่องที่จะเบิกความโดยตรง เช่น ผู้รับมอบอำนาจที่ได้ตรวจเอกสารที่เกี่ยวข้องด้วยตนเอง เป็นพยานที่รับฟังได้ตามมาตรา 95 แม้มิใช่ตัวคู่ความเอง
ศาลฎีกาไม่รับข้อโต้แย้งที่ว่าต้องเป็นตัวโจทก์เท่านั้นที่เบิกความได้ โดยวินิจฉัยว่าทนายผู้รับมอบอำนาจของโจทก์ซึ่งรู้เห็นและได้ตรวจสอบเอกสารของบริษัทเป็นพยานที่รับฟังได้ตามมาตรา 95
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1323/2558 (2015)
พยานที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องและได้ตรวจสอบเอกสารที่เกี่ยวข้อง สามารถรับรองความถูกต้องแท้จริงได้ การรับฟังคำเบิกความเช่นนั้นไม่ต้องห้ามตามมาตรา 95 (2)
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่านิติกรที่ควบคุมดูแลและได้ตรวจสอบสัญญาเช่ารวมทั้งสัญญาเช่าพิพาท เป็นผู้เกี่ยวข้องกับพยานเอกสารซึ่งรับรองความถูกต้องได้ คำเบิกความจึงไม่ต้องห้ามตามมาตรา 95 (2)
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 26 คดี (พ.ศ. 2503 ถึง 2562)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6662/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 613/2553 (2010)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6728/2545 (2002)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9145/2539 (1996)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3946/2539 (1996)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1795/2538 (1995)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1577/2534 (1991)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3828/2533 (1990)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 86 3
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ใครเป็นพยานในคดีแพ่งได้บ้าง
ตามมาตรา 95 ผู้ที่เข้าใจและตอบคำถามได้ และรู้เห็นเรื่องนั้นโดยตรง คือได้เห็น ได้ยิน หรือทราบด้วยตนเอง เว้นแต่มีกฎหมายหรือคำสั่งศาลกำหนดเป็นอย่างอื่น
บริษัทส่งผู้แทนมาเบิกความแทนคู่ความได้หรือไม่
ได้ หากผู้แทนนั้นรู้เห็นเรื่องนั้นโดยตรง เช่น ได้ตรวจเอกสารที่เกี่ยวข้องด้วยตนเอง คำเบิกความย่อมรับฟังได้ตามมาตรา 95 (2)
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 95 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 95. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 95 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95/"><p>ห้ามมิให้ยอมรับฟังพยานบุคคลใดเว้นแต่บุคคลนั้น (๑) สามารถเข้าใจและตอบคำถามได้ และ (๒) เป็นผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเกี่ยวในเรื่องที่จะให้การเป็นพยานนั้นมาด้วยตนเองโดยตรง แต่ความในข้อนี้ให้ใช้ได้ต่อเมื่อไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายโดยชัดแจ้ง หรือคำสั่งของศาลว่าให้เป็นอย่างอื่นถ้าศาลไม่ยอมรับไว้ซึ่งคำเบิกความของบุคคลใด เพราะเห็นว่าบุคคลนั้นจะเป็นพยานหรือให้การดังกล่าวข้างต้นไม่ได้ และคู่ความที่ฝ่ายเกี่ยวข้องร้องคัดค้านก่อนที่ศาลจะดำเนินคดีต่อไป ให้ศาลจดรายงานระบุนามพยาน เหตุผลที่ไม่ยอมรับและข้อคัดค้านของคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องไว้ ส่วนเหตุผลที่คู่ความฝ่ายคัดค้านยกขึ้นอ้างนั้น ให้ศาลใช้ดุลพินิจจดลงไว้ในรายงานหรือกำหนดให้คู่ความฝ่ายนั้นยื่นคำแถลงต่อศาลเพื่อรวมไว้ในสำนวน</p><footer>Civil Procedure Code, s. 95 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-95/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา