ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 156/1: การมีคำสั่งเรื่องยกเว้นค่าธรรมเนียม
ตัวบทกฎหมาย
เมื่อศาลพิจารณาคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลเสร็จแล้วให้ศาลมีคำสั่งโดยเร็ว โดยศาลจะมีคำสั่งอนุญาตทั้งหมดหรือแต่เฉพาะบางส่วน หรือยกคำร้องนั้นเสียก็ได้
ห้ามมิให้ศาลอนุญาตตามคำร้องเช่นว่านั้น เว้นแต่จะเป็นที่เชื่อได้ว่าผู้ร้องไม่มีทรัพย์สินพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาลหรือหากผู้ร้องไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรเมื่อพิจารณาถึงสถานะของผู้ร้อง และในกรณีผู้ร้องเป็นโจทก์หรือผู้อุทธรณ์หรือฎีกา การฟ้องร้องหรืออุทธรณ์หรือฎีกานั้นมีเหตุผลอันสมควรด้วย
เมื่อคู่ความคนใดได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในการฟ้องหรือต่อสู้คดีในศาลชั้นต้นแล้วยื่นคำร้องเช่นว่านั้นในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา แล้วแต่กรณี อีก ให้ถือว่าคู่ความนั้นยังคงไม่มีทรัพย์สินพอจะเสียค่าธรรมเนียมศาลหรือหากไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลแล้วจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรอยู่ เว้นแต่จะปรากฏต่อศาลเป็นอย่างอื่น
ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วน หรือมีคำสั่งให้ยกคำร้อง ผู้ขออาจอุทธรณ์คำสั่งนั้นต่อศาลได้ภายในกำหนดเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง คำสั่งของศาลอุทธรณ์เช่นว่านี้ให้เป็นที่สุด
คำแปลภาษาอังกฤษ
เมื่อศาลพิจารณาคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลเสร็จแล้วให้ศาลมีคำสั่งโดยเร็ว โดยศาลจะมีคำสั่งอนุญาตทั้งหมดหรือแต่เฉพาะบางส่วน หรือยกคำร้องนั้นเสียก็ได้
ห้ามมิให้ศาลอนุญาตตามคำร้องเช่นว่านั้น เว้นแต่จะเป็นที่เชื่อได้ว่าผู้ร้องไม่มีทรัพย์สินพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาลหรือหากผู้ร้องไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรเมื่อพิจารณาถึงสถานะของผู้ร้อง และในกรณีผู้ร้องเป็นโจทก์หรือผู้อุทธรณ์หรือฎีกา การฟ้องร้องหรืออุทธรณ์หรือฎีกานั้นมีเหตุผลอันสมควรด้วย
เมื่อคู่ความคนใดได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในการฟ้องหรือต่อสู้คดีในศาลชั้นต้นแล้วยื่นคำร้องเช่นว่านั้นในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา แล้วแต่กรณี อีก ให้ถือว่าคู่ความนั้นยังคงไม่มีทรัพย์สินพอจะเสียค่าธรรมเนียมศาลหรือหากไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลแล้วจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรอยู่ เว้นแต่จะปรากฏต่อศาลเป็นอย่างอื่น
ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วน หรือมีคำสั่งให้ยกคำร้อง ผู้ขออาจอุทธรณ์คำสั่งนั้นต่อศาลได้ภายในกำหนดเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง คำสั่งของศาลอุทธรณ์เช่นว่านี้ให้เป็นที่สุด
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 156/1 ว่าด้วยการมีคำสั่งของศาลเรื่องคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมตามมาตรา 155 และมาตรา 156 วรรคหนึ่งให้มีคำสั่งโดยเร็ว ซึ่งอาจอนุญาตทั้งหมด อนุญาตบางส่วน หรือยกคำร้อง วรรคสองวางหลักเกณฑ์เนื้อหา คือ เชื่อได้ว่าไม่มีทรัพย์สินพอหรือจะเดือดร้อนเกินสมควรตามสถานะ และหากเป็นโจทก์ ผู้อุทธรณ์หรือฎีกา คดีต้องมีเหตุผลอันสมควรด้วย วรรคสามให้ข้อสันนิษฐานว่ายังคงขัดสนเมื่อผู้ที่เคยได้รับยกเว้นในศาลชั้นต้นขออีกในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา เว้นแต่ปรากฏเป็นอย่างอื่น วรรคสี่ให้อุทธรณ์คำสั่งที่อนุญาตบางส่วนหรือยกคำร้องได้ภายในเจ็ดวัน คำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด ศาลบังคับกำหนดเจ็ดวันและการโต้แย้งผ่านช่องทางที่ถูกต้องอย่างเคร่งครัด
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
การจะได้รับยกเว้น ท่านต้องแสดงต่อศาลอย่างน่าเชื่อว่าไม่สามารถเสียได้หรือจะเดือดร้อนเกินสมควร และหากเป็นฝ่ายฟ้องหรืออุทธรณ์ คดีต้องไม่ไร้เหตุผล จึงควรเตรียมหลักฐานฐานะและเนื้อหาคดีให้หนักแน่น หากศาลอนุญาตเพียงบางส่วนหรือยกคำร้อง ต้องรีบดำเนินการ เพราะมีเวลาอุทธรณ์เพียงเจ็ดวัน การพ้นกำหนดหรือใช้วิธีการผิดอาจทำให้เสียสิทธิ หากเคยได้รับยกเว้นในศาลชั้นต้นแล้ว ย่อมเป็นประโยชน์เมื่อขออีกในชั้นอุทธรณ์
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 95/2568 (2025)
การอุทธรณ์คำสั่งเกี่ยวกับคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลต้องยื่นภายในเจ็ดวันตามมาตรา 156/1 หากยื่นพ้นกำหนดย่อมไม่รับอุทธรณ์
เมื่อโจทก์ไม่วางค่าธรรมเนียมศาลภายในกำหนด ศาลชั้นต้นไม่รับฟ้องและจำหน่ายคดี อุทธรณ์ของโจทก์เรื่องการขอยกเว้นค่าธรรมเนียมถูกปฏิเสธเพราะยื่นพ้นเจ็ดวันนับแต่วันฟังคำสั่งตามมาตรา 156/1 และโจทก์ยังไม่ได้อุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ตามมาตรา 234
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1932/2568 (2025)
แม้ศาลชั้นต้นมีหน้าที่สั่งคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลตามมาตรา 156/1 แต่เมื่อไต่สวนพยานเสร็จสิ้นแล้ว ศาลสูงอาจมีคำสั่งเองโดยไม่ต้องย้อนสำนวน และอนุญาตเมื่อผู้ร้องจะเดือดร้อนเกินสมควรและอุทธรณ์มีเหตุอันสมควร
ศาลฎีกาแก้ไขกระบวนพิจารณาที่มิชอบของศาลล่าง โดยเห็นว่าแม้การสั่งคำร้องขอยกเว้นตามมาตรา 156/1 เป็นหน้าที่ศาลชั้นต้น แต่เมื่อไต่สวนพยานเสร็จแล้ว จึงมีคำสั่งเองได้ พยานหลักฐานน่าเชื่อว่าหากจำเลยไม่ได้รับยกเว้นจะเดือดร้อนเกินสมควรและอุทธรณ์มีเหตุอันสมควร จึงอนุญาตให้จำเลย
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5232/2563 (2020)
อุทธรณ์ที่ไม่มีเหตุผลอันสมควรย่อมไม่อาจได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ตามมาตรา 156/1 วรรคสอง และอาจยกคำร้องด้วยเหตุนั้นเพียงลำพัง
ผู้คัดค้านไม่มีพยานหลักฐานมาสืบหักล้างพยานของผู้ร้อง อุทธรณ์จึงเป็นอุทธรณ์ที่ไม่มีเหตุผลอันสมควรที่จะได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ตามมาตรา 156/1 วรรคสอง ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลกับการไม่อนุญาต และไม่จำต้องพิจารณาปัญหาอื่น
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 10 คดี (พ.ศ. 2557 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7777/2560 (2017)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4901/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7793-7794/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1932/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 746/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 811/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4439/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 95/2568 (2025)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลจะอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมด้วยเหตุใด
ตามมาตรา 156/1 ศาลจะอนุญาตเฉพาะเมื่อเชื่อได้ว่าผู้ร้องไม่มีทรัพย์สินพอหรือจะเดือดร้อนเกินสมควร และหากเป็นฝ่ายฟ้องหรืออุทธรณ์ คดีต้องมีเหตุผลอันสมควรด้วย
ถ้าศาลยกคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมจะอุทธรณ์ได้หรือไม่
ได้ มาตรา 156/1 วรรคสี่ให้อุทธรณ์คำสั่งที่อนุญาตบางส่วนหรือยกคำร้องได้ภายในเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง คำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด
การได้รับยกเว้นในศาลชั้นต้นช่วยในชั้นอุทธรณ์หรือไม่
ช่วย ตามมาตรา 156/1 วรรคสาม ผู้ที่ได้รับยกเว้นในศาลชั้นต้นแล้วขออีกในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา ให้สันนิษฐานว่ายังไม่มีทรัพย์สินพอหรือจะเดือดร้อนเกินสมควร เว้นแต่ปรากฏต่อศาลเป็นอย่างอื่น
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156/1 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 156/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-156-1/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 156/1 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-156-1/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-156-1/"><p>เมื่อศาลพิจารณาคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลเสร็จแล้วให้ศาลมีคำสั่งโดยเร็ว โดยศาลจะมีคำสั่งอนุญาตทั้งหมดหรือแต่เฉพาะบางส่วน หรือยกคำร้องนั้นเสียก็ได้ ห้ามมิให้ศาลอนุญาตตามคำร้องเช่นว่านั้น เว้นแต่จะเป็นที่เชื่อได้ว่าผู้ร้องไม่มีทรัพย์สินพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาลหรือหากผู้ร้องไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรเมื่อพิจารณาถึงสถานะของผู้ร้อง และในกรณีผู้ร้องเป็นโจทก์หรือผู้อุทธรณ์หรือฎีกา การฟ้องร้องหรืออุทธรณ์หรือฎีกานั้นมีเหตุผลอันสมควรด้วย เมื่อคู่ความคนใดได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในการฟ้องหรือต่อสู้คดีในศาลชั้นต้นแล้วยื่นคำร้องเช่นว่านั้นในชั้นอุทธรณ์หรือฎีกา แล้วแต่กรณี อีก ให้ถือว่าคู่ความนั้นยังคงไม่มีทรัพย์สินพอจะเสียค่าธรรมเนียมศาลหรือหากไม่ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลแล้วจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรอยู่ เว้นแต่จะปรากฏต่อศาลเป็นอย่างอื่น ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วน หรือมีคำสั่งให้ยกคำร้อง ผู้ขออาจอุทธรณ์คำสั่งนั้นต่อศาลได้ภายในกำหนดเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง คำสั่งของศาลอุทธรณ์เช่นว่านี้ให้เป็นที่สุด</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156/1 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-156-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา