ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 41: การตรวจการเจ็บป่วยเพื่อขอเลื่อนคดี
ตัวบทกฎหมาย
ถ้ามีการขอเลื่อนการนั่งพิจารณาโดยอ้างว่าตัวความ ผู้แทน ทนายความ พยาน หรือบุคคลอื่นที่ถูกเรียกให้มาศาลไม่สามารถมาศาลได้เพราะป่วยเจ็บ เมื่อศาลเห็นสมควร หรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ศาลจะมีคำสั่งตั้งเจ้าพนักงานไปทำการตรวจก็ได้ และถ้าสามารถหาแพทย์ได้ก็ให้ตั้งแพทย์ไปตรวจด้วย ถ้าผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจได้รายงานโดยสาบานตนหรือกล่าวคำปฏิญาณแล้ว และศาลเชื่อว่าอาการของผู้ที่อ้างว่าป่วยนั้นไม่ร้ายแรงถึงกับจะมาศาลไม่ได้ ให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการขาดนัดหรือการไม่มาศาลของบุคคลที่อ้างว่าป่วยนั้น แล้วแต่กรณีศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายที่ขอให้ไปตรวจตามวรรคหนึ่ง หรือคู่ความใดไปกับผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจ คู่ความนั้นจะมอบให้ผู้ใดไปแทนตนก็ได้ค่าพาหนะและค่าป่วยการของเจ้าพนักงานและแพทย์ ให้ถือว่าเป็นค่าฤชาธรรมเนียม และให้นำมาตรา ๑๖๖ มาใช้บังคับ
คำแปลภาษาอังกฤษ
ถ้ามีการขอเลื่อนการนั่งพิจารณาโดยอ้างว่าตัวความ ผู้แทน ทนายความ พยาน หรือบุคคลอื่นที่ถูกเรียกให้มาศาลไม่สามารถมาศาลได้เพราะป่วยเจ็บ เมื่อศาลเห็นสมควร หรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ศาลจะมีคำสั่งตั้งเจ้าพนักงานไปทำการตรวจก็ได้ และถ้าสามารถหาแพทย์ได้ก็ให้ตั้งแพทย์ไปตรวจด้วย ถ้าผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจได้รายงานโดยสาบานตนหรือกล่าวคำปฏิญาณแล้ว และศาลเชื่อว่าอาการของผู้ที่อ้างว่าป่วยนั้นไม่ร้ายแรงถึงกับจะมาศาลไม่ได้ ให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการขาดนัดหรือการไม่มาศาลของบุคคลที่อ้างว่าป่วยนั้น แล้วแต่กรณีศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายที่ขอให้ไปตรวจตามวรรคหนึ่ง หรือคู่ความใดไปกับผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจ คู่ความนั้นจะมอบให้ผู้ใดไปแทนตนก็ได้ค่าพาหนะและค่าป่วยการของเจ้าพนักงานและแพทย์ ให้ถือว่าเป็นค่าฤชาธรรมเนียม และให้นำมาตรา ๑๖๖ มาใช้บังคับ
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 41 เสริมมาตรา 40 โดยว่าด้วยการขอเลื่อนคดีเพราะเหตุเจ็บป่วยโดยเฉพาะ ให้เครื่องมือแก่ศาลในการตรวจสอบ คือ อาจตั้งเจ้าพนักงาน และแพทย์หากหาได้ ไปตรวจผู้ที่อ้างว่าป่วย หากรายงานโดยสาบานตนแสดงว่าอาการไม่ร้ายแรงถึงกับมาศาลไม่ได้ ศาลจะดำเนินกระบวนพิจารณาตามบทว่าด้วยการขาดนัดหรือการไม่มาศาลต่อไป อำนาจนี้เป็นดุลพินิจ ใช้เมื่อศาลเห็นสมควรหรือคู่ความมีคำขอ มิได้บังคับให้ต้องตั้งผู้ไปตรวจทุกกรณี ค่าพาหนะและค่าป่วยการของผู้ไปตรวจถือเป็นค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 166 ทั้งนี้ มาตรา 39 และ 40 ยังเป็นบทหลักเรื่องเหตุขอเลื่อนคดี ส่วนมาตรา 41 เป็นวิธีการเฉพาะสำหรับตรวจการเจ็บป่วย
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากท่านหรือพยานสำคัญป่วยจนมาศาลไม่ได้จริง พึงคาดหมายว่าศาลอาจตรวจสอบข้ออ้างนั้น โดยส่งเจ้าพนักงานหรือแพทย์ไปตรวจ และหากรายงานว่าอาการไม่ร้ายแรง การขอเลื่อนอาจกลายเป็นการขาดนัดพร้อมผลที่ตามมา จึงควรแนบใบรับรองแพทย์ที่น่าเชื่อถือ และเสนอให้ผู้ป่วยพร้อมรับการตรวจ หากอีกฝ่ายประวิงคดีด้วยการอ้างป่วยซ้ำ ๆ ท่านขอให้ศาลตั้งผู้ไปตรวจได้ แม้ศาลไม่จำต้องสั่งตามก็ตาม เนื่องจากการจัดการใบรับรองแพทย์ที่ผิดพลาดอาจทำให้แพ้คดีโดยขาดนัด ควรปรึกษาทนายความไทยโดยเร็ว
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1842/2551 (2008)
การตั้งเจ้าพนักงานหรือแพทย์ไปตรวจอาการเจ็บป่วยตามมาตรา 41 วรรคหนึ่ง เป็นดุลพินิจ บทบัญญัติมิได้บังคับเด็ดขาดให้ศาลต้องสั่งตั้งผู้ไปตรวจเสมอไป และไม่จำต้องสั่งเมื่อไม่มีคู่ความฝ่ายใดร้องขอ
จำเลยฎีกาว่าหากศาลชั้นต้นตั้งเจ้าพนักงานหรือแพทย์ไปตรวจอาการเจ็บป่วยก็จะทราบว่าจำเลยป่วยจริงจนมาศาลไม่ได้ ศาลฎีกาเห็นว่าการตรวจตามมาตรา 41 วรรคหนึ่งต้องเป็นกรณีที่ศาลเห็นสมควรหรือคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ บทบัญญัติมิได้บังคับเด็ดขาดให้ศาลต้องสั่งตั้งผู้ไปตรวจเสมอไป เมื่อคู่ความมิได้ร้องขอ ศาลย่อมพิจารณาการขอเลื่อนจากพฤติการณ์ที่ปรากฏได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4805/2547 (2004)
มาตรา 39 และ 40 เป็นบทบัญญัติเบื้องต้นที่ศาลต้องพิจารณาว่ามีเหตุตามกฎหมายให้เลื่อนคดีหรือไม่ ส่วนมาตรา 41 เป็นวิธีการเฉพาะสำหรับเหตุเจ็บป่วย ไม่ตัดการพิจารณาเบื้องต้นตามมาตรา 40
จำเลยไม่ได้แสดงให้เป็นที่พอใจของศาลว่าถ้าไม่อนุญาตให้เลื่อนคดีจะทำให้เสียความยุติธรรม จึงไม่ชอบด้วยมาตรา 40 วรรคหนึ่ง ศาลฎีกาไม่เห็นด้วยกับข้อโต้แย้งที่ว่าต้องใช้มาตรา 41 เรื่องเจ็บป่วยโดยเฉพาะแทนมาตราอื่น โดยอธิบายว่ากฎหมายบัญญัติรายละเอียดและเหตุขอเลื่อนไว้ในมาตรา 39 และ 40 ซึ่งศาลต้องพิจารณาก่อน ส่วนมาตรา 41 เป็นวิธีการเฉพาะเมื่อมีเหตุเจ็บป่วย
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 24 คดี (พ.ศ. 2505 ถึง 2559)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6134/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 13598/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1842/2551 (2008)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5474/2550 (2007)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4805/2547 (2004)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5734/2545 (2002)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2116-2118/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1277/2542 (1999)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลตรวจสอบได้หรือไม่ว่าคู่ความป่วยจนมาศาลไม่ได้จริง
ได้ ตามมาตรา 41 เมื่อศาลเห็นสมควรหรือคู่ความมีคำขอ ศาลอาจตั้งเจ้าพนักงาน และแพทย์หากหาได้ ไปตรวจผู้ที่อ้างว่าป่วย หากรายงานว่าอาการไม่ร้ายแรง ศาลอาจดำเนินการต่อไปเสมือนผู้นั้นขาดนัด
ศาลต้องส่งคนไปตรวจผู้ป่วยเสมอไปหรือไม่
ไม่ อำนาจตามมาตรา 41 เป็นดุลพินิจ ศาลไม่จำต้องสั่งตั้งผู้ไปตรวจทุกกรณี จะสั่งเมื่อเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความมีคำขอเท่านั้น
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 41 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 41. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 41 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/"><p>ถ้ามีการขอเลื่อนการนั่งพิจารณาโดยอ้างว่าตัวความ ผู้แทน ทนายความ พยาน หรือบุคคลอื่นที่ถูกเรียกให้มาศาลไม่สามารถมาศาลได้เพราะป่วยเจ็บ เมื่อศาลเห็นสมควร หรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ศาลจะมีคำสั่งตั้งเจ้าพนักงานไปทำการตรวจก็ได้ และถ้าสามารถหาแพทย์ได้ก็ให้ตั้งแพทย์ไปตรวจด้วย ถ้าผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจได้รายงานโดยสาบานตนหรือกล่าวคำปฏิญาณแล้ว และศาลเชื่อว่าอาการของผู้ที่อ้างว่าป่วยนั้นไม่ร้ายแรงถึงกับจะมาศาลไม่ได้ ให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการขาดนัดหรือการไม่มาศาลของบุคคลที่อ้างว่าป่วยนั้น แล้วแต่กรณีศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายที่ขอให้ไปตรวจตามวรรคหนึ่ง หรือคู่ความใดไปกับผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจ คู่ความนั้นจะมอบให้ผู้ใดไปแทนตนก็ได้ค่าพาหนะและค่าป่วยการของเจ้าพนักงานและแพทย์ ให้ถือว่าเป็นค่าฤชาธรรมเนียม และให้นำมาตรา ๑๖๖ มาใช้บังคับ</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 41 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา