ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 41: การตรวจการเจ็บป่วยเพื่อขอเลื่อนคดี
ตัวบทกฎหมาย
ถ้ามีการขอเลื่อนการนั่งพิจารณาโดยอ้างว่าตัวความ ผู้แทน ทนายความ พยาน หรือบุคคลอื่นที่ถูกเรียกให้มาศาลไม่สามารถมาศาลได้เพราะป่วยเจ็บ เมื่อศาลเห็นสมควร หรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ศาลจะมีคำสั่งตั้งเจ้าพนักงานไปทำการตรวจก็ได้ และถ้าสามารถหาแพทย์ได้ก็ให้ตั้งแพทย์ไปตรวจด้วย ถ้าผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจได้รายงานโดยสาบานตนหรือกล่าวคำปฏิญาณแล้ว และศาลเชื่อว่าอาการของผู้ที่อ้างว่าป่วยนั้นไม่ร้ายแรงถึงกับจะมาศาลไม่ได้ ให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการขาดนัดหรือการไม่มาศาลของบุคคลที่อ้างว่าป่วยนั้น แล้วแต่กรณีศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายที่ขอให้ไปตรวจตามวรรคหนึ่ง หรือคู่ความใดไปกับผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจ คู่ความนั้นจะมอบให้ผู้ใดไปแทนตนก็ได้ค่าพาหนะและค่าป่วยการของเจ้าพนักงานและแพทย์ ให้ถือว่าเป็นค่าฤชาธรรมเนียม และให้นำมาตรา ๑๖๖ มาใช้บังคับ
คำแปลภาษาอังกฤษ
If a postponement of the hearing is requested on the ground that a party, a representative, counsel, a witness, or any other person summoned to attend the court is unable to attend owing to illness, then, when the court thinks fit or upon the ex parte application of either party, the court may order an official to be appointed to make an examination, and, if a physician can be found, a physician shall also be appointed to examine. If the person appointed by the court to examine has reported under oath or affirmation, and the court believes that the condition of the person alleged to be ill is not so serious as to prevent attendance at court, the court shall proceed in accordance with the provisions of this Code concerning default or non-appearance of the person alleged to be ill, as the case may be. The court may order the party who requested the examination under paragraph one, or any party, to accompany the person appointed by the court to make the examination; that party may appoint another person to attend in its stead. The travelling costs and allowance of the official and the physician shall be deemed to be court costs, and section 166 shall apply.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 41 เสริมมาตรา 40 โดยว่าด้วยการขอเลื่อนคดีเพราะเหตุเจ็บป่วยโดยเฉพาะ ให้เครื่องมือแก่ศาลในการตรวจสอบ คือ อาจตั้งเจ้าพนักงาน และแพทย์หากหาได้ ไปตรวจผู้ที่อ้างว่าป่วย หากรายงานโดยสาบานตนแสดงว่าอาการไม่ร้ายแรงถึงกับมาศาลไม่ได้ ศาลจะดำเนินกระบวนพิจารณาตามบทว่าด้วยการขาดนัดหรือการไม่มาศาลต่อไป อำนาจนี้เป็นดุลพินิจ ใช้เมื่อศาลเห็นสมควรหรือคู่ความมีคำขอ มิได้บังคับให้ต้องตั้งผู้ไปตรวจทุกกรณี ค่าพาหนะและค่าป่วยการของผู้ไปตรวจถือเป็นค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 166 ทั้งนี้ มาตรา 39 และ 40 ยังเป็นบทหลักเรื่องเหตุขอเลื่อนคดี ส่วนมาตรา 41 เป็นวิธีการเฉพาะสำหรับตรวจการเจ็บป่วย
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากท่านหรือพยานสำคัญป่วยจนมาศาลไม่ได้จริง พึงคาดหมายว่าศาลอาจตรวจสอบข้ออ้างนั้น โดยส่งเจ้าพนักงานหรือแพทย์ไปตรวจ และหากรายงานว่าอาการไม่ร้ายแรง การขอเลื่อนอาจกลายเป็นการขาดนัดพร้อมผลที่ตามมา จึงควรแนบใบรับรองแพทย์ที่น่าเชื่อถือ และเสนอให้ผู้ป่วยพร้อมรับการตรวจ หากอีกฝ่ายประวิงคดีด้วยการอ้างป่วยซ้ำ ๆ ท่านขอให้ศาลตั้งผู้ไปตรวจได้ แม้ศาลไม่จำต้องสั่งตามก็ตาม เนื่องจากการจัดการใบรับรองแพทย์ที่ผิดพลาดอาจทำให้แพ้คดีโดยขาดนัด ควรปรึกษาทนายความไทยโดยเร็ว
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1842/2551 (2008)
การตั้งเจ้าพนักงานหรือแพทย์ไปตรวจอาการเจ็บป่วยตามมาตรา 41 วรรคหนึ่ง เป็นดุลพินิจ บทบัญญัติมิได้บังคับเด็ดขาดให้ศาลต้องสั่งตั้งผู้ไปตรวจเสมอไป และไม่จำต้องสั่งเมื่อไม่มีคู่ความฝ่ายใดร้องขอ
จำเลยฎีกาว่าหากศาลชั้นต้นตั้งเจ้าพนักงานหรือแพทย์ไปตรวจอาการเจ็บป่วยก็จะทราบว่าจำเลยป่วยจริงจนมาศาลไม่ได้ ศาลฎีกาเห็นว่าการตรวจตามมาตรา 41 วรรคหนึ่งต้องเป็นกรณีที่ศาลเห็นสมควรหรือคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอ บทบัญญัติมิได้บังคับเด็ดขาดให้ศาลต้องสั่งตั้งผู้ไปตรวจเสมอไป เมื่อคู่ความมิได้ร้องขอ ศาลย่อมพิจารณาการขอเลื่อนจากพฤติการณ์ที่ปรากฏได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4805/2547 (2004)
มาตรา 39 และ 40 เป็นบทบัญญัติเบื้องต้นที่ศาลต้องพิจารณาว่ามีเหตุตามกฎหมายให้เลื่อนคดีหรือไม่ ส่วนมาตรา 41 เป็นวิธีการเฉพาะสำหรับเหตุเจ็บป่วย ไม่ตัดการพิจารณาเบื้องต้นตามมาตรา 40
จำเลยไม่ได้แสดงให้เป็นที่พอใจของศาลว่าถ้าไม่อนุญาตให้เลื่อนคดีจะทำให้เสียความยุติธรรม จึงไม่ชอบด้วยมาตรา 40 วรรคหนึ่ง ศาลฎีกาไม่เห็นด้วยกับข้อโต้แย้งที่ว่าต้องใช้มาตรา 41 เรื่องเจ็บป่วยโดยเฉพาะแทนมาตราอื่น โดยอธิบายว่ากฎหมายบัญญัติรายละเอียดและเหตุขอเลื่อนไว้ในมาตรา 39 และ 40 ซึ่งศาลต้องพิจารณาก่อน ส่วนมาตรา 41 เป็นวิธีการเฉพาะเมื่อมีเหตุเจ็บป่วย
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 24 คดี (พ.ศ. 2505 ถึง 2559)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6134/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 13598/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1842/2551 (2008)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5474/2550 (2007)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4805/2547 (2004)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5734/2545 (2002)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2116-2118/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1277/2542 (1999)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลตรวจสอบได้หรือไม่ว่าคู่ความป่วยจนมาศาลไม่ได้จริง
ได้ ตามมาตรา 41 เมื่อศาลเห็นสมควรหรือคู่ความมีคำขอ ศาลอาจตั้งเจ้าพนักงาน และแพทย์หากหาได้ ไปตรวจผู้ที่อ้างว่าป่วย หากรายงานว่าอาการไม่ร้ายแรง ศาลอาจดำเนินการต่อไปเสมือนผู้นั้นขาดนัด
ศาลต้องส่งคนไปตรวจผู้ป่วยเสมอไปหรือไม่
ไม่ อำนาจตามมาตรา 41 เป็นดุลพินิจ ศาลไม่จำต้องสั่งตั้งผู้ไปตรวจทุกกรณี จะสั่งเมื่อเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความมีคำขอเท่านั้น
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 41 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 41. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 41 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/"><p>ถ้ามีการขอเลื่อนการนั่งพิจารณาโดยอ้างว่าตัวความ ผู้แทน ทนายความ พยาน หรือบุคคลอื่นที่ถูกเรียกให้มาศาลไม่สามารถมาศาลได้เพราะป่วยเจ็บ เมื่อศาลเห็นสมควร หรือเมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ศาลจะมีคำสั่งตั้งเจ้าพนักงานไปทำการตรวจก็ได้ และถ้าสามารถหาแพทย์ได้ก็ให้ตั้งแพทย์ไปตรวจด้วย ถ้าผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจได้รายงานโดยสาบานตนหรือกล่าวคำปฏิญาณแล้ว และศาลเชื่อว่าอาการของผู้ที่อ้างว่าป่วยนั้นไม่ร้ายแรงถึงกับจะมาศาลไม่ได้ ให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการขาดนัดหรือการไม่มาศาลของบุคคลที่อ้างว่าป่วยนั้น แล้วแต่กรณีศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายที่ขอให้ไปตรวจตามวรรคหนึ่ง หรือคู่ความใดไปกับผู้ที่ศาลตั้งให้ไปตรวจ คู่ความนั้นจะมอบให้ผู้ใดไปแทนตนก็ได้ค่าพาหนะและค่าป่วยการของเจ้าพนักงานและแพทย์ ให้ถือว่าเป็นค่าฤชาธรรมเนียม และให้นำมาตรา ๑๖๖ มาใช้บังคับ</p><footer>Civil Procedure Code, s. 41 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-41/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา