ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 40: คู่ความขอเลื่อนการนั่งพิจารณา
ตัวบทกฎหมาย
เมื่อศาลได้กำหนดวันนั่งพิจารณาและแจ้งให้คู่ความทราบแล้ว ถ้าคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะขอเลื่อนการนั่งพิจารณา คู่ความฝ่ายนั้นต้องเสนอคำขอเข้ามาก่อนหรือในวันนัดและแสดงเหตุผลแห่งการขอเลื่อนนั้น ในกรณีเช่นว่านี้ ห้ามมิให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตตามคำขอ เว้นแต่การขอเลื่อนการนั่งพิจารณานั้นมีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงเสียได้ และหากศาลไม่อนุญาตจะทำให้เสียความยุติธรรม
เมื่อศาลจะสั่งให้เลื่อนการนั่งพิจารณา ศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายนั้นเสียค่าป่วยการพยาน ซึ่งมาศาลตามหมายเรียกและเสียค่าใช้จ่ายในการที่คู่ความฝ่ายอื่นมาศาล เช่น ค่าพาหนะเดินทางและค่าเช่าที่พักของตัวความ ทนายความ หรือพยาน เป็นต้น ตามจำนวนที่ศาลเห็นสมควร ถ้าคู่ความฝ่ายที่ขอเลื่อนคดีไม่ชำระค่าป่วยการหรือค่าใช้จ่ายตามที่ศาลกำหนด ให้ศาลยกคำขอเลื่อนคดีนั้นเสีย
ค่าป่วยการหรือค่าใช้จ่ายที่จ่ายตามวรรคสองให้ตกเป็นพับ
คำขอเลื่อนคดีตามวรรคหนึ่ง ถ้าไม่ได้เสนอต่อหน้าศาลด้วยวาจา ก็ให้ทำเป็นคำร้องและจะทำฝ่ายเดียวโดยได้รับอนุญาตจากศาลก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
เมื่อศาลได้กำหนดวันนั่งพิจารณาและแจ้งให้คู่ความทราบแล้ว ถ้าคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะขอเลื่อนการนั่งพิจารณา คู่ความฝ่ายนั้นต้องเสนอคำขอเข้ามาก่อนหรือในวันนัดและแสดงเหตุผลแห่งการขอเลื่อนนั้น ในกรณีเช่นว่านี้ ห้ามมิให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตตามคำขอ เว้นแต่การขอเลื่อนการนั่งพิจารณานั้นมีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงเสียได้ และหากศาลไม่อนุญาตจะทำให้เสียความยุติธรรม เมื่อศาลจะสั่งให้เลื่อนการนั่งพิจารณา ศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายนั้นเสียค่าป่วยการพยาน ซึ่งมาศาลตามหมายเรียกและเสียค่าใช้จ่ายในการที่คู่ความฝ่ายอื่นมาศาล เช่น ค่าพาหนะเดินทางและค่าเช่าที่พักของตัวความ ทนายความ หรือพยาน เป็นต้น ตามจำนวนที่ศาลเห็นสมควร ถ้าคู่ความฝ่ายที่ขอเลื่อนคดีไม่ชำระค่าป่วยการหรือค่าใช้จ่ายตามที่ศาลกำหนด ให้ศาลยกคำขอเลื่อนคดีนั้นเสีย ค่าป่วยการหรือค่าใช้จ่ายที่จ่ายตามวรรคสองให้ตกเป็นพับ คำขอเลื่อนคดีตามวรรคหนึ่ง ถ้าไม่ได้เสนอต่อหน้าศาลด้วยวาจา ก็ให้ทำเป็นคำร้องและจะทำฝ่ายเดียวโดยได้รับอนุญาตจากศาลก็ได้
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 40 ควบคุมการขอเลื่อนคดีโดยคู่ความ ซึ่งต่างจากการที่ศาลสั่งเลื่อนเองตามมาตรา 38 และ 39 เจตนารมณ์คือให้กระบวนพิจารณาดำเนินไปโดยไม่ชักช้า คำขอต้องยื่นก่อนหรือในวันนัดพร้อมแสดงเหตุผล และห้ามศาลอนุญาต เว้นแต่มีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงเสียได้และหากไม่อนุญาตจะทำให้เสียความยุติธรรม วรรคสองให้ศาลสั่งให้ฝ่ายที่ขอเลื่อนเสียค่าป่วยการพยานและค่าใช้จ่ายที่อีกฝ่ายต้องมาศาล และให้ยกคำขอเลื่อนหากไม่ชำระ คำขอที่มิได้แถลงด้วยวาจาต่อหน้าศาลต้องทำเป็นคำร้องซึ่งอาจทำฝ่ายเดียวโดยได้รับอนุญาต บทนี้ใช้ประกอบมาตรา 41 ซึ่งวางกลไกเฉพาะสำหรับการขอเลื่อนเพราะเหตุเจ็บป่วย
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
อย่าเข้าใจว่าเพียงขอแล้วศาลจะอนุญาตให้เลื่อนเสมอไป เพราะศาลใช้หลักเกณฑ์ที่เข้มงวด เหตุผลลอย ๆ เช่น ติดธุระหรือต้องเดินทางไปต่างประเทศ มักไม่ผ่าน หากท่านไม่สามารถดำเนินคดีได้จริง ควรยื่นคำขอแต่เนิ่น ๆ ทำเป็นหนังสือหากทำได้ และแนบหลักฐานชัดเจนของเหตุจำเป็น พึงทราบว่าท่านอาจถูกสั่งให้ชดใช้ค่าป่วยการพยานและค่าพาหนะค่าที่พักของอีกฝ่าย และหากไม่ชำระ ศาลจะยกคำขอและดำเนินการนั่งพิจารณาต่อไป ทนายความไทยช่วยเรียงคำขอให้เข้าหลักเกณฑ์และมาศาลแทนท่านได้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3997/2562 (2019)
มาตรา 40 วรรคหนึ่ง มีเจตนารมณ์ให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาไม่ชักช้า โดยห้ามศาลอนุญาตให้เลื่อนคดี เว้นแต่มีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงเสียได้และหากไม่อนุญาตจะทำให้เสียความยุติธรรม คู่ความทุกฝ่ายมีหน้าที่ต้องเตรียมและนำพยานมาสืบให้เสร็จตามกำหนดนัด
ศาลฎีกาอธิบายว่าคู่ความทุกฝ่ายมีหน้าที่ต้องเตรียมและนำพยานมาสืบให้เสร็จตามกำหนดนัดโดยเคร่งครัด หากมีเหตุขัดข้องต้องแจ้งเหตุพร้อมแนวทางแก้ไขให้ศาลทราบ มิฉะนั้นศาลอาจไม่อนุญาตให้เลื่อนคดี มาตรา 40 วรรคหนึ่งมีเจตนารมณ์ให้ดำเนินกระบวนพิจารณาไม่ชักช้า โดยห้ามอนุญาตให้เลื่อน เว้นแต่มีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงได้และหากไม่อนุญาตจะเสียความยุติธรรม เหตุที่โจทก์อ้างว่ากรรมการต้องเดินทางไปต่างประเทศเพื่อเจรจาธุรกิจจึงถูกชั่งกับหลักเกณฑ์ดังกล่าว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 376/2561 (2018)
การขอเลื่อนคดีโดยอ้างเพียงว่าผู้รับมอบอำนาจไม่สามารถมาศาลได้เพราะติดธุระ โดยไม่มีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงได้ ไม่ต้องด้วยมาตรา 40 วรรคหนึ่ง ศาลย่อมไม่อนุญาตให้เลื่อนได้โดยชอบ
เมื่อถึงวันนัดไต่สวนคำร้อง ผู้ร้องขอเลื่อนคดีโดยอ้างเพียงว่าผู้รับมอบอำนาจช่วงไม่สามารถมาศาลได้เพราะติดธุระ โดยไม่ปรากฏเหตุจำเป็นอันมิอาจก้าวล่วงได้ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่อนุญาตให้เลื่อนคดี เพราะเหตุในการขอเลื่อนไม่ต้องด้วยมาตรา 40 วรรคหนึ่ง ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15 ศาลฎีกาเห็นว่าการไม่อนุญาตชอบแล้ว
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 85 คดี (พ.ศ. 2491 ถึง 2562)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3997/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 376/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6134/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 13049/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4533/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 12650-12651/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 20386/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2221/2553 (2010)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 41 12
- ป.วิ.อาญา มาตรา 15 7
- มาตรา 86 6
- มาตรา 249 5
- ป.อ. มาตรา 83 5
- ป.อ. มาตรา 91 5
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
การขอเลื่อนการนั่งพิจารณาในไทยยากหรือไม่
ไม่ใช่เรื่องที่ขอแล้วได้เสมอ ตามมาตรา 40 ศาลจะอนุญาตตามคำขอของคู่ความได้ต่อเมื่อมีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงเสียได้ และหากไม่อนุญาตจะทำให้เสียความยุติธรรม เหตุผลอ่อน เช่น เพียงติดธุระ มักไม่ได้รับอนุญาต
ถ้าเราขอเลื่อนคดี จะถูกสั่งให้เสียค่าใช้จ่ายหรือไม่
อาจถูกสั่งได้ ตามมาตรา 40 วรรคสอง ศาลอาจสั่งให้ฝ่ายที่ขอเลื่อนเสียค่าป่วยการพยานและค่าใช้จ่ายที่อีกฝ่ายต้องมาศาล และหากไม่ชำระ ศาลจะยกคำขอเลื่อนแล้วดำเนินการนั่งพิจารณาต่อไป
ถ้าเราแถลงต่อศาลด้วยวาจาไม่ได้ จะขอเลื่อนอย่างไร
ตามมาตรา 40 วรรคสี่ คำขอเลื่อนที่มิได้แถลงด้วยวาจาต่อหน้าศาลต้องทำเป็นคำร้อง และอาจทำฝ่ายเดียวโดยได้รับอนุญาตจากศาล โดยยื่นก่อนหรือในวันนัดพร้อมแสดงเหตุผล
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 40 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 40. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-40/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 40 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-40/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-40/"><p>เมื่อศาลได้กำหนดวันนั่งพิจารณาและแจ้งให้คู่ความทราบแล้ว ถ้าคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะขอเลื่อนการนั่งพิจารณา คู่ความฝ่ายนั้นต้องเสนอคำขอเข้ามาก่อนหรือในวันนัดและแสดงเหตุผลแห่งการขอเลื่อนนั้น ในกรณีเช่นว่านี้ ห้ามมิให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตตามคำขอ เว้นแต่การขอเลื่อนการนั่งพิจารณานั้นมีเหตุจำเป็นอันไม่อาจก้าวล่วงเสียได้ และหากศาลไม่อนุญาตจะทำให้เสียความยุติธรรม เมื่อศาลจะสั่งให้เลื่อนการนั่งพิจารณา ศาลอาจสั่งให้คู่ความฝ่ายนั้นเสียค่าป่วยการพยาน ซึ่งมาศาลตามหมายเรียกและเสียค่าใช้จ่ายในการที่คู่ความฝ่ายอื่นมาศาล เช่น ค่าพาหนะเดินทางและค่าเช่าที่พักของตัวความ ทนายความ หรือพยาน เป็นต้น ตามจำนวนที่ศาลเห็นสมควร ถ้าคู่ความฝ่ายที่ขอเลื่อนคดีไม่ชำระค่าป่วยการหรือค่าใช้จ่ายตามที่ศาลกำหนด ให้ศาลยกคำขอเลื่อนคดีนั้นเสีย ค่าป่วยการหรือค่าใช้จ่ายที่จ่ายตามวรรคสองให้ตกเป็นพับ คำขอเลื่อนคดีตามวรรคหนึ่ง ถ้าไม่ได้เสนอต่อหน้าศาลด้วยวาจา ก็ให้ทำเป็นคำร้องและจะทำฝ่ายเดียวโดยได้รับอนุญาตจากศาลก็ได้</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 40 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-40/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา