ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 15: นำ ป.วิ.แพ่ง มาใช้โดยอนุโลม
ตัวบทกฎหมาย
วิธีพิจารณาข้อใดซึ่งประมวลกฎหมายนี้มิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะ ให้นำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับเท่าที่พอจะใช้บังคับได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
วิธีพิจารณาข้อใดซึ่งประมวลกฎหมายนี้มิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะ ให้นำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับเท่าที่พอจะใช้บังคับได้
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 15 เป็นบทเชื่อมที่ให้นำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาอุดช่องว่างเรื่องวิธีพิจารณาในคดีอาญา ใช้เฉพาะกรณีที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่มีบทบัญญัติเฉพาะ และเพียงเท่าที่พอจะใช้บังคับได้ ดังนั้นบทบัญญัติทางแพ่งที่ขัดกับสภาพของคดีอาญาย่อมนำมาใช้ไม่ได้ ในทางปฏิบัติมาตรานี้เป็นช่องทางนำหลักเกณฑ์ทางแพ่งเรื่องการเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ ขอบเขตการอุทธรณ์ฎีกา และขั้นตอนอื่น ๆ ที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้กล่าวไว้ มาใช้ อีกทั้งยังเชื่อมต่อไปยังกฎหมายเฉพาะ เช่น พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติดด้วย
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
มาตรานี้มีบทบาทเงียบ ๆ ต่อข้อโต้แย้งทางกระบวนพิจารณาหลายเรื่อง หากทนายต้องการเพิกถอนขั้นตอนที่ผิดระเบียบ หรือจะพิจารณาว่าประเด็นอุทธรณ์ฎีกานั้นต้องห้ามหรือไม่ คำตอบมักมาจากบทบัญญัติทางแพ่งที่นำมาใช้ผ่านมาตรา 15 มิใช่จากประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเอง ข้อควรระวังคือ ข้อเท็จจริงใหม่ที่ยกขึ้นครั้งแรกในชั้นฎีกาอาจต้องห้ามตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 225 ประกอบมาตรา 15 จึงต้องยกประเด็นตั้งแต่ในศาลชั้นต้น เนื่องจากการเชื่อมโยงระหว่างสองประมวลกฎหมายมีความละเอียด ควรให้ทนายความไทยที่มีใบอนุญาตวางแนวว่าหลักเกณฑ์ใดใช้บังคับก่อนยื่นคำร้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 817/2568 (2025)
อำนาจเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ แม้ในคดียาเสพติด มาจาก ป.วิ.แพ่ง มาตรา 27 ประกอบ ป.วิ.อาญา มาตรา 15 โดยต้องเป็นกรณีมิได้ปฏิบัติตามบทบัญญัติทางแพ่งที่มุ่งให้การพิจารณาเป็นไปด้วยความยุติธรรม
ในการวินิจฉัยว่ากระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบจะเพิกถอนได้หรือไม่ ศาลอธิบายว่าอำนาจดังกล่าวอาศัย ป.วิ.แพ่ง มาตรา 27 ประกอบ ป.วิ.อาญา มาตรา 15 และพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด การเพิกถอนทำได้เมื่อมิได้ปฏิบัติตามบทบัญญัติทางแพ่งที่มุ่งให้เกิดความยุติธรรม และคู่ความฝ่ายที่เสียหายยื่นคำขอ หรือเมื่อศาลเห็นสมควร
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1543/2568 (2025)
ข้อเท็จจริงที่มิได้ยกขึ้นว่ากล่าวโดยชอบในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ แต่เพิ่งยกขึ้นในชั้นฎีกา ต้องห้ามตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 225 วรรคหนึ่ง และมาตรา 252 ประกอบ ป.วิ.อาญา มาตรา 15
จำเลยเพิ่งยกข้ออ้างในชั้นฎีกาว่าการจดทะเบียนหย่าเป็นการแสดงเจตนาลวง ศาลไม่รับวินิจฉัย โดยเห็นว่าเป็นฎีกาที่ต้องห้ามตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 225 วรรคหนึ่ง และมาตรา 252 ซึ่งนำมาใช้กับคดีอาญาผ่านมาตรา 15
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5681/2568 (2025)
ข้อจำกัดการอุทธรณ์ปัญหาข้อเท็จจริงตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 225 นำมาใช้กับคดีอาญาผ่าน ป.วิ.อาญา มาตรา 15 ภายใต้หลักเกณฑ์การอุทธรณ์เฉพาะสำหรับความผิดที่มีอัตราโทษสูง
ศาลพิจารณาว่าคำวินิจฉัยของศาลอุทธรณ์ต้องห้ามตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 225 ประกอบมาตรา 15 หรือไม่ และชี้ว่าเมื่อกระทงความผิดมีอัตราโทษสูงและต้องด้วยหลักการสืบพยานแม้จำเลยรับสารภาพตามมาตรา 176 วรรคหนึ่ง ข้อห้ามตามปกติย่อมถูกจำกัดไปตามนั้น
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 986 คดี (พ.ศ. 2498 ถึง 2569)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3119/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3400/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 817/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3716/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3710/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2311/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 809/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 633/2567 (2024)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- ป.อ. มาตรา 78 400
- ป.อ. มาตรา 91 373
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 249 314
- ป.อ. มาตรา 83 311
- ป.อ. มาตรา 29 215
- ป.อ. มาตรา 90 210
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งใช้กับคดีอาญาเมื่อใด
ตามมาตรา 15 ใช้เฉพาะเมื่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่มีบทบัญญัติเฉพาะในเรื่องนั้น และเพียงเท่าที่พอจะนำหลักเกณฑ์ทางแพ่งมาใช้บังคับกับคดีอาญาได้
จะนำหลักเกณฑ์ ป.วิ.แพ่ง มาเพิกถอนขั้นตอนที่ผิดระเบียบในคดีอาญาได้หรือไม่
ได้ ถือเป็นการใช้มาตรา 15 ที่พบบ่อย อำนาจเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 27 นำมาใช้กับคดีอาญาได้ผ่านมาตรา 15 ภายใต้เงื่อนไขตามปกติ
ทำไมประเด็นฎีกาของผมถูกไม่รับเพราะไม่ได้ว่ากล่าวในศาลล่าง
ข้อเท็จจริงที่ยกขึ้นครั้งแรกในชั้นฎีกาอาจต้องห้ามตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 225 ซึ่งนำมาใช้กับคดีอาญาผ่านมาตรา 15 โดยทั่วไปต้องยกประเด็นในศาลชั้นต้นก่อน
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 15. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-15/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 15 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-15/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-15/"><p>วิธีพิจารณาข้อใดซึ่งประมวลกฎหมายนี้มิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะ ให้นำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับเท่าที่พอจะใช้บังคับได้</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15: <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-15/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา