มาตรา 40: ฟ้องคดีแพ่งเกี่ยวเนื่องคดีอาญา

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 613/2567 (2024)

   มาตรา ๔๐ บัญญัติว่าการฟ้องคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาจะฟ้องต่อศาลซึ่งพิจารณาคดีอาญาหรือต่อศาลที่มีอำนาจชำระคดีแพ่งก็ได้ และการพิจารณาคดีแพ่งต้องเป็นไปตาม ป.วิ.พ. จึงเป็นบทจำแนกประเภทคดี ส่วนผลผูกพันนั้นอยู่ที่มาตรา ๔๖ ซึ่งกำหนดให้ศาลในคดีส่วนแพ่งจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญา ดังนั้นเมื่อโจทก์คนเดียวกันได้ฟ้องคดีอาญาโดยอาศัยเหตุอย่างเดียวกันและศาลพิพากษายกฟ้องจนคดีถึงที่สุด คำพิพากษานั้นย่อมผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นคู่ความ ถือว่าผู้ถูกฟ้องมิได้กระทำละเมิดในคดีส่วนแพ่งด้วย และคำฟ้องที่ขอให้หน่วยงานต้นสังกัดรับผิดย่อมตกไป ปัญหานี้เป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย

   โจทก์เคยฟ้อง ธ. ซึ่งเป็นข้าราชการเป็นคดีอาญาในความผิดฐานก่อให้ผู้อื่นกระทำความผิดฐานกระทำให้เกิดเพลิงไหม้แก่วัตถุใด ๆ แม้เป็นของตนเองจนน่าจะเป็นอันตรายแก่บุคคลอื่นหรือทรัพย์ของผู้อื่น ตาม ป.อ. มาตรา ๘๔ และ ๒๒๐ คดีถึงที่สุดโดยศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องว่าพยานหลักฐานฟังไม่ได้ว่า ธ. กระทำความผิด ต่อมาโจทก์ฟ้องหน่วยงานต้นสังกัดของ ธ. ให้รับผิดในมูลละเมิดโดยอาศัยเหตุอย่างเดียวกัน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาตามมาตรา ๔๐ คำพิพากษาคดีอาญาย่อมผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นคู่ความ และตามมาตรา ๔๖ ศาลในคดีส่วนแพ่งจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญา จึงถือว่า ธ. มิได้กระทำละเมิด โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยรับผิดตามมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๓๙ และปัญหานี้เป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3133/2568 (2025)

   เนื่องจากการพิจารณาคดีส่วนแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งตามมาตรา 40 ศาลฎีกาย่อมยกปัญหาข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยในคดีส่วนแพ่งขึ้นวินิจฉัยเองและแก้ไขได้ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 142 (5) มาตรา 246 และมาตรา 252 ประกอบมาตรา 40

   ศาลชั้นต้นไม่ได้ระบุถึงอัตราดอกเบี้ยที่กระทรวงการคลังอาจปรับเปลี่ยนโดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา และศาลอุทธรณ์ภาค 5 ก็ไม่ได้แก้ไข ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่ถูกต้อง จึงยกขึ้นวินิจฉัยเองในฐานะปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย และแก้ไขคำพิพากษาตาม ป.วิ.พ. มาตรา 142 (5) มาตรา 246 และมาตรา 252 ประกอบมาตรา 40

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา