มาตรา 146: คำพิพากษาที่ขัดกัน จะถือตามใด

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 674/2566 (2023)

   มาตรา 146 วรรคหนึ่งใช้เฉพาะกรณีที่มีคำพิพากษาอันเป็นที่สุดของสองศาลต่างชั้นกันและกล่าวถึงการปฏิบัติชำระหนี้ที่แบ่งแยกจากกันไม่ได้

   ศาลอธิบายว่าสาระสำคัญของมาตรา 146 วรรคหนึ่งคือการขัดกันของคำพิพากษาถึงที่สุดของสองศาลต่างชั้นในหนี้ที่แบ่งแยกไม่ได้ และวินิจฉัยว่าคำพิพากษาศาลฎีกาขัดกับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในคดีสาขาชั้นบังคับคดีหรือไม่

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3196/2567 (2024)

   ไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายใดกำหนดให้ประธานศาลฎีกาหรือที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเป็นผู้ชี้ขาดว่าจะให้ถือตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ขัดกันคดีใด เมื่อคู่ความยื่นคำร้องขอเช่นว่านั้น ศาลชั้นต้นย่อมชอบที่จะปฏิเสธไม่ส่งคำร้องนั้นและมีคำสั่งยกคำร้องเสียได้ กรณีนี้เป็นเรื่องของอำนาจร้อง จึงเป็นหน้าที่ของศาลชั้นต้นที่จะต้องตรวจและพิจารณาสั่งคำร้องไปตามลำดับชั้นศาล และการที่ศาลชั้นต้นยกคำร้องด้วยเหตุดังกล่าวหาได้ก้าวล่วงเข้าไปวินิจฉัยชี้ขาดว่าให้ถือตามคำพิพากษาศาลฎีกาคดีใดไม่

   โจทก์ที่ 1 ยื่นคำร้องขอให้ประธานศาลฎีกาหรือที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเป็นผู้สั่งกำหนดว่าจะให้ถือตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ขัดกันคดีใด ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เมื่อศาลชั้นต้นเห็นว่าไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายใดกำหนดให้ประธานศาลฎีกาหรือที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเป็นผู้ชี้ขาดคำพิพากษาศาลฎีกาที่ขัดกัน ศาลชั้นต้นก็ชอบที่จะปฏิเสธไม่ส่งคำร้องนั้นแล้วมีคำสั่งยกคำร้องเสียได้ กรณีนี้เป็นเรื่องของอำนาจร้อง จึงเป็นหน้าที่ของศาลชั้นต้นที่จะต้องตรวจและพิจารณาสั่งคำร้องไปตามลำดับชั้นศาล และศาลชั้นต้นหาได้มีคำสั่งยกคำร้องโดยก้าวล่วงเข้าไปวินิจฉัยชี้ขาดว่าให้ถือตามคำพิพากษาศาลฎีกาคดีใดไม่ ส่วนปัญหาว่ามาตรา 146 วรรคสอง จะใช้กับคำพิพากษาของศาลชั้นเดียวกันได้หรือไม่ ศาลฎีกาไม่จำต้องวินิจฉัย

3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8195/2561 (2018)

   มาตรา ๑๔๖ ใช้บังคับเฉพาะกรณีที่คำพิพากษาถึงที่สุดของศาลต่างชั้นกันขัดกันในการปฏิบัติชำระหนี้อันแบ่งแยกจากกันไม่ได้อย่างเดียวกัน เมื่อประเด็นแห่งคดีทั้งสองแตกต่างกันและหนี้ที่พิพากษามิใช่หนี้อันแบ่งแยกจากกันไม่ได้อย่างเดียวกัน ย่อมไม่ถือว่าคำพิพากษาขัดกัน และไม่ต้องด้วยมาตรา ๑๔๖

   คดีแรก จ. ซึ่งเป็นคนต่างด้าวในขณะนั้นฟ้องเรียกที่ดินพิพาทคืนจากตัวแทน ศาลชั้นอุทธรณ์พิพากษาถึงที่สุดให้จำหน่ายที่ดินพิพาทไปตาม ป.ที่ดิน มาตรา ๙๔ และ ๙๖ โดยให้ จ. ได้รับเงินจากการจำหน่ายแทนการได้กรรมสิทธิ์ เมื่อ น. ภริยาก็เป็นคนต่างด้าวในระหว่างที่ได้ที่ดินมาเช่นกัน สิทธิของ น. ในฐานะเจ้าของรวมที่ตกทอดแก่ทายาทจึงเป็นเงินที่ได้จากการจำหน่ายที่ดิน หาใช่กรรมสิทธิ์ในที่ดินไม่ ดังนั้น คดีที่สองซึ่ง ส. ฟ้องขอแบ่งทรัพย์มรดกส่วนของ น. ๑ ใน ๗ ส่วน และถึงที่สุดในชั้นฎีกา จึงเป็นการบังคับให้แบ่งเงินที่ได้จากการจำหน่ายที่ดินนั่นเอง ทั้งประเด็นแห่งคดีตามคำฟ้องทั้งสองคดีก็แตกต่างกัน ไม่ถือเป็นการปฏิบัติชำระหนี้อันแบ่งแยกจากกันไม่ได้ คำพิพากษาจึงหาได้ขัดกันไม่

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา