ตั้งแต่ปี 2006 เป็นต้นมา · ใบอนุญาตทนายความเลขที่ 3149/2556 +66 87 225 1340 (EN/FR) +66 87 414 9288 (TH) WhatsApp

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

มาตรา 181: หลักประกันในการแก้ไขคำคู่ความ

ตัวบทกฎหมาย

เว้นแต่ในกรณีที่คำร้องนั้นอาจทำได้แต่ฝ่ายเดียว
(๑) ห้ามไม่ให้มีคำสั่งยอมรับการแก้ไข เว้นแต่จะได้ส่งสำเนาคำร้องให้แก่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งทราบล่วงหน้าอย่างน้อยสามวัน ก่อนกำหนดนัดพิจารณาคำร้องนั้น
(๒) ห้ามมิให้ศาลพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดในประเด็นที่คู่ความได้แก้ไขคำฟ้อง หรือคำให้การ เว้นแต่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งจะได้มีโอกาสบริบูรณ์ในอันที่จะตรวจโต้แย้งและหักล้างข้อหาหรือข้อต่อสู้ใหม่ หรือข้ออ้าง หรือข้อเถียงใหม่ที่กล่าวไว้ในคำร้องขอแก้ไขนั้น

คำแปลภาษาอังกฤษ

เว้นแต่ในกรณีที่คำร้องนั้นอาจทำได้แต่ฝ่ายเดียว (๑) ห้ามไม่ให้มีคำสั่งยอมรับการแก้ไข เว้นแต่จะได้ส่งสำเนาคำร้องให้แก่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งทราบล่วงหน้าอย่างน้อยสามวัน ก่อนกำหนดนัดพิจารณาคำร้องนั้น (๒) ห้ามมิให้ศาลพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดในประเด็นที่คู่ความได้แก้ไขคำฟ้อง หรือคำให้การ เว้นแต่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งจะได้มีโอกาสบริบูรณ์ในอันที่จะตรวจโต้แย้งและหักล้างข้อหาหรือข้อต่อสู้ใหม่ หรือข้ออ้าง หรือข้อเถียงใหม่ที่กล่าวไว้ในคำร้องขอแก้ไขนั้น

คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก

หมายเหตุของสำนักงาน

มาตรา 181 คุ้มครองความเป็นธรรมในการต่อสู้คดีเมื่อมีการแก้ไขคำคู่ความตามมาตรา 179 และ 180 มีหลักประกันสองประการ ประการแรก เว้นแต่คำร้องที่อาจทำได้แต่ฝ่ายเดียว ศาลจะยอมรับการแก้ไขไม่ได้หากไม่ได้ส่งสำเนาคำร้องให้อีกฝ่ายทราบล่วงหน้าอย่างน้อยสามวันก่อนวันนัด ประการที่สอง ศาลจะวินิจฉัยประเด็นที่แก้ไขไม่ได้จนกว่าอีกฝ่ายจะมีโอกาสบริบูรณ์ในการตรวจโต้แย้งและหักล้างข้อใหม่ การฝ่าฝืนเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ มักพิจารณาร่วมกับมาตรา 21 และอาจทำให้ศาลสูงเพิกถอนคำสั่งอนุญาต

ความสำคัญในทางปฏิบัติ

หากคู่ความอีกฝ่ายขอแก้ไข ควรยืนยันสิทธิที่จะได้รับสำเนาและโอกาสในการโต้แย้งอย่างเพียงพอ เพราะไม่ใช่เพียงพิธีการ คำสั่งที่ยอมรับการแก้ไขโดยไม่ส่งสำเนาล่วงหน้าสามวัน หรือคำพิพากษาในประเด็นที่แก้ไขก่อนที่อีกฝ่ายจะได้หักล้าง อาจถูกเพิกถอนในชั้นอุทธรณ์ ในทางกลับกัน หากเป็นฝ่ายขอแก้ไข ควรดูให้มีการส่งสำเนาและให้อีกฝ่ายได้ชี้แจง เพื่อไม่ให้การแก้ไขถูกเพิกถอนภายหลังเพราะผิดระเบียบ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

  1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1347/2557 (2014)

    เมื่อโจทก์แก้ไขคำฟ้อง มาตรา 181 (2) ให้สิทธิจำเลยที่จะขอแก้ไขคำให้การเพื่อหักล้างข้ออ้างใหม่ของโจทก์ จำเลยที่ไม่ใช้โอกาสนั้นและยินยอมให้ดำเนินคดีต่อไป ย่อมคงเหลือเพียงข้อต่อสู้เดิม

    หลังโจทก์แก้ไขคำฟ้องส่วนค่าเสียหาย จำเลยชอบที่จะขอแก้ไขคำให้การตามมาตรา 181 (2) แต่ไม่ยื่น และยินยอมให้สืบพยานจนเสร็จในวันนั้น ศาลถือว่าจำเลยยังคงต่อสู้ตามข้อเดิม

  2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5598/2551 (2008)

    การขอแก้ไขชื่อกรรมการผู้มีอำนาจของโจทก์ที่พิมพ์อักษรบางตัวผิดในคำฟ้องให้ถูกต้องตรงตามความจริง เป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อย ซึ่งกระทำได้แต่ฝ่ายเดียวตามมาตรา 21 (2) และมาตรา 181 (1) ศาลไม่จำต้องส่งสำเนาคำร้องให้จำเลยทราบล่วงหน้าหรือให้จำเลยมีโอกาสคัดค้าน

    โจทก์ขอแก้ไขชื่อกรรมการผู้มีอำนาจซึ่งเป็นผู้มอบอำนาจที่พิมพ์อักษรบางตัวผิดในคำฟ้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลภาษีอากรฯ มาตรา 17 ประกอบ ป.วิ.พ. มาตรา 21 (2) และมาตรา 181 (1) ว่าเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยซึ่งกระทำได้แต่ฝ่ายเดียว โดยไม่ต้องส่งสำเนาให้จำเลยทราบล่วงหน้าและไม่ต้องให้จำเลยมีโอกาสคัดค้าน เมื่อฟังได้ว่ากรรมการผู้นั้นเป็นผู้มอบอำนาจจริง โจทก์จึงมีอำนาจฟ้อง

  3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 551/2550 (2007)

    แม้ศาลจะยังมิได้ปฏิบัติตามมาตรา 181 (1) โดยเคร่งครัดก่อนมีคำสั่ง ก็ยังอนุญาตให้แก้ไขได้ หากคำร้องขอแก้ไขยื่นภายในกำหนดตามมาตรา 180 อีกฝ่ายไม่เสียเปรียบ และยังสามารถนำสืบคดีของตนได้

    ผู้คัดค้านยื่นคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำคัดค้านในประเด็นอายุความภายในกำหนดตามมาตรา 180 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ามีเหตุสมควรอนุญาตให้แก้ไข เพราะประเด็นที่ขอแก้ไขเป็นประเด็นเดียวกับที่ผู้คัดค้านต่อสู้ไว้เดิม เพียงเปลี่ยนวันที่รู้ถึงมูลเหตุแห่งการเพิกถอนเท่านั้น และผู้ร้องซึ่งเป็นเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ฝ่ายตรงข้ามยังสามารถนำสืบได้ว่าคดีของตนไม่ขาดอายุความเพราะเหตุใด จึงไม่ทำให้ผู้ร้องเสียเปรียบ

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา

มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 27 คดี (พ.ศ. 2497 ถึง 2558)

ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง

  • คำพิพากษาฎีกาที่ 15722/2558 (2015)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 1347/2557 (2014)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 5598/2551 (2008)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 6975/2549 (2006)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 8910/2544 (2001)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 7206/2544 (2001)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 2403-2430/2543 (2000)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 6843/2539 (1996)

รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน

มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ

มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี

นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ

คำถามที่พบบ่อย

ต้องแจ้งคำร้องขอแก้ไขให้อีกฝ่ายทราบหรือไม่

ต้อง เว้นแต่เป็นคำร้องที่ทำได้แต่ฝ่ายเดียว ตามมาตรา 181 (1) ศาลจะยอมรับการแก้ไขไม่ได้ หากไม่ส่งสำเนาให้อีกฝ่ายล่วงหน้าอย่างน้อยสามวันก่อนวันนัด

ศาลวินิจฉัยประเด็นที่แก้ไขได้ทันทีหรือไม่

ไม่ได้ มาตรา 181 (2) ห้ามศาลวินิจฉัยประเด็นที่แก้ไข จนกว่าอีกฝ่ายจะมีโอกาสบริบูรณ์ในการตรวจโต้แย้งและหักล้างข้อหา ข้อต่อสู้ หรือข้ออ้างใหม่

หากไม่ปฏิบัติตามหลักประกันนี้จะเป็นอย่างไร

คำสั่งที่ยอมรับการแก้ไขอาจเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบและถูกเพิกถอนได้ โดยมักพิจารณาร่วมกับมาตรา 21 โดยเฉพาะเมื่ออีกฝ่ายไม่ได้รับโอกาสโต้แย้ง

คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline

วิธีอ้างอิงมาตรานี้

  • อ้างอิงแบบทั่วไป ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 181
  • อ้างอิงแบบวิชาการ Civil Procedure Code (Thailand), s. 181. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-181/ (accessed 13 ตุลาคม 2026).
  • อ้างอิงแบบไทย ป.วิ.พ. มาตรา 181
  • ลิงก์ถาวร https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-181/
  • โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น <blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-181/"><p>เว้นแต่ในกรณีที่คำร้องนั้นอาจทำได้แต่ฝ่ายเดียว (๑) ห้ามไม่ให้มีคำสั่งยอมรับการแก้ไข เว้นแต่จะได้ส่งสำเนาคำร้องให้แก่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งทราบล่วงหน้าอย่างน้อยสามวัน ก่อนกำหนดนัดพิจารณาคำร้องนั้น (๒) ห้ามมิให้ศาลพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดในประเด็นที่คู่ความได้แก้ไขคำฟ้อง หรือคำให้การ เว้นแต่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งจะได้มีโอกาสบริบูรณ์ในอันที่จะตรวจโต้แย้งและหักล้างข้อหาหรือข้อต่อสู้ใหม่ หรือข้ออ้าง หรือข้อเถียงใหม่ที่กล่าวไว้ในคำร้องขอแก้ไขนั้น</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 181 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-181/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>

ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย โปรดปรึกษาทนายความก่อนนำไปใช้กับกรณีจริง

เลื่อนขึ้น
WhatsApp LINE โทร จอง