มาตรา 84/1 — ภาระการพิสูจน์และข้อสันนิษฐาน
คนบทกฎหมาย
คู่ความฝ่ายใดกล่าวอ้างข้อเท็จจริงเพื่อสนับสนุนคำคู่ความของตน ให้คู่ความฝ่ายนั้นมีภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริงนั้น แต่ถ้ามีข้อสันนิษฐานไว้ในกฎหมายหรือมีข้อสันนิษฐานที่ควรจะเป็นซึ่งปรากฏจากสภาพปกติธรรมดาของเหตุการณ์เป็นคุณแก่คู่ความฝ่ายใด คู่ความฝ่ายนั้นต้องพิสูจน์เพียงว่าตนได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขแห่งการที่ตนจะได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานนั้นครบถ้วนแล้ว
คำแปลภาษาไทย
A party who asserts a fact in support of its pleading shall bear the burden of proving that fact. However, where there is a presumption laid down by law, or a natural presumption arising from the ordinary course of events, in favor of a party, that party need only prove that it has fully complied with the conditions for obtaining the benefit of that presumption.
คำแปลนี้ยังไม่เป็นที่ทราบจากสำนักงาน — กรุณาอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุสำนักงาน
มาตรา 84/1 วางหลักทั่วไปเรื่องภาระการพิสูจน์ว่า ผู้กล่าวอ้างข้อเท็จจริงต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงนั้น แล้วกำหนดผลของข้อสันนิษฐาน ไม่ว่าจะเป็นข้อสันนิษฐานตามกฎหมายหรือข้อสันนิษฐานที่ควรจะเป็นตามสภาพปกติของเหตุการณ์ เมื่อข้อสันนิษฐานเป็นคุณแก่ฝ่ายใด ฝ่ายนั้นเพียงพิสูจน์ว่าตนเข้าเงื่อนไขของข้อสันนิษฐาน แล้วภาระการพิสูจน์หักล้างจึงตกแก่อีกฝ่าย มาตรานี้อยู่คู่กับมาตรา 84 ว่าด้วยสิ่งที่ต้องพิสูจน์ และเชื่อมโยงกับข้อสันนิษฐานในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และกฎหมายอื่น
ความสำคัญต่อ
ผู้ที่มีภาระการพิสูจน์มักเป็นตัวชี้ขาดคดี เพราะฝ่ายที่ต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงจะแพ้หากพยานหลักฐานก้ำกึ่งกัน ก่อนดำเนินคดีควรพิจารณาว่าท่านต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงใด และมีข้อสันนิษฐานใดเช่นข้อสันนิษฐานความเป็นเจ้าของจากการครอบครอง ที่ผลักภาระไปยังอีกฝ่ายหรือไม่ ตัวอย่างในคดีหนี้ ลูกหนี้ที่อ้างว่าชำระหนี้แล้วต้องเป็นผู้พิสูจน์ ควรวิเคราะห์เรื่องนี้กับทนายความแต่ต้น
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 514/2567 (2024)
คู่ความที่กล่าวอ้างข้อเท็จจริง เช่น ลูกหนี้ที่อ้างว่าได้ชำระหนี้เงินกู้ครบถ้วนแล้ว มีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1 และคำเบิกความลอย ๆ ที่ไม่มีพยานหลักฐานสนับสนุนย่อมไม่พอที่จะปฏิบัติตามภาระนั้น
จำเลยที่ 1 อ้างว่าได้ชำระหนี้เงินกู้ครบถ้วนแล้ว จึงมีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1 เมื่อยังปรากฏหนี้เงินกู้ค้างอยู่ในงบการเงินของจำเลยเอง และมีเพียงพยานปากเดียวเบิกความลอย ๆ โดยไม่มีพยานหลักฐานอื่น ศาลจึงเห็นว่าจำเลยไม่อาจปฏิบัติตามภาระการพิสูจน์ได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1589/2567 (2024)
เมื่อคู่ความฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์จากข้อสันนิษฐานตามกฎหมาย เช่น ข้อสันนิษฐานความเป็นเจ้าของจากการครอบครอง อีกฝ่ายย่อมมีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1 ที่จะพิสูจน์ข้อเท็จจริงสนับสนุนคำคู่ความของตน
โจทก์ได้ประโยชน์จากข้อสันนิษฐานความเป็นเจ้าของจากการครอบครอง จำเลยที่ 2 ซึ่งอ้างว่าที่ดินพิพาทได้ขายและยกให้ตน จึงมีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1 เมื่อจำเลยที่ 2 มิได้อ้างตนเองเป็นพยานยืนยันการซื้อขายและการครอบครองดังกล่าว จึงพิสูจน์คำคู่ความของตนไม่ได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2008/2567 (2024)
ข้อสันนิษฐานที่ควรจะเป็นซึ่งเกิดจากสภาพปกติของเหตุการณ์ เช่น เพลิงไหม้ที่เกิดจากไฟฟ้าลัดวงจร อาจเป็นคุณแก่คู่ความฝ่ายหนึ่งตามมาตรา 84/1 และผลักภาระการพิสูจน์หักล้างไปยังอีกฝ่าย
โจทก์ผู้รับประกันภัยอ้างว่าเพลิงไหม้ในลานจอดรถชั้นใต้ดินเกิดจากความประมาทของจำเลย ศาลอุทธรณ์เห็นว่าโจทก์ได้ประโยชน์จากข้อสันนิษฐานตามมาตรา 84/1 ว่าเพลิงเกิดจากไฟฟ้าลัดวงจร ศาลฎีกาพิจารณาว่าคำวินิจฉัยนั้นนอกฟ้องนอกประเด็นและขัดต่อพยานหลักฐานหรือไม่
คำพิพากษาที่คัดเลือกการพิจารณาคดีจากเทคโนโลยีศาลฎีกาคำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
เลย
ใครมีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1
คู่ความฝ่ายที่กล่าวอ้างข้อเท็จจริงเพื่อสนับสนุนคำคู่ความของตนต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงนั้น เว้นแต่มีข้อสันนิษฐานเป็นคุณที่ผลักภาระไปยังอีกฝ่าย
ข้อสันนิษฐานตามกฎหมายมีผลต่อภาระการพิสูจน์อย่างไร
ฝ่ายที่ได้ประโยชน์จากข้อสันนิษฐานเพียงพิสูจน์ว่าตนเข้าเงื่อนไขของข้อสันนิษฐาน อีกฝ่ายจึงมีภาระพิสูจน์หักล้างข้อเท็จจริงที่สันนิษฐานไว้