มาตรา 84/1: ภาระการพิสูจน์และข้อสันนิษฐาน

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 514/2567 (2024)

   คู่ความที่กล่าวอ้างข้อเท็จจริง เช่น ลูกหนี้ที่อ้างว่าได้ชำระหนี้เงินกู้ครบถ้วนแล้ว มีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1 และคำเบิกความลอย ๆ ที่ไม่มีพยานหลักฐานสนับสนุนย่อมไม่พอที่จะปฏิบัติตามภาระนั้น

   จำเลยที่ 1 อ้างว่าได้ชำระหนี้เงินกู้ครบถ้วนแล้ว จึงมีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1 เมื่อยังปรากฏหนี้เงินกู้ค้างอยู่ในงบการเงินของจำเลยเอง และมีเพียงพยานปากเดียวเบิกความลอย ๆ โดยไม่มีพยานหลักฐานอื่น ศาลจึงเห็นว่าจำเลยไม่อาจปฏิบัติตามภาระการพิสูจน์ได้

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1589/2567 (2024)

   โฉนดที่ดินเป็นเอกสารซึ่งพนักงานเจ้าหน้าที่ได้ทำขึ้น จึงให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นของแท้จริงและถูกต้องตามมาตรา 127 คู่ความที่อ้างโฉนดย่อมเป็นฝ่ายที่ได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานของกฎหมาย ในคดีนี้คือข้อสันนิษฐานว่าที่ดินพิพาทเป็นของผู้มีชื่อในโฉนดตาม ป.พ.พ. มาตรา 1373 ประกอบมาตรา 1599 คู่ความอีกฝ่ายจึงมีภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริงเพื่อสนับสนุนคำคู่ความของตนตามมาตรา 84/1 ข้อสันนิษฐานดังกล่าวมาจากทะเบียนและกฎหมายมรดก มิใช่มาจากการที่คู่ความเข้าครอบครองที่ดินตามความเป็นจริง คำให้การที่บรรยายถึงที่มาของการเข้าครอบครองและอ้างการได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองปรปักษ์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382 ย่อมไม่ทำให้ภาระการพิสูจน์เปลี่ยนไป และเมื่อพยานหลักฐานไม่มีน้ำหนักเพียงพอที่จะหักล้างข้อสันนิษฐานได้ คดีย่อมฟังไม่ได้ตามที่อ้าง

   จำเลยที่ 2 ให้การว่าเดิมที่ดินพิพาทเป็นของนายพินิจซึ่งขายให้จำเลยที่ 1 และนายอนุมัติโดยมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ แล้วบุคคลทั้งสองยกให้จำเลยที่ 2 ซึ่งครอบครองทำประโยชน์โดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของเป็นเวลากว่า 10 ปี จึงได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองปรปักษ์ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าคำให้การดังกล่าวเป็นเพียงการบรรยายถึงข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุที่มาของการเข้าครอบครอง หากได้ความจริงก็อาจได้กรรมสิทธิ์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382 และเมื่อโฉนดที่ดินเป็นเอกสารซึ่งพนักงานเจ้าหน้าที่ได้ทำขึ้น ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นของแท้จริงและถูกต้องตามมาตรา 127 โจทก์ย่อมได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานว่าที่ดินพิพาทเป็นของนายพินิจตาม ป.พ.พ. มาตรา 1373 ประกอบมาตรา 1599 จำเลยที่ 2 จึงมีภาระการพิสูจน์ตามมาตรา 84/1 เมื่อพยานหลักฐานของจำเลยที่ 2 ไม่มีน้ำหนักเพียงพอที่จะหักล้างข้อสันนิษฐานได้ คดีจึงฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่ 2 ได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองปรปักษ์

3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2008/2567 (2024)

   คู่ความจะได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานตามมาตรา ๘๔/๑ ได้ก็เฉพาะบนฐานข้อเท็จจริงที่ตนได้บรรยายฟ้องหรือตั้งประเด็นไว้ เมื่อคำฟ้องกล่าวอ้างเพียงความประมาทเลินเล่อในการไม่ดับเพลิงอย่างทันท่วงที มิได้ตั้งประเด็นว่าเหตุเกิดจากกระแสไฟฟ้าลัดวงจร การที่ศาลวินิจฉัยว่าเหตุเกิดจากไฟฟ้าลัดวงจรและให้โจทก์ได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐาน ย่อมเป็นการนอกฟ้องนอกประเด็นและไม่ชอบด้วยมาตรา ๑๔๒

   โจทก์ผู้รับประกันภัยบรรยายฟ้องว่าเกิดเหตุเพลิงไหม้บริเวณลานจอดรถชั้นใต้ดินอันเกิดจากความประมาทเลินเล่อของจำเลยที่ ๑ ที่ปล่อยปละละเลยไม่ดับเพลิงอย่างทันท่วงทีจนไฟลุกลามไปไหม้รถยนต์คันที่โจทก์รับประกันภัย คำบรรยายฟ้องเช่นนี้แสดงโดยแจ้งชัดซึ่งสภาพแห่งข้อหาและข้ออ้างที่อาศัยเป็นหลักแห่งข้อหาว่าจำเลยที่ ๑ กระทำละเมิดตาม ป.พ.พ. มาตรา ๔๒๐ แต่หาได้บรรยายฟ้องหรือตั้งประเด็นว่าเหตุละเมิดเกิดจากกระแสไฟฟ้าลัดวงจรไม่ ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่า การที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่าเหตุเกิดจากกระแสไฟฟ้าลัดวงจรและโจทก์ได้รับประโยชน์จากข้อสันนิษฐานตามมาตรา ๘๔/๑ แล้วพิพากษาให้จำเลยที่ ๑ รับผิด เป็นการนอกฟ้องนอกประเด็น อันไม่ชอบด้วยมาตรา ๑๔๒

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา