ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 164: การแก้ฟ้องต้องไม่ทำให้จำเลยเสียเปรียบ
ตัวบทกฎหมาย
คำร้องขอแก้หรือเพิ่มเติมฟ้องนั้น ถ้าจะทำให้จำเลยเสียเปรียบในการต่อสู้คดี ห้ามมิให้ศาลอนุญาต แต่การแก้ฐานความผิดหรือรายละเอียดซึ่งต้องแถลงในฟ้องก็ดี การเพิ่มเติมฐานความผิดหรือรายละเอียดซึ่งมิได้กล่าวไว้ก็ดี ไม่ว่าจะทำเช่นนี้ในระยะใดระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้น มิให้ถือว่าทำให้จำเลยเสียเปรียบ เว้นแต่จำเลยได้หลงต่อสู้ในข้อที่ผิดหรือที่มิได้กล่าวไว้นั้น
คำแปลภาษาอังกฤษ
As for a motion to amend or add to the charge, if it would put the defendant at a disadvantage in defending the case, the court shall not grant it. However, amending the offence charged or the particulars that must be stated in the charge, or adding an offence or particulars not previously stated, whenever done during the trial in the court of first instance, shall not be regarded as putting the defendant at a disadvantage, unless the defendant has been misled in defending against the point that was wrong or was not stated.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรานี้วางขอบเขตเนื้อหาของอำนาจแก้ฟ้องตามมาตรา 163 หลักชี้นำคือความเป็นธรรมต่อการต่อสู้คดีของจำเลย ศาลต้องปฏิเสธการแก้ฟ้องใดที่จะทำให้จำเลยเสียเปรียบ แล้วเปิดช่องกว้างให้แก้หรือเพิ่มฐานความผิดหรือรายละเอียดที่ต้องระบุในระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้น ซึ่งไม่ถือว่าทำให้เสียเปรียบในตัวเอง โดยมีข้อยกเว้นเดียวคือจำเลยต้องไม่ได้หลงต่อสู้ในข้อที่ผิด แนวคำพิพากษาที่ยึดถือคือ การแก้ฟ้องตั้งอยู่บนคำฟ้องเดิมที่สมบูรณ์อยู่แล้ว จึงใช้เพื่อยกข้อเรียกร้องใหม่โดยแท้ไม่ได้ เช่น คำขอทางแพ่งที่ไม่ได้ฟ้องมาพร้อมคดีอาญาเดิม
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
สำหรับจำเลย คำถามสำคัญคือการแก้ฟ้องทำให้ท่านหลงต่อสู้ผิดคดีหรือไม่ หากไม่ ศาลอาจอนุญาตให้แก้ฐานความผิดหรือรายละเอียดระหว่างพิจารณาได้ สำหรับโจทก์ พึงจำว่าการแก้ฟ้องต่อยอดจากคำฟ้องเดิมที่สมบูรณ์ และนำข้อเรียกร้องใหม่โดยแท้เข้ามาไม่ได้ คำขอทางแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับความผิดจึงต้องฟ้องมาพร้อมคดีอาญาตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เพิ่มภายหลัง หากการแก้ฟ้องเปลี่ยนคดีที่กล่าวหาท่านอย่างมีสาระ ควรเตรียมแสดงว่าท่านหลงต่อสู้จริง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4081/2564 (2021)
การขอแก้หรือเพิ่มเติมฟ้องตามมาตรา 164 ตั้งอยู่บนคำฟ้องเดิมที่ต้องสมบูรณ์อยู่แล้ว เมื่อโจทก์ฟ้องเฉพาะคดีอาญา จะมายื่นคำร้องขอเพิ่มเติมฟ้องให้จำเลยรับผิดทางแพ่งภายหลังไม่ได้ เพราะคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาต้องฟ้องมาพร้อมกันตั้งแต่แรก
หลังฟ้องเฉพาะคดีอาญาและศาลประทับฟ้องกับจำเลยให้การแล้ว โจทก์ขอเพิ่มเติมฟ้องให้จำเลยรับผิดทางแพ่ง ศาลวินิจฉัยว่าการแก้ฟ้องตามมาตรา 164 ต้องมีคำฟ้องเดิมที่สมบูรณ์ และใช้ยกข้อเรียกร้องทางแพ่งใหม่ไม่ได้ การอนุญาตให้เพิ่มเติมฟ้องจึงไม่ชอบ
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 11066/2558 (2015)
คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาต้องฟ้องมาพร้อมกับคดีอาญาตั้งแต่แรก เมื่อศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องคดีส่วนอาญาแล้วมีคำสั่งประทับฟ้อง ย่อมเป็นการสั่งรับฟ้องคดีส่วนแพ่งด้วย โดยไม่จำต้องสั่งรับฟ้องคดีส่วนแพ่งอีก ดังนั้นโจทก์ที่ฟ้องเฉพาะคดีส่วนอาญา เมื่อศาลประทับฟ้องและจำเลยให้การแล้ว จะขอเพิ่มเติมฟ้องตามมาตรา ๑๖๔ ประกอบมาตรา ๔ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวง พ.ศ. ๒๔๙๙ ให้จำเลยรับผิดในทางแพ่งไม่ได้ เพราะการขอเพิ่มเติมฟ้องนั้นฟ้องเดิมจะต้องสมบูรณ์อยู่แล้ว การกล่าวอ้างความรับผิดทางแพ่งขึ้นใหม่จึงเป็นข้อเรียกร้องใหม่ มิใช่การเพิ่มเติมฟ้อง
โจทก์ซึ่งเป็นบริษัทฟ้องจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๕๒ และ ๓๕๓ เมื่อศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องและมีคำสั่งประทับฟ้อง กับจำเลยให้การปฏิเสธแล้ว โจทก์จึงยื่นคำร้องขอเพิ่มเติมฟ้องให้จำเลยคืนเงิน ๑๙๐,๖๔๒.๑๙ บาท พร้อมดอกเบี้ย โดยอ้างว่าโจทก์ต้องจ่ายเงินให้แก่บริษัทแห่งหนึ่ง ห้างหุ้นส่วนจำกัดแห่งหนึ่ง และบุคคลธรรมดาอีกรายหนึ่ง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาต้องฟ้องมาพร้อมคดีอาญาตั้งแต่แรก การที่ศาลสั่งประทับฟ้องคดีส่วนอาญาย่อมเป็นการรับฟ้องคดีส่วนแพ่งด้วย และการขอเพิ่มเติมฟ้องตามมาตรา ๑๖๔ ฟ้องเดิมจะต้องสมบูรณ์อยู่แล้ว คำร้องดังกล่าวเป็นการกล่าวอ้างความรับผิดทางแพ่งของจำเลยขึ้นมาใหม่ จึงขอเพิ่มเติมฟ้องเช่นนั้นไม่ได้ การที่ศาลชั้นต้นอนุญาตและรับคดีส่วนแพ่งไว้พิจารณาเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ไม่ชอบ พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค ๙ ในคดีส่วนแพ่ง และให้คืนค่าขึ้นศาลทั้งสามศาล
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 53 คดี (พ.ศ. 2483 ถึง 2566)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5234-5238/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8429/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 11066/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10758/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9860/2552 (2009)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6996/2551 (2008)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 163 29
- มาตรา 158 19
- ป.อ. มาตรา 91 9
- ป.อ. มาตรา 78 9
- ป.อ. มาตรา 83 8
- ป.อ. มาตรา 90 6
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลไม่อนุญาตให้แก้ฟ้องได้เมื่อใด
ตามมาตรา 164 ศาลต้องไม่อนุญาตการแก้ฟ้องที่ทำให้จำเลยเสียเปรียบในการต่อสู้คดี เว้นแต่การแก้หรือเพิ่มฐานความผิดหรือรายละเอียดระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้นไม่ได้ทำให้จำเลยหลงต่อสู้
เพิ่มคำขอทางแพ่งเข้าไปในฟ้องคดีอาญาโดยการแก้ฟ้องได้หรือไม่
ไม่ได้ แนวคำพิพากษาตามมาตรา 164 วางหลักว่าการแก้ฟ้องต้องตั้งอยู่บนคำฟ้องเดิมที่สมบูรณ์ และนำคำขอทางแพ่งใหม่เข้ามาไม่ได้ คดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องต้องฟ้องมาพร้อมคดีอาญาตั้งแต่ต้น
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Criminal Procedure Code, s. 164 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 164. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-164/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 164 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-164/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-164/"><p>คำร้องขอแก้หรือเพิ่มเติมฟ้องนั้น ถ้าจะทำให้จำเลยเสียเปรียบในการต่อสู้คดี ห้ามมิให้ศาลอนุญาต แต่การแก้ฐานความผิดหรือรายละเอียดซึ่งต้องแถลงในฟ้องก็ดี การเพิ่มเติมฐานความผิดหรือรายละเอียดซึ่งมิได้กล่าวไว้ก็ดี ไม่ว่าจะทำเช่นนี้ในระยะใดระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้น มิให้ถือว่าทำให้จำเลยเสียเปรียบ เว้นแต่จำเลยได้หลงต่อสู้ในข้อที่ผิดหรือที่มิได้กล่าวไว้นั้น</p><footer>Criminal Procedure Code, s. 164 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-164/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา