ตั้งแต่ปี 2006 เป็นต้นมา · ใบอนุญาตทนายความเลขที่ 3149/2556 +66 87 225 1340 (EN/FR) +66 87 414 9288 (TH) WhatsApp

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

มาตรา 172 ทวิ: การพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลย

แก้ไขโดย พ.ร.บ. แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 33) พ.ศ. 2562

ตัวบทกฎหมาย

ภายหลังที่ศาลได้ดำเนินการตามมาตรา ๑๗๒ วรรค ๒ แล้ว เมื่อศาลเห็นเป็นการสมควร เพื่อให้การดำเนินการพิจารณาเป็นไปโดยไม่ชักช้า ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยได้ในกรณีดังต่อไปนี้
(๑) ในคดีมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกินสิบปี จะมีโทษปรับด้วยหรือไม่ก็ตาม หรือในคดีมีโทษปรับสถานเดียว เมื่อจำเลยมีทนายและจำเลยได้รับอนุญาตจากศาลที่จะไม่มาฟังการพิจารณาและการสืบพยาน
(๒) ในคดีที่มีจำเลยหลายคน ถ้าศาลพอใจตามคำแถลงของโจทก์ว่าการพิจารณาและการสืบพยานตามที่โจทก์ขอให้กระทำไม่เกี่ยวแก่จำเลยคนใด ศาลจะพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยคนนั้นก็ได้
(๓) ในคดีที่มีจำเลยหลายคน ถ้าศาลเห็นสมควรจะพิจารณาและสืบพยานจำเลยคนหนึ่ง ๆ ลับหลังจำเลยคนอื่นก็ได้
(๔) จำเลยไม่อาจมาฟังการพิจารณาและสืบพยานได้เนื่องจากความเจ็บป่วยหรือมีเหตุจำเป็นอย่างอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้
เมื่อจำเลยมีทนายความและจำเลยได้รับอนุญาตจากศาลที่จะไม่มาฟังการพิจารณาและสืบพยาน
(๕) ในระหว่างการพิจารณาและสืบพยาน ศาลมีคำสั่งให้จำเลยออกจากห้องพิจารณาเพราะเหตุขัดขวางการพิจารณา หรือจำเลยออกจากห้องพิจารณาโดยไม่ได้รับอนุญาตจากศาลในคดีที่ศาลพิจารณาและสืบพยานตาม (๒) หรือ (๓) ลับหลังจำเลยคนใด ไม่ว่ากรณีจะเป็นประการใด ห้ามมิให้ศาลรับฟังการพิจารณา และการสืบพยาน ที่กระทำลับหลังนั้นเป็นผลเสียหายแก่จำเลยคนนั้น

มาตรา ๑๗๒ ทวิ/๑ ภายหลังที่ศาลได้ดำเนินการตามมาตรา ๑๗๒ วรรคสอง แล้ว เมื่อศาลเห็นว่าจำเลยหลบหนีหรือไม่มาฟังการพิจารณาและสืบพยานโดยไม่มีเหตุอันสมควร
ให้ศาลออกหมายจับจำเลย หากไม่ได้ตัวจำเลยมาภายในสามเดือนนับแต่วันออกหมายจับ เมื่อศาลเห็นเป็นการสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมที่จะให้การพิจารณาเป็นไปโดยไม่ชักช้า
และจำเลยมีทนายความ ให้ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยได้ และเมื่อศาลพิจารณาคดีเสร็จแล้ว
ให้ศาลมีคำพิพากษาในคดีนั้นต่อไป

การพิจารณาและสืบพยานตามวรรคหนึ่งต้องมิใช่คดีที่มีอัตราโทษประหารชีวิต หรือคดีที่จำเลยมีอายุไม่เกินสิบแปดปีในวันที่ถูกฟ้องต่อศาล

มาตรา ๑๗๒ ทวิ/๒ ในคดีที่จำเลยเป็นนิติบุคคล ภายหลังที่ศาลได้ดำเนินการตามมาตรา ๑๗๒ วรรคสอง แล้ว เมื่อมีกรณีที่ศาลได้ออกหมายจับผู้จัดการหรือผู้แทนของนิติบุคคลนั้นแล้ว
แต่ยังจับตัวมาไม่ได้ภายในสามเดือนนับแต่วันออกหมายจับ และไม่มีผู้แทนอื่นของนิติบุคคลมาดำเนินการแทนนิติบุคคลนั้นได้
เมื่อศาลเห็นเป็นการสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมที่จะให้การพิจารณาเป็นไปโดยไม่ชักช้า
ให้ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยได้ และเมื่อศาลพิจารณาคดีเสร็จแล้ว ให้ศาลมีคำพิพากษาในคดีนั้นต่อไป

คำแปลภาษาอังกฤษ

After the Court has proceeded under section 172 paragraph two, where the Court thinks fit, so that the proceedings may continue without delay, the Court has power to conduct the trial and take evidence in the absence of the accused in the following cases:
(1) in a case punishable with a maximum term of imprisonment not exceeding ten years, whether or not with a fine as well, or in a case punishable with a fine only, where the accused has counsel and has been permitted by the Court not to attend the trial and the taking of evidence;
(2) in a case with several accused, if the Court is satisfied from the statement of the plaintiff that the trial and taking of evidence the plaintiff requests do not concern a particular accused, the Court may conduct the trial and take evidence in the absence of that accused;
(3) in a case with several accused, if the Court thinks fit, it may conduct the trial and take the evidence of each accused in the absence of the other accused;
(4) the accused is unable to attend the trial and the taking of evidence because of illness or another unavoidable necessity, where the accused has counsel and has been permitted by the Court not to attend the trial and the taking of evidence;
(5) during the trial and the taking of evidence, the Court orders the accused to leave the courtroom for obstructing the proceedings, or the accused leaves the courtroom without the permission of the Court.

In a case where the Court conducts the trial and takes evidence under (2) or (3) in the absence of any accused, in no circumstances shall the Court admit the trial and the taking of evidence conducted in that accused's absence to the prejudice of that accused.

Section 172 bis/1

After the Court has proceeded under section 172 paragraph two, where the Court considers that the accused has absconded or has failed to attend the trial and the taking of evidence without reasonable cause, the Court shall issue a warrant of arrest for the accused. If the accused is not brought before the Court within three months from the date the warrant of arrest was issued, and the Court considers it appropriate in the interests of justice that the trial proceed without delay, and the accused has a lawyer, the Court shall have power to try the case and take evidence in the absence of the accused, and when the Court has completed the trial, it shall proceed to give judgment in the case.

The trial and taking of evidence under paragraph one must not be in a case punishable by death, or in a case in which the accused was not over eighteen years of age on the date the charge was filed with the Court.

Section 172 bis/2

In a case in which the accused is a juristic person, after the Court has proceeded under section 172 paragraph two, where the Court has issued a warrant of arrest for the manager or representative of that juristic person but that person has not been arrested within three months from the date the warrant of arrest was issued, and no other representative of the juristic person is able to act on behalf of that juristic person, and the Court considers it appropriate in the interests of justice that the trial proceed without delay, the Court shall have power to try the case and take evidence in the absence of the accused, and when the Court has completed the trial, it shall proceed to give judgment in the case.

ตรวจสอบกับตัวบทภาษาไทยแล้ว 7 พฤศจิกายน 2026

หมายเหตุของสำนักงาน

มาตรานี้อยู่ในลักษณะว่าด้วยการพิจารณา เป็นข้อยกเว้นสำคัญของหลักตามมาตรา ๑๗๒ ที่ให้พิจารณาโดยเปิดเผยต่อหน้าจำเลย ใช้ได้ต่อเมื่อได้สอบคำให้การตามวรรคสองแล้ว และกำหนดกรณีไว้เป็นการเฉพาะ ได้แก่ คดีโทษไม่สูงที่จำเลยมีทนายและได้รับอนุญาตไม่มาศาล กรณีที่กระทบเฉพาะจำเลยบางคน และการให้ออกจากห้องพิจารณาเพราะขัดขวาง โดยห้ามรับฟังการพิจารณาลับหลังตาม (๒) หรือ (๓) เป็นผลเสียแก่จำเลย ส่วนมาตรา ๑๗๒ ทวิ/๑ และ ๑๗๒ ทวิ/๒ ที่เพิ่มโดยการแก้ไข ให้ศาลดำเนินการลับหลังได้เมื่อจำเลยหลบหนีหรือผู้แทนนิติบุคคลจับไม่ได้ภายในสามเดือน โดยจำเลยต้องมีทนายและมิใช่คดีโทษประหารหรือคดีเยาวชน ศาลฎีกาย้ำว่าหากศาลถือว่าจำเลยหลบหนีและออกหมายจับแล้ว ย่อมไม่อาจถือว่าจำเลยเพียงไม่มาศาลและดำเนินกระบวนพิจารณาลับหลังนอกกรอบบทเหล่านี้

ความสำคัญในทางปฏิบัติ

จำเลยที่มีทนายในคดีโทษไม่สูงมักได้รับอนุญาตให้ไม่มาศาล ซึ่งช่วยประหยัดเวลา แต่การอนุญาตต้องมาจากศาลและต้องเข้าเงื่อนไข จำเลยพึงทราบว่าการขัดขวางการพิจารณาหรือเดินออกจากห้องอาจทำให้การพิจารณาดำเนินต่อโดยไม่มีตน และการหลบหนีทำให้ถูกออกหมายจับ และหลังสามเดือนอาจถูกพิจารณาลับหลังได้หากมีทนาย บทคุ้มครองเหล่านี้ไม่ใช้กับคดีโทษประหารหรือคดีเยาวชน เนื่องจากบทเหล่านี้ละเอียดและผลของการไม่มาศาลร้ายแรง ควรปรึกษาทนายความก่อนขาดนัดพิจารณาใด

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

  1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 15147/2551 (2008)

    การพิจารณาและสืบพยานต้องทำโดยเปิดเผยต่อหน้าจำเลยตามมาตรา 172 วรรคหนึ่ง และเมื่อศาลเห็นสมควรจึงจะอนุญาตให้จำเลยไม่มาและดำเนินการลับหลังได้ภายในกรณีตามมาตรา 172 ทวิ เช่น คดีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกินสิบปีที่จำเลยมีทนายและได้รับอนุญาตไม่มาฟังการพิจารณา

    ศาลฎีกาอธิบายว่าการพิจารณาและสืบพยานไม่ว่าพยานโจทก์หรือจำเลยต้องทำโดยเปิดเผยต่อหน้าจำเลยตามมาตรา 172 วรรคหนึ่ง และมาตรา 172 ทวิ ให้ศาลดำเนินการลับหลังจำเลยได้เฉพาะกรณีที่ระบุไว้ โดยยกอนุมาตรา (1) เรื่องคดีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกินสิบปี

  2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7561/2542 (1999)

    เมื่อศาลชั้นต้นเห็นว่าจำเลยมีพฤติการณ์หลบหนีและออกหมายจับแล้ว ศาลย่อมไม่อาจดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างหนึ่งอย่างใดลับหลังจำเลยได้อีก การถือว่าจำเลยไม่ติดใจสืบพยานและหมดพยานจำเลยจึงไม่ชอบ

    จำเลยไม่มาศาลในวันนัดสืบพยานจำเลยโดยไม่แจ้งเหตุขัดข้อง ศาลชั้นต้นเห็นว่าจำเลยมีพฤติการณ์หลบหนีและออกหมายจับ ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อมีคำสั่งเช่นนั้นแล้ว ศาลไม่อาจดำเนินกระบวนพิจารณาลับหลังจำเลยต่อไปโดยถือว่าจำเลยไม่ติดใจสืบพยานและนัดฟังคำพิพากษาได้

  3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 35/2536 (1993)

    ตามมาตรา 172 การพิจารณาและสืบพยานในศาลต้องทำโดยเปิดเผยต่อหน้าจำเลย เว้นแต่บัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น เช่นกรณีตามมาตรา 172 ทวิ คำเบิกความในชั้นไต่สวนมูลฟ้องจึงไม่ถือเป็นคำเบิกความในชั้นพิจารณา

    ศาลฎีกาเห็นว่าตามมาตรา 172 การพิจารณาและสืบพยานต้องทำโดยเปิดเผยต่อหน้าจำเลย เว้นแต่บัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น เช่นตามมาตรา 172 ทวิ เมื่อคำเบิกความและเอกสารบางส่วนอยู่ในชั้นไต่สวนมูลฟ้องมิใช่ชั้นพิจารณา ศาลอุทธรณ์ไม่รับฟังจึงชอบแล้ว

บทสรุปคำพิพากษาที่คัดเลือกจากคลังข้อมูลวิจัยของสำนักงาน ลิงก์แหล่งที่มาระบุเอกสารที่ใช้ แต่การมีลิงก์เพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าได้ตรวจสอบตรงกับต้นฉบับทางการของศาลแล้ว

มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 7 คดี (พ.ศ. 2515 ถึง 2551)

ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง

  • คำพิพากษาฎีกาที่ 208/2551 (2008)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 651/2549 (2006)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 7561/2542 (1999)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 898/2515 (1972)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 15147/2551 (2008)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 35/2536 (1993)
  • คำพิพากษาฎีกาที่ 1573/2521 (1978)

รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน

มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ

มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี

นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ

คำถามที่พบบ่อย

การพิจารณาคดีอาญาดำเนินต่อโดยไม่มีจำเลยได้หรือไม่

ได้ในกรณีจำกัดตามมาตรา 172 ทวิ เช่น คดีโทษไม่สูงที่จำเลยมีทนายและได้รับอนุญาตไม่มาศาล กรณีกระทบเฉพาะจำเลยบางคน หรือการให้ออกจากห้องเพราะขัดขวาง แต่ใช้กับคดีโทษประหารหรือคดีเยาวชนไม่ได้

ถ้าจำเลยหลบหนีระหว่างพิจารณาจะเกิดอะไรขึ้น

ตามมาตรา 172 ทวิ/1 ศาลจะออกหมายจับ และหากจับไม่ได้ภายในสามเดือน ศาลอาจพิจารณาลับหลังและมีคำพิพากษาได้เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมหากจำเลยมีทนาย เว้นแต่คดีโทษประหารหรือคดีเยาวชน

คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline

วิธีอ้างอิงมาตรานี้

  • อ้างอิงแบบทั่วไป ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 172 ทวิ
  • อ้างอิงแบบวิชาการ Criminal Procedure Code (Thailand), s. 172 bis. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-172-2/ (accessed 21 พฤศจิกายน 2026).
  • อ้างอิงแบบไทย ป.วิ.อ. มาตรา 172 ทวิ
  • ลิงก์ถาวร https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-172-2/
  • โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น <blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-172-2/"><p>ภายหลังที่ศาลได้ดำเนินการตามมาตรา ๑๗๒ วรรค ๒ แล้ว เมื่อศาลเห็นเป็นการสมควร เพื่อให้การดำเนินการพิจารณาเป็นไปโดยไม่ชักช้า ศาลมีอำนาจพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยได้ในกรณีดังต่อไปนี้ (๑) ในคดีมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกินสิบปี จะมีโทษปรับด้วยหรือไม่ก็ตาม หรือในคดีมีโทษปรับสถานเดียว เมื่อจำเลยมีทนายและจำเลยได้รับอนุญาตจากศาลที่จะไม่มาฟังการพิจารณาและการสืบพยาน (๒) ในคดีที่มีจำเลยหลายคน ถ้าศาลพอใจตามคำแถลงของโจทก์ว่าการพิจารณาและการสืบพยานตามที่โจทก์ขอให้กระทำไม่เกี่ยวแก่จำเลยคนใด ศาลจะพิจารณาและสืบพยานลับหลังจำเลยคนนั้นก็ได้ (๓) ในคดีที่มีจำเลยหลายคน ถ้าศาลเห็นสมควรจะพิจารณาและสืบพยานจำเลยคนหนึ่ง ๆ ลับหลังจำเลยคนอื่นก็ได้ (๔) จำเลยไม่อาจมาฟังการพิจารณาและสืบพยานได้เนื่องจากความเจ็บป่วยหรือมีเหตุจำเป็นอย่างอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ เมื่อจำเลยมีทนายความและจำเลยได้รับอนุญาตจากศาลที่จะไม่มาฟังการพิจารณาและสืบพยาน (๕) ในระหว่างการพิจารณาและสืบพยาน ศาลมีคำสั่งให้จำเลยออกจากห้องพิจารณาเพราะเหตุขัดขวางการพิจารณา หรือจำเลยออกจากห้องพิจารณาโดยไม่ได้รับอนุญาตจากศาลในคดีที่ศาลพิจารณาและสืบพยานตาม (๒) หรือ (๓) ลับหลังจำเลยคนใด ไม่ว่ากรณีจะเป็นประการใด ห้ามมิให้ศาลรับฟังการพิจารณา และการสืบพยาน ที่กระทำลับหลังนั้นเป็นผลเสียหายแก่จำเลยคนนั้น มาตรา ๑๗๒ ทวิ/๑ ภายหลังที่ศาลได้ดำเนินการตามมาตรา ๑๗๒ วรรคสอง แล้ว เมื่อศาลเห็นว่าจำเลยหลบหนีหรือไม่มาฟังการพิจารณาและสืบพยานโดยไม่มีเหตุอันสมควร…</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 172 ทวิ <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-172-2/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>

ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย โปรดปรึกษาทนายความก่อนนำไปใช้กับกรณีจริง

เลื่อนขึ้น
WhatsApp LINE โทร จอง