ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 226/1: การตัดพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบ
ตัวบทกฎหมาย
ในกรณีที่ความปรากฏแก่ศาลว่า
พยานหลักฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ
หรือเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ
ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานนั้น
เว้นแต่การรับฟังพยานหลักฐานนั้นจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียอันเกิดจากผลกระทบต่อมาตรฐานของระบบงานยุติธรรมทางอาญาหรือสิทธิเสรีภาพพื้นฐานของประชาชนในการใช้ดุลพินิจรับฟังพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่ง
ให้ศาลพิจารณาถึงพฤติการณ์ทั้งปวงแห่งคดี โดยต้องคำนึงถึงปัจจัยต่างๆ
ดังต่อไปนี้ด้วย
(๑)
คุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความสำคัญ และความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐานนั้น
(๒)
พฤติการณ์และความร้ายแรงของความผิดในคดี
(๓)
ลักษณะและความเสียหายที่เกิดจากการกระทำโดยมิชอบ
(๔)
ผู้ที่กระทำการโดยมิชอบอันเป็นเหตุให้ได้พยานหลักฐานมานั้นได้รับการลงโทษหรือไม่เพียงใด
คำแปลภาษาอังกฤษ
In a case where it appears to the court that any evidence is evidence that arose lawfully but was obtained through an unlawful act, or is evidence obtained by relying on information that arose or was obtained unlawfully, the court is prohibited from admitting that evidence, except where admitting the evidence would be more beneficial to the administration of justice than the harm arising from its effect on the standards of the criminal justice system or on the fundamental rights and liberties of the people. In exercising the discretion to admit evidence under paragraph one, the court shall consider all the circumstances of the case, and must also take into account the following factors: (1) the probative value, importance, and reliability of the evidence; (2) the circumstances and gravity of the offense in the case; (3) the nature and the harm caused by the unlawful act; (4) whether, and to what extent, the person who committed the unlawful act that produced the evidence has been punished.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
บทบัญญัตินี้ว่าด้วยกรณีเฉพาะของพยานหลักฐานที่ชอบด้วยตัวเองแต่มีมลทินจากวิธีได้มา รวมถึงพยานหลักฐานสืบเนื่องที่โยงถึงข้อมูลที่ได้มาโดยมิชอบ อันเทียบได้กับหลักผลไม้ของต้นไม้พิษ ต่างจากเงื่อนไขความสุจริตโดยเด็ดขาดในมาตรา 226 มาตรานี้วางหลักห้ามรับฟังเป็นหลัก แต่มีข้อยกเว้นด้วยการชั่งน้ำหนัก ศาลชั่งประโยชน์ต่อความยุติธรรมกับผลเสียต่อมาตรฐานระบบยุติธรรมทางอาญาและสิทธิเสรีภาพพื้นฐาน ตามปัจจัยสี่ประการ อนึ่ง มาตรา 226 มิได้ห้ามเอกชนแสวงหาพยานหลักฐาน กรณีเอกชนได้พยานมาโดยมิชอบ จึงใช้การชั่งน้ำหนักตามมาตรา 226/1
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากพยานหลักฐานสำคัญที่ใช้ปรักปรำท่านได้มาโดยมิชอบ เช่น การแอบบันทึกเสียงสนทนา อย่าเข้าใจว่าถูกตัดโดยอัตโนมัติ มาตรา 226/1 ให้ศาลรับฟังได้หากเป็นประโยชน์ต่อความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย จึงควรวางข้อคัดค้านบนปัจจัยสี่ประการ โดยเฉพาะความร้ายแรงของการกระทำโดยมิชอบและความน่าเชื่อถือของพยาน และพึงเตรียมรับผลที่อาจเป็นได้ทั้งสองทาง เพราะศาลเคยรับฟังบันทึกที่ได้มาโดยมิชอบเมื่อประโยชน์ต่อความยุติธรรมมีมากกว่า
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 50/2563 (2020)
แม้การแอบบันทึกภาพและเสียงจะเป็นการแสวงหาพยานหลักฐานโดยมิชอบตามมาตรา 226 แต่ตามมาตรา 226/1 วรรคหนึ่ง ศาลรับฟังได้หากเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย
จำเลยตอบคำถามของแพทย์ด้วยความสมัครใจ และมีการแอบบันทึกลงแผ่นซีดี แม้เป็นการได้พยานหลักฐานโดยมิชอบตามมาตรา 226 ศาลฎีกาเห็นว่ารับฟังได้ตามมาตรา 226/1 วรรคหนึ่ง เพราะเป็นประโยชน์ต่อความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8575/2563 (2020)
มาตรา 226 มิได้ห้ามการแสวงหาพยานหลักฐานของบุคคลธรรมดา เมื่อเอกชนผู้เสียหายได้พยานหลักฐานมาโดยมิชอบ การรับฟังจึงอยู่ในบังคับการชั่งน้ำหนักตามมาตรา 226/1
ศาลฎีกาเห็นว่ามาตรา 226 มิได้ห้ามบุคคลธรรมดาแสวงหาพยานหลักฐาน จึงใช้กับกรณีเอกชนผู้เสียหายได้พยานมาจากการกระทำโดยมิชอบ และการจะรับฟังได้หรือไม่ พิจารณาตามข้อยกเว้นในมาตรา 226/1
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10985/2558 (2015)
เมื่อหัวหน้าฝ่ายบัญชีซึ่งมีหน้าที่รักษาผลประโยชน์ของนายจ้าง แจ้งความและนำเอกสารของนิติบุคคลที่แสดงการยักยอกมาแสดง เอกสารนั้นมิใช่พยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบ ไม่ต้องห้ามตามมาตรา 226/1
จำเลยอ้างว่าใบสำคัญจ่ายเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบ ต้องห้ามตามมาตรา 226/1 ศาลฎีกาเห็นว่าหัวหน้าฝ่ายบัญชีที่ครอบครองและนำเอกสารของมูลนิธิมาแสดง มีหน้าที่รักษาผลประโยชน์นายจ้างและแจ้งความได้ เอกสารจึงมิใช่พยานที่ได้มาโดยมิชอบ
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 7 คดี (พ.ศ. 2554 ถึง 2567)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 124/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8575/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 50/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3214/2560 (2017)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10657/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10985/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9600/2554 (2011)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
พยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบถูกตัดเสมอหรือไม่
ไม่เสมอ ตามมาตรา 226/1 โดยหลักห้ามรับฟัง แต่ศาลอาจรับฟังได้หากเป็นประโยชน์ต่อความยุติธรรมมากกว่าผลเสียต่อระบบยุติธรรมและสิทธิเสรีภาพพื้นฐาน โดยชั่งน้ำหนักปัจจัยสี่ประการ
มาตรา 226/1 ใช้กรณีเอกชนเป็นผู้ได้พยานหลักฐานหรือไม่
ใช้ มาตรา 226 มิได้ห้ามเอกชนแสวงหาพยานหลักฐาน เมื่อเอกชนได้พยานมาโดยมิชอบ จึงใช้การชั่งน้ำหนักตามมาตรา 226/1 ว่าจะรับฟังได้หรือไม่
ศาลชั่งน้ำหนักปัจจัยใดตามมาตรา 226/1
คุณค่าเชิงพิสูจน์และความน่าเชื่อถือของพยาน ความร้ายแรงของความผิด ลักษณะและความเสียหายจากการกระทำโดยมิชอบ และผู้กระทำโดยมิชอบได้รับโทษหรือไม่เพียงใด
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Criminal Procedure Code, s. 226/1 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 226/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-226-1/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 226/1 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-226-1/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-226-1/"><p>ในกรณีที่ความปรากฏแก่ศาลว่า พยานหลักฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ หรือเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานนั้น เว้นแต่การรับฟังพยานหลักฐานนั้นจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียอันเกิดจากผลกระทบต่อมาตรฐานของระบบงานยุติธรรมทางอาญาหรือสิทธิเสรีภาพพื้นฐานของประชาชนในการใช้ดุลพินิจรับฟังพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่ง ให้ศาลพิจารณาถึงพฤติการณ์ทั้งปวงแห่งคดี โดยต้องคำนึงถึงปัจจัยต่างๆ ดังต่อไปนี้ด้วย (๑) คุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความสำคัญ และความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐานนั้น (๒) พฤติการณ์และความร้ายแรงของความผิดในคดี (๓) ลักษณะและความเสียหายที่เกิดจากการกระทำโดยมิชอบ (๔) ผู้ที่กระทำการโดยมิชอบอันเป็นเหตุให้ได้พยานหลักฐานมานั้นได้รับการลงโทษหรือไม่เพียงใด</p><footer>Criminal Procedure Code, s. 226/1 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-226-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา