ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 253: ยกเว้นค่าธรรมเนียมคำขอคืนทรัพย์
ตัวบทกฎหมาย
ในคดีพนักงานอัยการเป็นโจทก์ซึ่งมีคำร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สินติดมากับฟ้องอาญาตามมาตรา ๔๓ หรือมีคำขอของผู้เสียหายขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนมิให้เรียกค่าธรรมเนียม เว้นแต่ในกรณีที่ศาลเห็นว่าผู้เสียหายเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนสูงเกินสมควร หรือดำเนินคดีโดยไม่สุจริต ให้ศาลมีอำนาจสั่งให้ผู้เสียหายชำระค่าธรรมเนียมทั้งหมดหรือแต่เฉพาะบางส่วนภายในระยะเวลาที่ศาลกำหนดก็ได้ และถ้าผู้เสียหายเพิกเฉยไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาล ให้ถือว่าเป็นการทิ้งฟ้องในคดีส่วนแพ่งนั้นในกรณีที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่งให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สิน
หรือค่าสินไหมทดแทนตามวรรคหนึ่ง ถ้าศาลยังต้องจัดการอะไรอีกเพื่อการบังคับ
ผู้ที่จะได้รับคืนทรัพย์สินหรือราคาหรือค่าสินไหมทดแทน
จักต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งสำหรับการต่อไปนั้น
คำแปลภาษาอังกฤษ
ในคดีพนักงานอัยการเป็นโจทก์ซึ่งมีคำร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สินติดมากับฟ้องอาญาตามมาตรา ๔๓ หรือมีคำขอของผู้เสียหายขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนมิให้เรียกค่าธรรมเนียม เว้นแต่ในกรณีที่ศาลเห็นว่าผู้เสียหายเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนสูงเกินสมควร หรือดำเนินคดีโดยไม่สุจริต ให้ศาลมีอำนาจสั่งให้ผู้เสียหายชำระค่าธรรมเนียมทั้งหมดหรือแต่เฉพาะบางส่วนภายในระยะเวลาที่ศาลกำหนดก็ได้ และถ้าผู้เสียหายเพิกเฉยไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาล ให้ถือว่าเป็นการทิ้งฟ้องในคดีส่วนแพ่งนั้นในกรณีที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่งให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สิน หรือค่าสินไหมทดแทนตามวรรคหนึ่ง ถ้าศาลยังต้องจัดการอะไรอีกเพื่อการบังคับ ผู้ที่จะได้รับคืนทรัพย์สินหรือราคาหรือค่าสินไหมทดแทน จักต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งสำหรับการต่อไปนั้น
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา ๒๕๓ เป็นแกนหลักเรื่องยกเว้นค่าธรรมเนียมของหมวดนี้ คำขอคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ที่อัยการขอตามมาตรา ๔๓ และคำขอค่าสินไหมทดแทนของผู้เสียหาย (เชื่อมกับมาตรา ๔๔/๑) ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียม เพื่อให้เข้าถึงคดีแพ่งที่ติดมากับคดีอาญาได้ ข้อยกเว้นเป็นกลไกป้องกันการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต หากเรียกเกินสมควรหรือไม่สุจริตอาจต้องเสียค่าธรรมเนียม และการไม่ชำระถือเป็นการทิ้งฟ้อง วรรคสองกำหนดว่าเมื่อการบังคับต้องดำเนินการต่อ ผู้รับต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่ง
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
สำหรับผู้เสียหาย มาตรานี้คือเหตุที่คำขอค่าสินไหมทดแทนติดมากับคดีอาญาได้โดยไม่เสียค่าขึ้นศาล เป็นช่องทางเยียวยาที่มีประสิทธิภาพ แต่ควรเรียกร้องตามสมควรและสุจริต เพราะการเรียกเกินหรือไม่สุจริตอาจถูกสั่งให้เสียค่าธรรมเนียม และหากไม่ชำระคดีส่วนแพ่งเป็นอันทิ้งฟ้อง ทั้งค่าทนายความและค่าฤชาธรรมเนียมเป็นคนละส่วนและอาจถูกกำหนดได้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 948/2568 (2025)
แม้คำขอค่าสินไหมทดแทนของผู้เสียหายได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมตามมาตรา ๒๕๓ แต่ค่าทนายความและค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีเป็นค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลกำหนดในคดีส่วนแพ่งได้ตามดุลพินิจเมื่อคดีสิ้นสุด
ศาลวินิจฉัยว่าคำพิพากษาคดีส่วนแพ่งต้องมีคำสั่งเรื่องค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีและค่าทนายความ โดยอาจให้ใช้แทนกันหรือเป็นพับก็ได้ แม้คำขอค่าสินไหมจะได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมตามมาตรา ๒๕๓
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7571/2560 (2017)
ตามมาตรา ๒๕๓ วรรคหนึ่ง ไม่เรียกค่าธรรมเนียมสำหรับคำขอค่าสินไหมทดแทนของผู้เสียหายในคดีที่อัยการเป็นโจทก์ แต่ค่าทนายความเป็นค่าฤชาธรรมเนียมที่อยู่ในบังคับมาตรา ๒๕๘ ต่างหาก
ศาลอุทธรณ์ยกคำพิพากษาส่วนที่ให้ชำระค่าทนายความ ๔,๐๐๐ บาท โดยเห็นว่ามาตรา ๒๕๓ วรรคหนึ่งห้ามเรียกค่าธรรมเนียมสำหรับคำขอค่าสินไหมของผู้เสียหาย ศาลฎีกาพิจารณาประกอบมาตรา ๒๕๘ และหลัก ป.วิ.พ. ว่าด้วยค่าฤชาธรรมเนียม
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 23 คดี (พ.ศ. 2499 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1869/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 13172/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8437/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8342/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8337/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4697/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1885/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9822/2554 (2011)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- ป.อ. มาตรา 90 13
- ป.อ. มาตรา 78 13
- มาตรา 44/1 10
- ป.อ. มาตรา 91 9
- ป.อ. มาตรา 29 9
- มาตรา 195 8
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ผู้เสียหายต้องเสียค่าธรรมเนียมเพื่อขอค่าสินไหมในคดีอาญาหรือไม่
ไม่ต้อง ตามมาตรา ๒๕๓ คำขอค่าสินไหมทดแทนของผู้เสียหาย และคำขอคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ที่อัยการขอตามมาตรา ๔๓ ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียม
หากผู้เสียหายเรียกค่าสินไหมสูงเกินสมควรจะเป็นอย่างไร
ศาลอาจสั่งให้ผู้เสียหายเสียค่าธรรมเนียมทั้งหมดหรือบางส่วนภายในเวลาที่กำหนด หากเพิกเฉย ถือว่าทิ้งฟ้องคดีส่วนแพ่งตามมาตรา ๒๕๓
ค่าทนายความได้รับยกเว้นตามมาตรา ๒๕๓ ด้วยหรือไม่
ไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าแม้คำขอค่าสินไหมได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียม แต่ค่าทนายความและค่าฤชาธรรมเนียมเป็นคนละส่วนและศาลกำหนดให้ได้
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 253 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 253. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-253/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 253 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-253/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-253/"><p>ในคดีพนักงานอัยการเป็นโจทก์ซึ่งมีคำร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สินติดมากับฟ้องอาญาตามมาตรา ๔๓ หรือมีคำขอของผู้เสียหายขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนมิให้เรียกค่าธรรมเนียม เว้นแต่ในกรณีที่ศาลเห็นว่าผู้เสียหายเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนสูงเกินสมควร หรือดำเนินคดีโดยไม่สุจริต ให้ศาลมีอำนาจสั่งให้ผู้เสียหายชำระค่าธรรมเนียมทั้งหมดหรือแต่เฉพาะบางส่วนภายในระยะเวลาที่ศาลกำหนดก็ได้ และถ้าผู้เสียหายเพิกเฉยไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาล ให้ถือว่าเป็นการทิ้งฟ้องในคดีส่วนแพ่งนั้นในกรณีที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่งให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สิน หรือค่าสินไหมทดแทนตามวรรคหนึ่ง ถ้าศาลยังต้องจัดการอะไรอีกเพื่อการบังคับ ผู้ที่จะได้รับคืนทรัพย์สินหรือราคาหรือค่าสินไหมทดแทน จักต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งสำหรับการต่อไปนั้น</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 253 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-253/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา