ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 49: สั่งคืนของกลางแม้ไม่มีคำฟ้องคดีแพ่ง
ตัวบทกฎหมาย
แม้จะไม่มีฟ้องคดีส่วนแพ่งก็ตาม เมื่อพิพากษาคดีส่วนอาญา ศาลจะสั่งให้คืนทรัพย์สินของกลางแก่เจ้าของก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
แม้จะไม่มีฟ้องคดีส่วนแพ่งก็ตาม เมื่อพิพากษาคดีส่วนอาญา ศาลจะสั่งให้คืนทรัพย์สินของกลางแก่เจ้าของก็ได้
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 49 ให้อำนาจศาลในคดีอาญาสั่งคืนของกลางแก่เจ้าของในคำพิพากษาคดีอาญาได้เอง แม้ไม่มีการฟ้องคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่อง ในทางปฏิบัติทำงานร่วมกับมาตรา 186 (9) เรื่องข้อความในคำพิพากษา เมื่อทรัพย์ที่ยึดไว้มิใช่ทรัพย์ที่ต้องริบหรือทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำผิด ศาลต้องมีคำวินิจฉัยเกี่ยวกับทรัพย์นั้น และการคืนแก่เจ้าของคือการจัดการที่ถูกต้อง เพราะการจัดการของกลางให้ถูกต้องเป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาจึงยกขึ้นวินิจฉัยและแก้ไขได้เอง แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดอุทธรณ์หรือฎีกา ตามมาตรา 195 วรรคสอง และมาตรา 225
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากทรัพย์ของท่านถูกยึดเป็นของกลางแต่มิใช่ทรัพย์ที่ศาลริบได้และมิได้ใช้ในการกระทำผิด ท่านอาจได้คืนโดยคำพิพากษาคดีอาญาเอง โดยไม่ต้องฟ้องคดีแพ่ง เป็นประโยชน์แก่บุคคลภายนอกที่ทรัพย์ถูกยึดปนไปด้วย เช่น โทรศัพท์หรือรถที่มิได้ใช้ก่อเหตุ เพราะศาลสูงแก้ไขคำสั่งคืนที่ตกหล่นได้เอง การตกหล่นในศาลชั้นต้นจึงไม่ถึงกับเสียสิทธิ แต่ก็ควรหยิบยกประเด็นขึ้นกล่าว และหากทรัพย์มีมูลค่าสูงควรปรึกษาทนาย
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3034/2565 (2022)
ของกลางที่มิใช่ทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำความผิดริบไม่ได้ ต้องคืนแก่เจ้าของตามมาตรา 49 ประกอบมาตรา 186 (9) และศาลยกขึ้นวินิจฉัยได้เอง
ศาลวินิจฉัยว่าเอกสาร ซีล คีม และสิ่งของที่เกี่ยวข้องมิใช่ทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำความผิด จึงริบไม่ได้ ต้องคืนแก่เจ้าของตามมาตรา 49 ประกอบมาตรา 186 (9) และเป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยได้เองแม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ตามมาตรา 195 วรรคสอง ประกอบมาตรา 225
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4319/2562 (2019)
โทรศัพท์เคลื่อนที่ที่ไม่ปรากฏว่าใช้ในการกระทำผิดริบไม่ได้ ต้องคืนแก่เจ้าของตามมาตรา 49 ประกอบมาตรา 186 (9) ศาลฎีกาแก้ไขให้ถูกต้องได้เอง
เมื่อฟังไม่ได้ว่าจำเลยร่วมกระทำความผิด โทรศัพท์เคลื่อนที่จึงมิใช่ทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำผิด ริบไม่ได้ ต้องคืนแก่เจ้าของตามมาตรา 49 ประกอบมาตรา 186 (9) และพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด เป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยและแก้ไขได้เอง
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4796/2561 (2018)
เมื่อฟังได้ว่าจำเลยมิได้ร่วมกระทำความผิด ศาลอุทธรณ์มีอำนาจสั่งคืนของกลางแก่เจ้าของได้ตามมาตรา 49 ประกอบมาตรา 186 (9), 215
เมื่อฟังข้อเท็จจริงโดยปราศจากข้อสงสัยว่าจำเลยมิได้ร่วมกระทำความผิด ศาลวินิจฉัยว่าศาลอุทธรณ์มีอำนาจสั่งคืนโทรศัพท์เคลื่อนที่และรถจักรยานยนต์ของกลางแก่จำเลยได้ตามมาตรา 49 ประกอบมาตรา 186 (9), 215 และเป็นปัญหาความสงบเรียบร้อยที่ศาลยกขึ้นวินิจฉัยได้เอง
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 21 คดี (พ.ศ. 2494 ถึง 2565)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4796/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 12265-12266/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 539/2551 (2008)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3762/2549 (2006)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2715/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3712/2532 (1989)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2414/2516 (1973)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1788/2494 (1951)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 186 15
- ป.อ. มาตรา 83 12
- ป.อ. มาตรา 91 11
- ป.อ. มาตรา 78 11
- ป.อ. มาตรา 33 8
- มาตรา 195 8
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลคืนของกลางให้ได้ไหมแม้ฉันไม่ได้ฟ้องคดีแพ่ง
ได้ มาตรา 49 ให้ศาลในคดีอาญาสั่งคืนของกลางแก่เจ้าของเมื่อพิพากษาคดีอาญาได้ แม้ไม่มีการฟ้องคดีแพ่ง
ถ้าศาลชั้นต้นลืมสั่งคืนทรัพย์ของฉันจะทำอย่างไร
การจัดการของกลางเป็นปัญหาความสงบเรียบร้อย ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาจึงยกขึ้นวินิจฉัยและแก้ไขได้เอง แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดอุทธรณ์หรือฎีกาในประเด็นนั้น
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 49 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 49. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-49/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 49 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-49/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-49/"><p>แม้จะไม่มีฟ้องคดีส่วนแพ่งก็ตาม เมื่อพิพากษาคดีส่วนอาญา ศาลจะสั่งให้คืนทรัพย์สินของกลางแก่เจ้าของก็ได้</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 49 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-49/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา