ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 23: การขยายหรือย่นระยะเวลาในการพิจารณาคดี
ตัวบทกฎหมาย
เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องได้ยื่นคำขอโดยทำเป็นคำร้อง ให้ศาลมีอำนาจที่จะออกคำสั่งขยายหรือย่นระยะเวลาที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้หรือตามที่ศาลได้กำหนดไว้ หรือระยะเวลาที่เกี่ยวด้วยวิธีพิจารณาความแพ่งอันกำหนดไว้ในกฎหมายอื่น เพื่อให้ดำเนินหรือมิให้ดำเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ ก่อนสิ้นระยะเวลานั้น แต่การขยายหรือย่นเวลาเช่นว่านี้ให้พึงทำได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และศาลได้มีคำสั่งหรือคู่ความมีคำขอขึ้นมาก่อนสิ้นระยะเวลานั้น เว้นแต่ในกรณีที่มีเหตุสุดวิสัย
คำแปลภาษาอังกฤษ
เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องได้ยื่นคำขอโดยทำเป็นคำร้อง ให้ศาลมีอำนาจที่จะออกคำสั่งขยายหรือย่นระยะเวลาที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้หรือตามที่ศาลได้กำหนดไว้ หรือระยะเวลาที่เกี่ยวด้วยวิธีพิจารณาความแพ่งอันกำหนดไว้ในกฎหมายอื่น เพื่อให้ดำเนินหรือมิให้ดำเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ ก่อนสิ้นระยะเวลานั้น แต่การขยายหรือย่นเวลาเช่นว่านี้ให้พึงทำได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และศาลได้มีคำสั่งหรือคู่ความมีคำขอขึ้นมาก่อนสิ้นระยะเวลานั้น เว้นแต่ในกรณีที่มีเหตุสุดวิสัย
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 23 อยู่ในหมวดว่าด้วยอำนาจและหน้าที่ของศาล เป็นบททั่วไปที่ให้ศาลควบคุมกำหนดระยะเวลาในการพิจารณา รวมทั้งกำหนดเวลายื่นอุทธรณ์หรือฎีกา โดยต้องเข้าเงื่อนไขสองประการ คือ ต้องมีพฤติการณ์พิเศษ และตามหลักต้องมีคำสั่งของศาลหรือคำขอของคู่ความก่อนสิ้นระยะเวลานั้น เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ทั้งนี้โดยผ่านประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15 บทนี้ยังนำไปใช้ขยายกำหนดเวลาในคดีอาญาได้ด้วย
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ในทางปฏิบัติ ข้อพิพาทตามมาตรา 23 ส่วนใหญ่เป็นเรื่องขอขยายเวลายื่นอุทธรณ์หรือฎีกา ผลคดีขึ้นอยู่กับสองประเด็น คือ เหตุที่อ้างเป็นพฤติการณ์พิเศษจริงหรือไม่ และยื่นคำร้องทันกำหนดหรือไม่ เหตุผลส่วนตัวล้วน ๆ มักไม่เพียงพอ และหากพ้นกำหนดโดยไม่มีเหตุสุดวิสัยก็มักจะสิ้นสิทธิ ดังนั้นเมื่อใกล้ครบกำหนด ควรยื่นคำร้องขอขยายเวลาแต่เนิ่น ๆ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3670/2567 (2024)
แม้เหตุผลที่อ้างในคำร้องขอขยายระยะเวลาจะไม่ใช่พฤติการณ์พิเศษตามมาตรา ๒๓ แต่เมื่อศาลเห็นว่าหากไม่ขยายให้แล้วอาจเสียความเป็นธรรมไป ศาลย่อมมีอำนาจทั่ว ๆ ไปที่จะขยายเวลาให้ได้ และเมื่อเห็นควรขยายเวลาให้แล้วก็มีอำนาจกำหนดเวลาที่ขยายให้ได้เช่นกัน
คดีมีปัญหาว่าการขยายระยะเวลายื่นอุทธรณ์ให้แก่โจทก์หนึ่งเดือนชอบหรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้ตามคำร้องขอขยายระยะเวลาของโจทก์จะอ้างเหตุผลอันไม่ใช่พฤติการณ์พิเศษตามที่มาตรา ๒๓ บัญญัติไว้ แต่เมื่อศาลเห็นว่าหากไม่ขยายให้แล้วอาจเสียความเป็นธรรมไป ศาลย่อมมีอำนาจทั่ว ๆ ไปที่จะขยายเวลาให้ได้ และเมื่อเห็นควรขยายเวลาให้แล้วก็มีอำนาจกำหนดเวลาที่ขยายให้ได้เช่นกัน ที่ศาลอุทธรณ์ภาค ๓ พิพากษาให้ขยายเวลาและกำหนดเวลาที่ขยายให้นั้นจึงชอบแล้ว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5069/2565 (2022)
เมื่อคู่ความยื่นคำร้องก่อนสิ้นกำหนด และศาลอนุญาตให้ขยายเวลาตามมาตรา 23 ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15 การยื่นภายในกำหนดที่ขยายให้ย่อมชอบด้วยกฎหมาย
ก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน โจทก์ยื่นคำร้องขอขยายเวลายื่นฎีกาออกไปอีก 1 เดือน ศาลชั้นต้นอนุญาตตามมาตรา 23 ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15 เมื่อโจทก์ยื่นฎีกาภายในกำหนดที่ขยายให้ ศาลจึงวินิจฉัยว่าเป็นการยื่นภายในกำหนด
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3716/2567 (2024)
เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม ศาลอาจถือว่าการกำหนดเวลาให้ดำเนินการให้ถูกต้องเป็นการขยายระยะเวลายื่นตามมาตรา 23 ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15 การยื่นให้ถูกต้องภายในกำหนดที่ขยายจึงชอบด้วยกฎหมาย
ศาลให้โจทก์ร่วมดำเนินการยื่นคำร้องให้ถูกต้องภายใน 15 วัน อันเป็นการขยายระยะเวลายื่นฎีกาตามมาตรา 23 ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15 เมื่อยื่นคำร้องที่ถูกต้องภายในกำหนดและได้รับอนุญาตให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง คำสั่งรับฎีกาจึงชอบด้วยกฎหมาย
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 362 คดี (พ.ศ. 2493 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3400/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3716/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3670/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2656/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4443/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2451/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 633/2562 (2019)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- ป.วิ.อาญา มาตรา 15 78
- ป.อ. มาตรา 91 25
- มาตรา 229 25
- ป.อ. มาตรา 83 24
- มาตรา 247 19
- ป.อ. มาตรา 78 18
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ขอขยายเวลายื่นอุทธรณ์หรือฎีกาได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 23 ศาลอาจขยายกำหนดเวลายื่นอุทธรณ์หรือฎีกาให้ได้ แต่ต้องมีพฤติการณ์พิเศษ และตามหลักต้องยื่นคำร้องก่อนสิ้นกำหนด
พฤติการณ์พิเศษตามมาตรา 23 คืออะไร
ต้องเป็นเหตุที่เกินกว่าเหตุผลส่วนตัวธรรมดา โดยเหตุผลส่วนตัวล้วน ๆ มักถือว่าไม่ใช่พฤติการณ์พิเศษ ศาลจะพิจารณาอย่างใกล้ชิดว่าเหตุนั้นสมควรให้ขยายเวลาหรือไม่
ถ้าพ้นกำหนดไปแล้วจะทำอย่างไร
ตามปกติต้องขอขยายก่อนสิ้นระยะเวลา หากพ้นกำหนดไปแล้วจะขอได้ต่อเมื่อมีเหตุสุดวิสัยเท่านั้น
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 23 (ไทย) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 23. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-23/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 23 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-23/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-23/"><p>เมื่อศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องได้ยื่นคำขอโดยทำเป็นคำร้อง ให้ศาลมีอำนาจที่จะออกคำสั่งขยายหรือย่นระยะเวลาที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้หรือตามที่ศาลได้กำหนดไว้ หรือระยะเวลาที่เกี่ยวด้วยวิธีพิจารณาความแพ่งอันกำหนดไว้ในกฎหมายอื่น เพื่อให้ดำเนินหรือมิให้ดำเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ ก่อนสิ้นระยะเวลานั้น แต่การขยายหรือย่นเวลาเช่นว่านี้ให้พึงทำได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และศาลได้มีคำสั่งหรือคู่ความมีคำขอขึ้นมาก่อนสิ้นระยะเวลานั้น เว้นแต่ในกรณีที่มีเหตุสุดวิสัย</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 23 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-23/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา