มาตรา 272 — การออกคำบังคับ
คนบทกฎหมาย
ถ้าศาลได้มีคำพิพากษาหรือคำสั่งอย่างใดซึ่งต้องมีการบังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาก็ให้ศาลออกคำบังคับทันทีที่ได้อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น และให้ถือว่าลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ทราบคำบังคับแล้วในวันนั้น
ในคดีที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาขาดนัดยื่นคำให้การหรือขาดนัดพิจารณา และลูกหนี้ตามคำพิพากษา ทนายความ หรือผู้รับมอบฉันทะจากบุคคลใดบุคคลหนึ่งดังกล่าวให้มาฟังคำพิพากษาหรือคำสั่ง มิได้อยู่ในศาลในเวลาที่ออกคำบังคับ ให้บังคับตามมาตรา ๑๙๙ ทวิ หรือมาตรา ๒๐๗ แล้วแต่กรณี
คำแปลภาษาไทย
Where the court has rendered a judgment or order requiring execution against a judgment debtor, the court shall issue a decree immediately upon reading, or being deemed to have read, that judgment or order, and the judgment debtor shall be deemed to have known the decree on that day.
In a case where the judgment debtor has defaulted in filing a defence or defaulted in appearance, and the judgment debtor, the lawyer, or the agent authorised by any of them to hear the judgment or order is not present in court at the time the decree is issued, Section 199 bis or Section 207, as the case may be, shall apply.
คำแปลนี้ยังไม่เป็นที่ทราบจากสำนักงาน — กรุณาอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุสำนักงาน
มาตรา 272 เป็นบทเปิดภาค 4 ลักษณะ 2 ส่วนที่ 2 ว่าด้วยคำบังคับ ซึ่งเป็นขั้นตอนที่เปลี่ยนคำพิพากษาให้บังคับได้ คำบังคับคือคำสั่งของศาลที่สั่งให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาปฏิบัติ และต้องมาก่อนการบังคับคดี หากไม่มีคำบังคับที่ชอบก็ไม่มีสิ่งใดให้บังคับ มาตรานี้วางหลักเรื่องเวลาว่าคำบังคับออกเมื่ออ่านคำพิพากษาและถือว่าทราบในวันนั้น และใช้คู่กับมาตรา 273 ซึ่งกำหนดเนื้อหาและระยะเวลาปฏิบัติตาม กรณีลูกหนี้ขาดนัดและไม่อยู่ขณะออกคำบังคับ ให้เป็นไปตามมาตรา 199 ทวิ หรือมาตรา 207 อันเป็นเหตุให้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาในคดีขาดนัดมักต้องขอให้ศาลออกและส่งคำบังคับ
ความสำคัญต่อ
อย่าข้ามคำบังคับ การบังคับคดีที่ไม่มีคำบังคับที่ชอบ หรืออาศัยคำพิพากษาที่สิ้นผลไปแล้ว อาจถูกเพิกถอนได้ หากคดีเดิมถูกจำหน่ายหรือลูกหนี้ไม่เคยถูกสั่งให้ชำระ คำบังคับและการบังคับคดีย่อมถูกเพิกถอน และผู้ที่มิได้เป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาจะถูกบังคับในคดีนั้นไม่ได้ หากชนะคดีโดยขาดนัด พึงจำว่าคำบังคับมักไม่มีผลในวันพิพากษา จึงควรรีบขอให้ศาลออกและส่งคำบังคับก่อนที่ระยะเวลาบังคับคดีจะเดิน เพราะเวลานี้เชื่อมโยงกับระยะเวลาสิบปีตามมาตรา 274 โดยตรง
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4380/2568 (2025)
คำบังคับออกได้เฉพาะกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งซึ่งต้องมีการบังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษา หากไม่มีคำพิพากษาเช่นนั้นต่อบุคคลใด บุคคลนั้นย่อมไม่ใช่เจ้าหนี้หรือลูกหนี้ตามคำพิพากษาและใช้คดีนั้นบังคับคดีไม่ได้
ศาลอธิบายว่าคำบังคับซึ่งเป็นคำสั่งให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาปฏิบัติตามคำพิพากษา ต้องมีคำพิพากษาที่ต้องบังคับคดีแก่ลูกหนี้นั้นตามมาตรา 272 และมาตรา 273 เมื่อศาลมิได้พิพากษาให้จำเลยทั้งสามคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ โจทก์ร่วมจึงไม่ใช่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาและไม่มีสิทธิบังคับคดีในคดีนั้น ต้องไปว่ากล่าวเป็นคดีต่างหาก
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2232/2567 (2024)
เมื่อคำสั่งจำหน่ายคดีทำให้คำพิพากษาระงับไป ย่อมไม่มีคำพิพากษาที่จะบังคับได้ คำบังคับที่ออกทั้งที่เป็นเช่นนั้นย่อมไม่ชอบด้วยมาตรา 272 วรรคหนึ่ง และต้องถูกเพิกถอน
คำสั่งจำหน่ายคดีของศาลชั้นต้นถือว่าครอบคลุมทั้งคดีส่วนอาญาและส่วนแพ่ง ทำให้คำพิพากษาระงับไปจนไม่มีคำพิพากษาที่จะบังคับแก่จำเลย ศาลฎีกาเห็นว่าคำบังคับจึงไม่ชอบด้วยมาตรา 272 วรรคหนึ่ง ประกอบมาตรา 15 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และต้องเพิกถอน โจทก์ร่วมต้องไปฟ้องทายาทจำเลยเป็นคดีใหม่
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10731/2558 (2015)
ในคดีแพ่ง คำพิพากษาก่อให้เกิดหนี้ตามคำพิพากษาและศาลต้องออกคำบังคับ แต่เมื่อพิพากษาโดยขาดนัดและศาลไม่อาจออกคำบังคับในวันพิพากษาเพราะลูกหนี้ไม่อยู่ ย่อมเป็นหน้าที่ของเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาที่จะยื่นคำแถลงขอให้ศาลออกคำบังคับ
โดยมติที่ประชุมใหญ่ ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อคำพิพากษาในคดีแพ่งก่อให้เกิดหนี้ตามคำพิพากษา ศาลต้องออกคำบังคับกำหนดวิธี ระยะเวลา และเงื่อนไขการปฏิบัติตามมาตรา 272 เมื่อจำเลยแพ้คดีโดยขาดนัดและศาลไม่อาจออกคำบังคับในวันพิพากษาได้ จึงเป็นหน้าที่ของเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาที่จะยื่นคำแถลงต่อศาลชั้นต้นเพื่อให้ออกคำบังคับ
คำพิพากษาที่คัดเลือกการพิจารณาคดีจากเทคโนโลยีศาลฎีกาคำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
เลย
คำบังคับตามมาตรา 272 คืออะไร?
คำบังคับคือคำสั่งของศาลที่สั่งให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาปฏิบัติตามคำพิพากษา ออกเมื่ออ่านคำพิพากษา และถือว่าลูกหนี้ทราบในวันนั้น การบังคับคดีจะทำได้ต่อเมื่อมีคำบังคับที่ชอบ
ถ้าลูกหนี้ขาดนัดและไม่มีใครอยู่ในศาลจะทำอย่างไร?
กรณีลูกหนี้ขาดนัดและไม่มีทั้งลูกหนี้ ทนายความ หรือผู้รับมอบฉันทะอยู่ขณะออกคำบังคับ ให้ใช้มาตรา 199 ทวิ หรือมาตรา 207 เจ้าหนี้จึงมักต้องขอให้ศาลออกและส่งคำบังคับ
ออกคำบังคับได้หรือไม่ถ้าคำพิพากษาไม่มีอยู่แล้ว?
ไม่ได้ หากคดีถูกจำหน่ายหรือไม่มีคำพิพากษาให้บุคคลนั้นชำระหนี้ ย่อมไม่มีหนี้ที่บังคับได้ คำบังคับที่ออกทั้งที่เป็นเช่นนั้นย่อมไม่ชอบและถูกเพิกถอนได้