มาตรา 272: การออกคำบังคับ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4380/2568 (2025)

   คำบังคับออกได้เฉพาะกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งซึ่งต้องมีการบังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษา หากไม่มีคำพิพากษาเช่นนั้นต่อบุคคลใด บุคคลนั้นย่อมไม่ใช่เจ้าหนี้หรือลูกหนี้ตามคำพิพากษาและใช้คดีนั้นบังคับคดีไม่ได้

   ศาลอธิบายว่าคำบังคับซึ่งเป็นคำสั่งให้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาปฏิบัติตามคำพิพากษา ต้องมีคำพิพากษาที่ต้องบังคับคดีแก่ลูกหนี้นั้นตามมาตรา 272 และมาตรา 273 เมื่อศาลมิได้พิพากษาให้จำเลยทั้งสามคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ โจทก์ร่วมจึงไม่ใช่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาและไม่มีสิทธิบังคับคดีในคดีนั้น ต้องไปว่ากล่าวเป็นคดีต่างหาก

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2232/2567 (2024)

   การจำหน่ายคดีส่วนอาญาออกจากสารบบความเพราะจำเลยถึงแก่ความตาย ไม่ทำให้คดีส่วนแพ่งตกไปด้วย สิทธิในคดีส่วนแพ่งยังคงมีอยู่ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 47 วรรคหนึ่ง และคำพิพากษาในส่วนแพ่งก็ยังคงอยู่ คำบังคับที่ออกตามมาตรา 272 ให้ปฏิบัติตามคำพิพากษาส่วนแพ่งจึงชอบด้วยกฎหมาย มิใช่กระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ

   จำเลยถึงแก่ความตายระหว่างขอขยายระยะเวลาอุทธรณ์ สิทธินำคดีอาญามาฟ้องจึงระงับไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39 (1) และศาลจำหน่ายคดีส่วนอาญา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าคดีส่วนแพ่งไม่ตกไปด้วย สิทธิของโจทก์ร่วมตาม ป.วิ.อ. มาตรา 43 และมาตรา 44/1 ยังคงมีอยู่ ทนายจำเลยยังมีอำนาจและหน้าที่จัดการดำเนินคดีเพื่อปกปักรักษาประโยชน์ของจำเลยต่อไปตาม ป.พ.พ. มาตรา 828 จนกว่าทายาทหรือผู้แทนของจำเลยจะเข้ามา และเมื่อไม่มีผู้ใดเข้ามาภายในกำหนด 1 ปี ตามมาตรา 42 โจทก์ย่อมบังคับคดีต่อไปได้ คำบังคับที่ออกเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2564 ให้ปฏิบัติตามคำพิพากษาภายใน 15 วัน จึงชอบด้วยกฎหมาย

3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10731/2558 (2015)

   ในคดีแพ่ง คำพิพากษาก่อให้เกิดหนี้ตามคำพิพากษาและศาลต้องออกคำบังคับ แต่เมื่อพิพากษาโดยขาดนัดและศาลไม่อาจออกคำบังคับในวันพิพากษาเพราะลูกหนี้ไม่อยู่ ย่อมเป็นหน้าที่ของเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาที่จะยื่นคำแถลงขอให้ศาลออกคำบังคับ

   โดยมติที่ประชุมใหญ่ ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อคำพิพากษาในคดีแพ่งก่อให้เกิดหนี้ตามคำพิพากษา ศาลต้องออกคำบังคับกำหนดวิธี ระยะเวลา และเงื่อนไขการปฏิบัติตามมาตรา 272 เมื่อจำเลยแพ้คดีโดยขาดนัดและศาลไม่อาจออกคำบังคับในวันพิพากษาได้ จึงเป็นหน้าที่ของเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาที่จะยื่นคำแถลงต่อศาลชั้นต้นเพื่อให้ออกคำบังคับ

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา