ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
121 — อำนาจสอบสวนและคำร้องทุกข์
คนบทกฎหมาย
พนักงานสอบสวนมีอำนาจสอบสวนคดีอาญาทั้งปวงแต่ถ้าเป็นคดีความผิดต่อส่วนตัว ห้ามมิให้ทำการสอบสวน เว้นแต่จะมีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ
คำแปลภาษาไทย
An investigating officer has the power to investigate all criminal cases. However, in the case of a compoundable offence (an offence against a private person), an investigation is prohibited unless there is a complaint lodged in accordance with the regulations.
คำแปลนี้ยังไม่เป็นที่ทราบจากสำนักงาน — กรุณาอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุสำนักงาน
บทบัญญัติในหมวดหลักทั่วไปนี้กำหนดขอบเขตอำนาจของพนักงานสอบสวนและข้อจำกัดสำคัญเพียงข้อเดียว สำหรับความผิดอาญาแผ่นดิน พนักงานสอบสวนสอบสวนได้เองโดยลำพัง แต่วรรคสองกำหนดให้คำร้องทุกข์ที่ชอบเป็นเงื่อนไขเด็ดขาดก่อนสอบสวนความผิดต่อส่วนตัว เมื่อการสอบสวนที่ชอบเป็นเงื่อนไขก่อนการฟ้อง (มาตรา 120) ข้อบกพร่องตรงนี้จึงร้ายแรง ไม่มีคำร้องทุกข์ก็ไม่มีอำนาจสอบสวน และเมื่อไม่มีการสอบสวนที่ชอบ อัยการก็ไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลจึงถือเป็นปัญหาความสงบเรียบร้อย มักพิจารณาร่วมกับความหมายของผู้เสียหายตามมาตรา 2 (4)
ความสำคัญต่อ
สำหรับความผิดต่อส่วนตัว เช่น ยักยอก ฉ้อโกง หรือหมิ่นประมาท ทุกอย่างอาจขึ้นอยู่กับว่ามีการร้องทุกข์โดยชอบและโดยผู้มีสิทธิหรือไม่ หากผู้ร้องทุกข์ไม่ใช่ผู้เสียหายที่แท้จริง การสอบสวนย่อมเสียไปและการฟ้องล้มทั้งหมด ทั้งศาลยกขึ้นวินิจฉัยเองได้แม้จำเลยมิได้ต่อสู้ ผู้เสียหายจึงควรร้องทุกข์ให้ถูกต้องและโดยผู้มีสิทธิ ส่วนจำเลยควรตรวจสอบจุดนี้
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 626/2565 (2022)
เมื่อพนักงานสอบสวนไม่มีอำนาจสอบสวนความผิดต่อส่วนตัวตามมาตรา 121 วรรคสอง พนักงานอัยการย่อมไม่มีอำนาจฟ้อง และผลของคำวินิจฉัยอาจต้องย้อนสำนวนเพื่อให้การวินิจฉัยเป็นไปตามลำดับชั้นศาล
ศาลอุทธรณ์ภาค 5 พิพากษายกฟ้องโดยเห็นว่าพนักงานสอบสวนไม่มีอำนาจสอบสวนตามมาตรา 121 วรรคสอง โดยยังมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ข้ออื่น ศาลฎีกาเห็นว่าอาจนำไปสู่การจำกัดสิทธิฎีกาของคู่ความ จึงย้อนสำนวนไปพิจารณาใหม่
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 404/2565 (2022)
ผู้ที่ไม่ใช่ผู้เสียหายโดยนิตินัยตามมาตรา 2 (4) ไม่มีสิทธิร้องทุกข์ในความผิดต่อส่วนตัวเช่นยักยอก พนักงานสอบสวนจึงไม่มีอำนาจสอบสวนตามมาตรา 121 วรรคสอง และอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง เป็นปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยที่ศาลยกขึ้นเองได้
เนื่องจากผู้มอบอำนาจไม่ใช่ผู้เสียหายโดยนิตินัย จึงไม่มีสิทธิร้องทุกข์ในความผิดฐานยักยอกอันเป็นความผิดต่อส่วนตัว พนักงานสอบสวนไม่มีอำนาจสอบสวนตามมาตรา 121 วรรคสอง และอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยเองแม้จำเลยส่วนใหญ่มิได้ฎีกา
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3578/2564 (2021)
เมื่อผู้เสียหายที่แท้จริงมิได้ร้องทุกข์ในความผิดต่อส่วนตัวเช่นร่วมกันทำให้เสียทรัพย์ พนักงานสอบสวนไม่มีอำนาจสอบสวนตามมาตรา 121 วรรคสอง อัยการไม่มีอำนาจฟ้อง และผู้เสียหายเรียกค่าสินไหมทดแทนในความผิดฐานนั้นไม่ได้
ผู้เสียหายที่แท้จริงในความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์มิได้ร้องทุกข์ พนักงานสอบสวนจึงไม่มีอำนาจสอบสวนในความผิดฐานนั้นตามมาตรา 121 วรรคสอง ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องในฐานนี้ และผู้เสียหายเรียกค่าซ่อมรถจักรยานยนต์ไม่ได้
คำพิพากษาที่คัดเลือกการพิจารณาคดีจากเทคโนโลยีศาลฎีกาคำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
เลย
ตำรวจสอบสวนความผิดต่อส่วนตัวโดยไม่มีคำร้องทุกข์ได้หรือไม่
ไม่ได้ ตามมาตรา 121 วรรคสอง พนักงานสอบสวนจะสอบสวนความผิดต่อส่วนตัวไม่ได้ เว้นแต่ผู้เสียหายจะได้ร้องทุกข์ตามระเบียบก่อน
ถ้าคนที่ร้องทุกข์ไม่ใช่ผู้เสียหายที่แท้จริงจะเป็นอย่างไร
หากผู้ร้องทุกข์ไม่ใช่ผู้เสียหายที่แท้จริง การสอบสวนย่อมไม่ชอบและอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลอาจยกฟ้องได้
ความผิดอาญาแผ่นดินต้องมีคำร้องทุกข์ด้วยหรือไม่
ไม่ต้อง ความผิดอาญาแผ่นดินพนักงานสอบสวนสอบสวนได้เองตามมาตรา 121 วรรคหนึ่ง เงื่อนไขคำร้องทุกข์ใช้เฉพาะความผิดต่อส่วนตัว