มาตรา 249: การบังคับคดีส่วนแพ่งตามคำพิพากษาอาญา

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3447/2558 (2015)

   ในคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา กฎหมายให้อำนาจพนักงานอัยการเรียกทรัพย์สินหรือราคาแทนผู้เสียหายได้ตามมาตรา ๔๓ และเมื่อศาลมีคำสั่งให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์แล้ว ให้ถือว่าผู้เสียหายเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาตามมาตรา ๕๐ แต่ในส่วนการบังคับคดีส่วนแพ่ง มาตรา ๒๔๙ ยังคงให้นำ ป.วิ.พ. มาใช้บังคับ และตาม ป.วิ.พ. มาตรา ๒๗๑ บุคคลที่จะถูกบังคับคดีได้ต้องเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่ไม่ปฏิบัติตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาล บุคคลภายนอกซึ่งมิได้เป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษา และมิใช่กรณีที่ผลของคำพิพากษาผูกพันบุคคลภายนอกตาม ป.วิ.พ. มาตรา ๑๔๕ จึงถูกบังคับคดีเอาแก่ทรัพย์สินไม่ได้ ผู้เสียหายต้องใช้สิทธิทางแพ่งฟ้องบุคคลนั้นเป็นอีกคดีหนึ่ง

   ภายหลังศาลในคดีอาญามีคำสั่งให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์ ผู้เสียหายขอบังคับคดีเอาแก่ทรัพย์สินของมารดาจำเลย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าแม้กฎหมายให้อำนาจพนักงานอัยการเรียกทรัพย์สินหรือราคาแทนผู้เสียหายตามมาตรา ๔๓ และเมื่อศาลสั่งให้คืนหรือใช้ราคาแล้วให้ถือว่าผู้เสียหายเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาตามมาตรา ๕๐ ก็ตาม แต่ในส่วนการบังคับคดีส่วนแพ่ง มาตรา ๒๔๙ ยังคงให้นำ ป.วิ.พ. มาใช้บังคับ และตาม ป.วิ.พ. มาตรา ๒๗๑ บุคคลที่จะถูกบังคับคดีได้ต้องเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษา เมื่อมารดาของจำเลยมิได้เป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษา ทั้งไม่เข้ากรณีที่ผลของคำพิพากษาผูกพันบุคคลภายนอกตาม ป.วิ.พ. มาตรา ๑๔๕ ผู้ร้องจึงบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของมารดาจำเลยไม่ได้ ต้องใช้สิทธิทางแพ่งฟ้องให้มารดาจำเลยร่วมรับผิดในมูลละเมิดตาม ป.พ.พ. มาตรา ๔๒๙ เป็นอีกคดีหนึ่ง คดีนี้มิได้วินิจฉัยปัญหาระยะเวลาบังคับคดีแต่อย่างใด

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3659/2556 (2013)

   แม้มาตรา 188 จะบัญญัติว่าคำพิพากษาหรือคำสั่งมีผลตั้งแต่วันที่ได้อ่านในศาลโดยเปิดเผยเป็นต้นไป แต่คำพิพากษาของศาลชั้นต้นที่ให้จำเลยคืนหรือชดใช้เงินแก่โจทก์ร่วมก็ยังไม่มีผลให้โจทก์ร่วมซึ่งเป็นผู้เสียหายบังคับคดีได้ทันที เพราะคำพิพากษาในส่วนเรียกทรัพย์สินหรือราคาที่ยังไม่ได้คืนเนื่องจากการกระทำความผิดเป็นส่วนหนึ่งแห่งคำพิพากษาในคดีอาญาตามมาตรา 44 วรรคสอง ซึ่งการบังคับคดีต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาว่าด้วยการบังคับตามคำพิพากษา เมื่อมาตรา 245 วรรคหนึ่ง กำหนดให้คดีต้องถึงที่สุดเสียก่อน ในระหว่างที่คดียังไม่ถึงที่สุด โจทก์ร่วมจึงยังไม่อาจบังคับคดีในส่วนนั้นเอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยได้ การออกหมายบังคับคดีจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย

   ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 3 คืนหรือชดใช้เงินแก่โจทก์ร่วมทั้งสาม และมีการออกหมายบังคับคดีกับยึดที่ดินก่อนคดีถึงที่สุด ศาลชั้นต้นเห็นว่าการบังคับคดีในส่วนเรียกทรัพย์สินหรือราคาต้องเป็นไปตาม ป.วิ.พ. และไม่ต้องรอให้คดีถึงที่สุด ศาลฎีกาพิพากษากลับ โดยวินิจฉัยว่าคำพิพากษาในส่วนดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งแห่งคำพิพากษาในคดีอาญาตามมาตรา 44 วรรคสอง การบังคับคดีจึงต้องเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาว่าด้วยการบังคับตามคำพิพากษา และมาตรา 245 วรรคหนึ่ง กำหนดให้คดีต้องถึงที่สุดเสียก่อน ในระหว่างที่คดียังไม่ถึงที่สุด โจทก์ร่วมทั้งสามจึงยังไม่อาจบังคับคดีเอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 3 ได้ การออกหมายบังคับคดีจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย

3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 11216/2555 (2012)

   คดีส่วนแพ่งที่ฟ้องมาพร้อมคดีอาญาย่อมรวมเป็นส่วนหนึ่งของคดีส่วนอาญาดังที่มาตรา 44 วรรคสอง แสดงให้เห็น จึงต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่งกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาด้วย เมื่อมาตรา 245 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าเมื่อคดีถึงที่สุดแล้วให้บังคับคดีโดยไม่ชักช้า ย่อมมีความหมายว่าการบังคับคดีตามคำพิพากษาในคดีอาญาจะกระทำได้ต่อเมื่อคดีถึงที่สุดแล้ว ในระหว่างที่คดียังอยู่ในชั้นอุทธรณ์ ผู้เสียหายจึงยังขอให้ออกคำบังคับและหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ได้

   โจทก์ร่วมขอให้ออกคำบังคับและหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีในคดีส่วนแพ่ง ในระหว่างที่จำเลยอุทธรณ์และคดีอยู่ในการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ภาค 8 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าคดีส่วนแพ่งเป็นส่วนหนึ่งของคดีส่วนอาญาจึงอยู่ภายใต้บังคับแห่งกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และการบังคับคดีจะกระทำได้ต่อเมื่อคดีถึงที่สุดแล้ว เมื่อคดียังไม่ถึงที่สุด โจทก์ร่วมจึงยังขอให้ออกคำบังคับและหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ได้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 8 ให้เพิกถอนคำสั่งดังกล่าวจึงชอบแล้ว ส่วนเรื่องการทุเลาการบังคับคดีนั้นเป็นอำนาจเฉพาะของศาลแต่ละชั้น โจทก์ร่วมจะฎีกาคำสั่งดังกล่าวไม่ได้

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา