มาตรา 69: การกระทำเกินสมควรแก่เหตุในการป้องกันหรือความจำเป็น
ตัวบทกฎหมาย
ในกรณีที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๖๗ และมาตรา ๖๘ นั้น ถ้าผู้กระทำได้กระทำไปเกินสมควรแก่เหตุ หรือเกินกว่ากรณีแห่งความจำเป็น หรือเกินกว่ากรณีแห่งการจำต้องกระทำเพื่อป้องกัน ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้ แต่ถ้าการกระทำนั้นเกิดขึ้นจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษผู้กระทำก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
In the cases provided in Section 67 and Section 68, if the doer has acted beyond what is reasonable under the circumstances, or beyond the case of necessity, or beyond the case of what was required for defence, the Court may inflict a punishment less than that provided by law for such offence to any extent. But if that act occurred out of excitement, fright, or fear, the Court may impose no punishment at all.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 69 กำหนดผลเมื่อเกินขอบเขตความได้สัดส่วนของมาตรา 67 (ความจำเป็น) และมาตรา 68 (การป้องกัน) การเกินสมควรทำให้เสียเหตุยกเว้นโทษหรือยกเว้นความผิดโดยสมบูรณ์ แต่ไม่ทำให้กลับไปสู่โทษปกติ ศาลยังมีดุลพินิจลดโทษต่ำกว่าขั้นต่ำเพียงใดก็ได้ ส่วนที่สองเป็นบทปรานีพิเศษ คือหากการเกินสมควรเกิดจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ซึ่งเป็นภาวะที่มักเกิดเมื่อถูกทำร้ายกะทันหัน ศาลจะไม่ลงโทษเลยก็ได้ ในคดีฆ่าผู้อื่น นี่คือเหตุที่จำเลยซึ่งป้องกันตัวแต่เกินสมควรมักถูกพิพากษาว่าฆ่าผู้อื่นโดยป้องกันเกินสมควรแก่เหตุ แต่ได้รับโทษต่ำกว่าฐานฆ่าผู้อื่นตามปกติมาก มาตรานี้จึงเป็นสะพานเชื่อมด้านการกำหนดโทษระหว่างการยกฟ้องตามมาตรา 68 กับการลงโทษตามปกติ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
มาตรา 69 เป็นข้อต่อสู้สำรองเมื่อการอ้างป้องกันหรือความจำเป็นไม่สำเร็จเต็มที่ แม้จำเลยจะกระทำเกินขอบเขตพอสมควรก็ยังอาจได้รับโทษต่ำกว่าอัตราตามกฎหมายมาก รูปแบบที่ทรงพลังที่สุดคือส่วนความตกใจหรือความกลัว ซึ่งอาจนำไปสู่การไม่ลงโทษเลยเมื่อการตอบโต้เกินเหตุเกิดจากความตกใจกะทันหัน อันเป็นผลที่เป็นไปได้จริงเมื่อผู้ถูกกล่าวหาถูกทำร้ายก่อน ในทางปฏิบัติ ฝ่ายจำเลยควรยกมาตรา 68 (ยกฟ้อง) และมาตรา 69 (ลดโทษเพราะเกินสมควร) ควบคู่กัน เพื่อว่าแม้จะแพ้ประเด็นความได้สัดส่วน ก็ยังได้รับโทษที่ลดลงมาก การนำเสนอพยานหลักฐานเรื่องความตื่นตกใจอย่างรอบคอบเป็นสิ่งชี้ขาด ควรปรึกษาทนายแต่เนิ่น ๆ ในทั้งสองส่วน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4328/2565 (2022)
มาตรา 69 ใช้แก่กรณีตามมาตรา 67 (ความจำเป็น) และมาตรา 68 (การป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย) ซึ่งผู้กระทำได้กระทำไปเกินสมควรแก่เหตุ หรือเกินกว่ากรณีแห่งความจำเป็น หรือเกินกว่ากรณีที่จำต้องกระทำเพื่อป้องกัน ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้ และถ้าการกระทำนั้นเกิดขึ้นจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษผู้กระทำเลยก็ได้ ส่วนผู้ที่อ้างการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายไม่ได้เลย ย่อมไม่ได้รับประโยชน์จากมาตรา 69 และต้องรับผิดในความผิดฐานนั้นตามปกติ
จำเลยใช้อาวุธมีดแทงผู้ตายที่ 2 หลายครั้ง แล้วย้อนกลับมาแทงผู้ตายที่ 1 ซึ่งนั่งคร่อมรถจักรยานยนต์อยู่โดยมิได้ลงมาช่วยเหลือหรือทำร้ายจำเลย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นความผิดหลายกรรมต่างกันโดยแยกเจตนาได้ และจำเลยไม่อาจอ้างว่าเป็นการกระทำเพื่อป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 68 ได้เลย มาตรา 69 ซึ่งใช้แก่การป้องกันเกินสมควรแก่เหตุจึงไม่มีผลในคดีนี้ และคำพิพากษาลงโทษตามมาตรา 288 ชอบแล้ว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1062/2563 (2020)
การฆ่าผู้อื่นที่เกินกว่ากรณีแห่งความจำเป็นต้องกระทำเพื่อป้องกัน เป็นความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยป้องกันเกินกว่าเหตุตามมาตรา 69 ซึ่งลงโทษต่ำกว่าที่กฎหมายกำหนดได้
ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยป้องกันเกินกว่ากรณีแห่งความจำเป็นต้องกระทำเพื่อป้องกัน ตามมาตรา 288 ประกอบมาตรา 69 และลงโทษจำคุกที่ลดลง คดีนี้แสดงการใช้มาตรา 69 เพื่อลดโทษเมื่อการป้องกันเกินความจำเป็น
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 203 คดี (พ.ศ. 2502 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7400/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1062/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1597/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2226/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10492/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10879/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2812/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7650/2553 (2010)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
หากป้องกันตัวแต่เกินสมควรจะเป็นอย่างไร
ใช้มาตรา 69 จะเสียเหตุยกเว้นความผิดตามมาตรา 68 แต่ศาลอาจลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดเพียงใดก็ได้ และหากการเกินสมควรเกิดจากความตื่นเต้น ตกใจ หรือกลัว ศาลจะไม่ลงโทษเลยก็ได้
การป้องกันเกินสมควรจะทำให้ไม่ต้องรับโทษได้หรือไม่
ได้ในกรณีหนึ่ง ตามมาตรา 69 หากการเกินสมควรเกิดจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลมีดุลพินิจที่จะไม่ลงโทษเลยก็ได้
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 69 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 69. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-69/ (accessed 6 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 69 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-69/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-69/"><p>ในกรณีที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๖๗ และมาตรา ๖๘ นั้น ถ้าผู้กระทำได้กระทำไปเกินสมควรแก่เหตุ หรือเกินกว่ากรณีแห่งความจำเป็น หรือเกินกว่ากรณีแห่งการจำต้องกระทำเพื่อป้องกัน ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้ แต่ถ้าการกระทำนั้นเกิดขึ้นจากความตื่นเต้น ความตกใจ หรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษผู้กระทำก็ได้</p><footer>Penal Code, s. 69 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-69/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา