มาตรา 383: การลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนโดยศาล
ตัวบทกฎหมาย
ถ้าเบี้ยปรับที่ริบนั้นสูงเกินส่วน ศาลจะลดลงเป็นจำนวนพอสมควรก็ได้ ในการที่จะวินิจฉัยว่าสมควรเพียงใดนั้น ท่านให้พิเคราะห์ถึงทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่แต่เพียงทางได้เสียในเชิงทรัพย์สิน เมื่อได้ใช้เงินตามเบี้ยปรับแล้ว สิทธิเรียกร้องขอลดก็เป็นอันขาดไปนอกจากกรณีที่กล่าวไว้ใน
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
If a forfeited penalty is disproportionately high, it may be reduced to a reasonable amount by the Court. In determination of reasonableness every legitimate interest of the creditor, not merely his property interest, shall be taken into consideration. After payment of the penalty the claim for reduction is barred. The same rule applies also, apart from the cases provided for by Sections 379 and 382, if a person promises a penalty for the case of his doing or forbearing to do some act.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 383 เป็นส่วนหนึ่งของบรรพ 2 ว่าด้วยหนี้แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เนื้อหานี้รอการจัดทำหมายเหตุของสำนักงาน ตัวบทภาษาไทยข้างต้นคัดลอกจากต้นฉบับ ของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
สำหรับทนายความ: ยกมาตรา 383 เป็นข้อต่อสู้หรือฟ้องแย้งในคดีที่มีเบี้ยปรับจำนวนมากเกินจริง ศาลต้องพิเคราะห์ผลประโยชน์ชอบด้วยกฎหมายทุกอย่างของเจ้าหนี้ ไม่ใช่แค่ความเสียหายในทรัพย์สิน สำหรับประชาชนทั่วไป: หากสัญญากำหนดให้ต้องจ่ายเบี้ยปรับสูงมาก สามารถขอให้ศาลลดลงได้แม้จะผิดสัญญา
ความเป็นมาทางกฎหมาย
บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฉบับเดิม ไม่มีการแก้ไขสาระสำคัญในภายหลัง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3811/2562 (2019)
ค่าธรรมเนียมล่วงหน้าตามสัญญาที่ทำหน้าที่เป็นค่าเสียหายที่กำหนดไว้ล่วงหน้าถือเป็นเบี้ยปรับ อยู่ในบังคับลดลงตามมาตรา 383
ค่าธรรมเนียมการจัดการสินเชื่อ (Front-end Fee) จำนวน 13,120,000 บาท ที่ธนาคารเรียกเก็บเป็นเงื่อนไขของวงเงินสินเชื่อ 656 ล้านบาท ถือเป็นเบี้ยปรับ และอยู่ในบังคับของการลดโดยศาลตามมาตรา 383
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 11379/2556 (2013)
ข้อกำหนดเบี้ยปรับที่ตกลงโดยเสรีไม่ถือว่าไม่เป็นธรรมโดยอัตโนมัติ แต่ยังสามารถตรวจสอบได้ตามมาตรา 383 หากสูงเกินส่วน
เบี้ยปรับร้อยละ 2 ต่อเดือนที่คู่สัญญาตกลงกันโดยสมัครใจถือเป็นเบี้ยปรับ ไม่ถือเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม แต่ยังคงอยู่ในบังคับของมาตรา 383 หากสูงเกินส่วน
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 297 คดี (พ.ศ. 2498 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1303/2568 (2025) ข้อตกลงสละสิทธิในสินสมรสเมื่อทำร้ายร่างกาย หมายถึงสละสิทธิจัดการ ไม่ใช่สละกรรมสิทธิ์
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6779/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4290/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3661/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3290/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1574/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1301/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1101/2566 (2023)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 379 105
- มาตรา 224 38
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 223/2 32
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 142 28
- มาตรา 391 23
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 247 19
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลสามารถลดเบี้ยปรับที่ชำระไปแล้วได้หรือไม่?
ไม่ได้ มาตรา 383 บัญญัติชัดเจนว่าสิทธิขอลดเบี้ยปรับสิ้นสุดลงเมื่อชำระแล้ว ผู้ที่ชำระเบี้ยปรับโดยสมัครใจไม่สามารถขอคืนเงินในภายหลังโดยอ้างว่าสูงเกินสมควร
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil and Commercial Code, s. 383 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil and Commercial Code (Thailand), s. 383. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-383/ (accessed 8 สิงหาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.พ.พ. มาตรา 383 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-383/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-383/"><p>ถ้าเบี้ยปรับที่ริบนั้นสูงเกินส่วน ศาลจะลดลงเป็นจำนวนพอสมควรก็ได้ ในการที่จะวินิจฉัยว่าสมควรเพียงใดนั้น ท่านให้พิเคราะห์ถึงทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่แต่เพียงทางได้เสียในเชิงทรัพย์สิน เมื่อได้ใช้เงินตามเบี้ยปรับแล้ว สิทธิเรียกร้องขอลดก็เป็นอันขาดไปนอกจากกรณีที่กล่าวไว้ใน</p><footer>Civil and Commercial Code, s. 383 (Thailand) — <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-383/">ThaiLawOnline</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา