มาตรา 383: การลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนโดยศาล

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3811/2562 (2019)

   ค่าธรรมเนียมการจัดการสินเชื่อที่กำหนดให้ชำระในวันลงนามในสัญญาสินเชื่อ มีลักษณะเป็นการตอบแทนการใช้วงเงินสินเชื่อและขึ้นอยู่กับการเกิดขึ้นของสัญญานั้น การลงนามในสัญญาสินเชื่อเป็นเงื่อนไขบังคับก่อน และตามมาตรา 366 วรรคสอง ถือว่าคู่สัญญามีเจตนาถือเอาสัญญาสินเชื่อเป็นสำคัญ เมื่อไม่มีการลงนาม ผู้ให้กู้ย่อมไม่มีสิทธิเรียกค่าธรรมเนียมนั้น แต่ค่าธรรมเนียมอีกส่วนหนึ่งซึ่งกำหนดให้ชำระในวันลงนามตอบรับ และผู้ให้กู้มีสิทธิริบหากผู้กู้ไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข ย่อมเป็นการที่ผู้กู้สัญญาว่าจะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อตนกระทำการหรืองดเว้นกระทำการอันหนึ่งอันใด ตามมาตรา 383 วรรคสอง ซึ่งหากสูงเกินส่วนศาลจะลดลงเป็นจำนวนพอสมควรก็ได้ ผู้ให้กู้ที่ริบเงินตามข้อตกลงเช่นนั้นเป็นการใช้สิทธิโดยชอบ ไม่ถือว่าผิดนัด และไม่ต้องรับผิดชำระดอกเบี้ยในเงินส่วนที่ต้องคืนในภายหลัง

   ธนาคารอนุมัติวงเงินสินเชื่อ 656,000,000 บาท โดยกำหนดให้ชำระค่าธรรมเนียมการจัดการสินเชื่อ 13,120,000 บาท ในวันลงนามในสัญญาสินเชื่อ ซึ่งในจำนวนนี้ 9,560,000 บาท ต้องชำระในวันลงนามตอบรับ และธนาคารมีสิทธิริบหากผู้กู้ไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข ต่อมาผู้กู้ไม่อาจให้กรรมการมาลงนามในสัญญาสินเชื่อภายในกำหนดที่ขยายให้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าค่าธรรมเนียมดังกล่าวเป็นการตอบแทนการใช้วงเงิน และการลงนามในสัญญาสินเชื่อเป็นเงื่อนไขบังคับก่อน โดยคู่สัญญามีเจตนาถือเอาสัญญาสินเชื่อเป็นสำคัญตามมาตรา 366 วรรคสอง เมื่อไม่มีการลงนาม ธนาคารย่อมไม่มีสิทธิเรียกค่าธรรมเนียมนั้น แต่เงิน 9,560,000 บาท ที่ได้รับไว้แล้วเป็นเบี้ยปรับตามมาตรา 383 วรรคสอง ซึ่งศาลอุทธรณ์ลดลงเหลือ 2,000,000 บาท โดยชอบ เพราะข้ออ้างเรื่องเสียโอกาสให้กู้แก่ลูกค้ารายอื่นเลื่อนลอย และการจัดเตรียมเอกสารวิเคราะห์เป็นหน้าที่ปกติของพนักงาน ทั้งการริบเงินเป็นการใช้สิทธิโดยชอบ ธนาคารมิได้ผิดนัด จึงไม่ต้องชำระดอกเบี้ยในเงิน 7,560,000 บาท ที่ต้องคืน

   อ่านคำพิพากษาฉบับเต็ม (deka.in.th)

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 11379/2556 (2013)

   ข้อกำหนดเบี้ยปรับที่ตกลงโดยเสรีไม่ถือว่าไม่เป็นธรรมโดยอัตโนมัติ แต่ยังสามารถตรวจสอบได้ตามมาตรา 383 หากสูงเกินส่วน

   เบี้ยปรับร้อยละ 2 ต่อเดือนที่คู่สัญญาตกลงกันโดยสมัครใจถือเป็นเบี้ยปรับ ไม่ถือเป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม แต่ยังคงอยู่ในบังคับของมาตรา 383 หากสูงเกินส่วน

   อ่านคำพิพากษาฉบับเต็ม (deka.in.th)

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา