มาตรา 149: เจ้าพนักงานเรียกรับสินบน
ตัวบทกฎหมาย
ผู้ใดเป็นเจ้าพนักงาน สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งรัฐ สมาชิกสภาจังหวัด หรือสมาชิกสภาเทศบาล เรียก รับ หรือยอมจะรับทรัพย์สิน หรือประโยชน์อื่นใดสำหรับตนเองหรือผู้อื่นโดยมิชอบ เพื่อกระทำการหรือไม่กระทำการอย่างใดในตำแหน่งไม่ว่าการนั้นจะชอบหรือมิชอบด้วยหน้าที่ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงยี่สิบปี หรือจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงสี่แสนบาท หรือประหารชีวิต หมายเหตุ: [อัตราโทษ แก้ไขเพิ่มเติมโดยมาตรา ๗ แห่งพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๖) พ.ศ. ๒๕๖๐]
คำแปลภาษาอังกฤษ
Whoever, being an official, a member of a State legislative assembly, a member of a provincial assembly or a member of a municipal assembly, wrongfully demands, accepts or agrees to accept property or any other benefit for himself or for another, in order to do or not to do any act in his office, whether or not such act is within his duty, shall be punished with imprisonment from five to twenty years or imprisonment for life, and a fine from one hundred thousand to four hundred thousand baht, or death.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 149 เป็นความผิดฐานเจ้าพนักงานรับสินบน คู่กับมาตรา 144 ที่ลงโทษผู้ให้ องค์ประกอบคือ (1) เป็นเจ้าพนักงานหรือสมาชิกสภานิติบัญญัติ สภาจังหวัด หรือสภาเทศบาล (2) เรียก รับ หรือยอมจะรับทรัพย์สินหรือประโยชน์โดยมิชอบสำหรับตนหรือผู้อื่น (3) เพื่อกระทำการหรือไม่กระทำการในตำแหน่ง ทั้งนี้มีความผิดไม่ว่าการที่รับสินบนนั้นจะชอบหรือมิชอบด้วยหน้าที่ เพราะความผิดอยู่ที่การเอาตำแหน่งไปแลกประโยชน์ ต่างจากมาตรา 148 (ข่มขืนใจโดยใช้อำนาจมิชอบ) และมาตรา 150 (กระทำการโดยเห็นแก่ประโยชน์ที่รับไว้ก่อนได้รับแต่งตั้ง) หากไม่เข้าองค์ประกอบเฉพาะของมาตรา 149 การกระทำอาจถูกลงโทษตามบททั่วไปคือมาตรา 157.
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
นี่เป็นความผิดทุจริตชั้นสูง โทษขั้นต่ำห้าปีถึงประหารชีวิต ยอมความไม่ได้ และมักดำเนินการโดยคณะกรรมการ ป.ป.ช. และศาลอาญาคดีทุจริต การคืนเงินไม่ทำให้ความผิดระงับ เนื่องจากศาลชั้นต้นอาจเห็นว่าองค์ประกอบเฉพาะของสินบนไม่ครบและลงมาที่มาตรา 157 ซึ่งโทษเบากว่ามาก ข้อหาที่ยืนในที่สุดจึงมักเป็นประเด็นชี้ขาด หากเจ้าพนักงานกำหนดเงื่อนไขให้แต่ละคนจ่ายแยกกัน ศาลถือเป็นความผิดต่างกรรม ทำให้กระทงเพิ่มขึ้น ผู้ถูกไต่สวนควรปรึกษาก่อนให้การ.
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 761/2566 (2023)
เมื่อเจ้าพนักงานกำหนดว่าจะต่อหรือไม่ต่อสัญญาจ้างให้แต่ละคนขึ้นอยู่กับการที่คนนั้นให้หรือไม่ให้เงิน แสดงเจตนาให้เกิดผลของการกระทำต่อแต่ละบุคคลแยกจากกัน การกระทำจึงเป็นความผิดหลายกรรมต่างกัน.
เจ้าพนักงานเรียกเงินจากลูกจ้างแต่ละรายเป็นเงื่อนไขในการต่อสัญญาจ้าง ศาลฎีกาเห็นว่าการพิจารณาแต่ละรายแยกกันแสดงเจตนาให้เกิดผลต่อแต่ละบุคคลต่างหาก จึงเป็นความผิดหลายกรรมตามมาตรา 149 และ 157.
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4789/2565 (2022)
มาตรา 149 ต้องมีการเรียกหรือรับโดยมิชอบเชื่อมโยงกับการกระทำในตำแหน่ง เมื่อองค์ประกอบเฉพาะดังกล่าวไม่ปรากฏ การกระทำคงลงโทษได้เพียงตามบททั่วไปคือมาตรา 157.
ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าผิดตามมาตรา 149 แต่ศาลอุทธรณ์แก้เป็นความผิดตามมาตรา 157 ซึ่งเป็นบททั่วไป คดีนี้แสดงว่าเมื่อองค์ประกอบเฉพาะของสินบนตามมาตรา 149 ไม่ครบ มาตรา 157 ทำหน้าที่เป็นบทความผิดสำรอง.
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 102 คดี (พ.ศ. 2503 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2140/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4789/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2165/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5182/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 13650/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2488/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 309/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 16251/2557 (2014)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
การที่รับสินบนต้องเป็นการมิชอบด้วยหน้าที่หรือไม่?
ไม่จำต้อง มาตรา 149 ใช้ไม่ว่าการนั้นจะชอบหรือมิชอบด้วยหน้าที่ ความผิดคือการเอาตำแหน่งไปแลกประโยชน์.
ถ้าองค์ประกอบสินบนไม่ครบจะเป็นอย่างไร?
ศาลอาจลงโทษตามบททั่วไปคือมาตรา 157 ซึ่งมีโทษเบากว่ามาตรา 149.
การรับสินบนหลายครั้งเป็นความผิดหลายกรรมหรือไม่?
เป็นได้ เมื่อเจ้าพนักงานกำหนดให้แต่ละรายจ่ายแยกกัน ศาลถือเป็นความผิดต่างกรรมต่างกัน.
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 149 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 149. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-149/ (accessed 10 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 149 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-149/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-149/"><p>ผู้ใดเป็นเจ้าพนักงาน สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งรัฐ สมาชิกสภาจังหวัด หรือสมาชิกสภาเทศบาล เรียก รับ หรือยอมจะรับทรัพย์สิน หรือประโยชน์อื่นใดสำหรับตนเองหรือผู้อื่นโดยมิชอบ เพื่อกระทำการหรือไม่กระทำการอย่างใดในตำแหน่งไม่ว่าการนั้นจะชอบหรือมิชอบด้วยหน้าที่ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่ห้าปีถึงยี่สิบปี หรือจำคุกตลอดชีวิต และปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงสี่แสนบาท หรือประหารชีวิต หมายเหตุ: [อัตราโทษ แก้ไขเพิ่มเติมโดยมาตรา ๗ แห่งพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๖) พ.ศ. ๒๕๖๐]</p><footer>Penal Code, s. 149 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-149/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา