มาตรา 150: นิติกรรมที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีเป็นโมฆะ
ตัวบทกฎหมาย
การใดมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย เป็นการพ้นวิสัย หรือเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นเป็นโมฆะ
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
An act the object of which is expressly prohibited by law, or is impossible, or is contrary to public order or good morals, is void.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 150 เป็นบทบัญญัติเรื่องโมฆะที่ถูกอ้างมากที่สุดในคดีสัญญา ศาลใช้บทนี้ทำลายนิติกรรมที่ฝ่าฝืนกฎหมายโดยปริยาย เช่น การถือครองที่ดินแทนคนต่างด้าวเพื่อหลีกเลี่ยงประมวลกฎหมายที่ดิน สัญญากู้เกินอัตราดอกเบี้ยที่กฎหมายกำหนด หรือสัญญาก่อนสมรสที่ขัดต่อมาตรา 1465
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
สำหรับนักกฎหมาย: โมฆะตามมาตรา 150 เป็นโมฆะสมบูรณ์ ไม่จำกัดเวลาในการยกขึ้นอ้าง ผู้มีส่วนได้เสียคนใดก็ยกขึ้นอ้างได้ และไม่อาจให้สัตยาบันแก้ไขได้ตามมาตรา 172 สำหรับประชาชน: สัญญาบางประเภทผิดกฎหมายโดยสิ้นเชิงและไม่มีผลทางกฎหมาย บังคับให้ปฏิบัติไม่ได้
ความเป็นมาทางกฎหมาย
เป็นส่วนหนึ่งของการประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฉบับดั้งเดิม ไม่มีการแก้ไขเพิ่มเติมที่สำคัญ ศาลไทยนำมาตรานี้ใช้กับสัญญาถอนฟ้องคดีอาญา สัญญาให้คนไทยถือที่ดินแทนคนต่างด้าว สัญญาหลีกเลี่ยงข้อห้ามโอน และสัญญาที่ผิดข้อบังคับเฉพาะสาขา
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8921/2559 (2016) ★ คดีนำ
ข้อตกลงให้ถอนฟ้องคดีอาญาแผ่นดินขัดต่อความสงบเรียบร้อย ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150 บังคับไม่ได้แม้อีกฝ่ายปฏิบัติครบถ้วน
ข้อตกลงให้ถอนฟ้องคดีอาญาแผ่นดินมีวัตถุประสงค์ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดี ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150 แม้จำเลยปฏิบัติตามครบถ้วนแล้วก็ไม่อาจบังคับโจทก์ถอนฟ้องได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1179/2561 (2018)
การที่คนต่างด้าวได้ที่ดินมาโดยให้ผู้อื่นถือกรรมสิทธิ์แทนเป็นการต้องห้ามตาม ป.ที่ดิน มาตรา ๘๖ แต่นิติกรรมนั้นหาใช่ว่าจะเสียเปล่าไม่มีผลใด ๆ เสียเลยไม่ ผู้ได้มายังมีสิทธิได้รับผลตาม ป.ที่ดิน มาตรา ๙๔ คือต้องจำหน่ายที่ดินภายในเวลาที่อธิบดีกรมที่ดินกำหนด ถ้าไม่จำหน่ายในเวลาที่กำหนด อธิบดีกรมที่ดินมีอำนาจจำหน่ายแทน
โจทก์ซึ่งเป็นคนต่างด้าวได้ที่ดินมาโดยจำเลยถือกรรมสิทธิ์แทน ปัญหาว่าคดีใดอยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัวหรือไม่เป็นอำนาจของประธานศาลฎีกา และคู่ความต้องร้องขอก่อนวันสืบพยาน เมื่อจำเลยเพิ่งยกขึ้นอ้างในชั้นฎีกา ศาลฎีกาจึงไม่อาจส่งปัญหานี้ให้ประธานศาลฎีกาวินิจฉัย และไม่มีอำนาจวินิจฉัยว่าการได้ที่ดินโดยให้ผู้อื่นถือกรรมสิทธิ์แทนเป็นการต้องห้ามตาม ป.ที่ดิน มาตรา ๘๖ ทั้งศาลฎีกายังชี้ว่านิติกรรมการได้ที่ดินเช่นนั้นมิใช่ว่าจะเสียเปล่าไม่มีผลใด ๆ เสียเลย เพราะผู้ได้มายังมีสิทธิได้รับผลตาม ป.ที่ดิน มาตรา ๙๔
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5696/2558 (2015)
การโอนที่ฝ่าฝืนข้อห้ามตามกฎหมายเฉพาะตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150 ผู้ดูแลกิจการติดตามทรัพย์คืนได้โดยตรงโดยไม่ต้องพึ่งมาตรา 237
การโอนที่ดินของบริษัทประกันวินาศภัยที่ฝ่าฝืนกฎหมายห้ามตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150 ผู้ร้องมีสิทธิติดตามเอาทรัพย์คืนได้โดยไม่ต้องใช้สิทธิเพิกถอนนิติกรรมฉ้อฉลตามมาตรา 237
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 305 คดี (พ.ศ. 2536 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4684/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1279/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 44/2568 (2025) ผู้จัดการมรดกโอนทรัพย์มรดกให้แก่ตนเองในฐานะทายาท ไม่เป็นการขัดผลประโยชน์ ไม่ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8188/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7904/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8248-8249/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5661/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1653/2567 (2024)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 142 34
- มาตรา 113 30
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 247 23
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 246 22
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 249 19
- มาตรา 224 17
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
โมฆะกรรมกับโมฆียะกรรมต่างกันอย่างไร?
นิติกรรมที่เป็นโมฆะ (มาตรา 150) ไม่มีผลทางกฎหมายตั้งแต่ต้น ไม่อาจให้สัตยาบันและผู้มีส่วนได้เสียยกขึ้นอ้างได้ตลอดเวลา ส่วนนิติกรรมที่เป็นโมฆียะมีผลสมบูรณ์จนกว่าผู้มีสิทธิจะบอกล้างภายในระยะเวลาที่กำหนด หากไม่บอกล้างก็ผูกพันตลอดไป
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil and Commercial Code, s. 150 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil and Commercial Code (Thailand), s. 150. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-150/ (accessed 30 สิงหาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.พ.พ. มาตรา 150 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-150/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-150/"><p>การใดมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย เป็นการพ้นวิสัย หรือเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นเป็นโมฆะ</p><footer>Civil and Commercial Code, s. 150 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-150/">ThaiLawOnline</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา