มาตรา 172 — การคืนทรัพย์ในกรณีโมฆะ
ตัวบทกฎหมาย
โมฆะกรรมนั้นไม่อาจให้สัตยาบันแก่กันได้ และผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใดจะยกความเสียเปล่าแห่งโมฆะกรรมขึ้นกล่าวอ้างก็ได้ถ้าจะต้องคืนทรัพย์สินอันเกิดจากโมฆะกรรม ให้นำบทบัญญัติว่าด้วยลาภมิควรได้แห่งประมวลกฎหมายนี้มาใช้บังคับ
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
A void act cannot be ratified, and its nullity may be alledged at any time by any interested person. The return of a property arising from a void act shall be governed by the provisions on Undue Enrichment of the Code.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 172 เป็นช่องทางให้คู่สัญญาคืนเงินหรือทรัพย์เมื่อนิติกรรมเป็นโมฆะ หลังจากศาลวินิจฉัยตามมาตรา 150 ว่าเป็นโมฆะ การคืนทรัพย์ใช้หลักลาภมิควรได้ตามมาตรา 406-419 ข้อระวังในทางปฏิบัติ: (1) อายุความฟ้องเรียกคืนคือ 1 ปีนับแต่รู้ และไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันโอน (2) หากนิติกรรมโมฆะนั้นมีวัตถุประสงค์ผิดกฎหมายและทั้งสองฝ่ายรู้อยู่ มาตรา 411 อาจห้ามฟ้องเรียกคืน
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
สำหรับนักกฎหมาย: การยกโมฆะกรรมไม่มีอายุความตามมาตรา 172 ผู้มีส่วนได้เสียยกขึ้นในชั้นใดก็ได้ แต่สิทธิเรียกร้องให้คืนทรัพย์มีอายุความตามหลักลาภมิควรได้ สำหรับประชาชน: หากสัญญาเป็นโมฆะ ไม่มีใครบังคับให้ปฏิบัติได้ และสิ่งที่ส่งมอบไปแล้วสามารถเรียกคืนได้
ความเป็นมาทางกฎหมาย
เป็นส่วนหนึ่งของการประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฉบับดั้งเดิม ไม่มีการแก้ไขเพิ่มเติมที่สำคัญ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 14858/2558 (2015)
นิติกรรมที่เป็นโมฆะเพราะต้องห้ามโดยกฎหมายตามมาตรา 150 คู่กรณีทั้งสองฝ่ายไม่อาจอ้างอิงสิทธิจากนิติกรรมนั้นได้ตามมาตรา 172
การจดทะเบียนจำนองที่ดินภายหลังศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเป็นการกระทำต้องห้ามโดยกฎหมาย ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150 และตามมาตรา 172 ผู้คัดค้านและจำเลยไม่อาจอ้างอิงสิทธิจากนิติกรรมที่เป็นโมฆะนั้นได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 156 คดี (พ.ศ. 2493 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1279/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2358/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1241/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 978/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2958/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2475-2476/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 131/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6065/2564 (2021)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 165 26
- มาตรา 181 21
- มาตรา 193/14 19
- มาตรา 150 16
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 142 12
- มาตรา 164 11
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil and Commercial Code, s. 172 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil and Commercial Code (Thailand), s. 172. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-172/ (accessed 8 สิงหาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.พ.พ. มาตรา 172 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-172/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-172/"><p>โมฆะกรรมนั้นไม่อาจให้สัตยาบันแก่กันได้ และผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใดจะยกความเสียเปล่าแห่งโมฆะกรรมขึ้นกล่าวอ้างก็ได้ถ้าจะต้องคืนทรัพย์สินอันเกิดจากโมฆะกรรม ให้นำบทบัญญัติว่าด้วยลาภมิควรได้แห่งประมวลกฎหมายนี้มาใช้บังคับ</p><footer>Civil and Commercial Code, s. 172 (Thailand) — <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-172/">ThaiLawOnline</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา