มาตรา 2: ไม่มีโทษโดยไม่มีกฎหมาย
ตัวบทกฎหมาย
บุคคลจักต้องรับโทษในทางอาญาต่อเมื่อได้กระทำการอันกฎหมายที่ใช้ในขณะกระทำนั้นบัญญัติเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้ และโทษที่จะลงแก่ผู้กระทำความผิดนั้น ต้องเป็นโทษที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย ถ้าตามบทบัญญัติของกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง การกระทำเช่นนั้นไม่เป็นความผิดต่อไป ให้ผู้ที่ได้กระทำการนั้นพ้นจากการเป็นผู้กระทำความผิด และถ้าได้มีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษแล้ว ก็ให้ถือว่าผู้นั้นไม่เคยต้องคำพิพากษาว่าได้กระทำความผิดนั้น ถ้ารับโทษอยู่ก็ให้การลงโทษนั้นสิ้นสุดลง
คำแปลภาษาอังกฤษ
A person shall be criminally punished only when the act done was, at the time of doing it, provided by law to be an offence and a penalty was fixed for it, and the penalty to be imposed on the offender must be a penalty provided by law.
If, according to the provisions of a law enacted afterwards, such an act is no longer an offence, the person who did that act shall cease to be an offender; and if a final judgment of conviction has been rendered, that person shall be deemed never to have been convicted of that offence; and if the person is still undergoing the penalty, the punishment shall come to an end.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 2 เป็นหลักพื้นฐานเรื่องความชอบด้วยกฎหมายของประมวลกฎหมายอาญา คือไม่มีความผิดและไม่มีโทษโดยไม่มีกฎหมาย วรรคหนึ่งห้ามลงโทษเว้นแต่ทั้งความผิดและโทษได้บัญญัติไว้ในกฎหมายที่ใช้ในขณะกระทำ และจำกัดศาลให้ลงได้เฉพาะโทษที่กฎหมายกำหนด วรรคสองกำหนดผลย้อนหลังของการยกเลิกความผิด กล่าวคือเมื่อกฎหมายในภายหลังยกเลิกความผิด ผู้กระทำย่อมพ้นผิด คำพิพากษาถึงที่สุดถือว่าไม่เคยมี และโทษที่กำลังรับอยู่สิ้นสุดลง บทนี้ใช้ควบคู่กับมาตรา 3 ซึ่งใช้กับกรณีที่กฎหมายในภายหลังเปลี่ยนแปลงแต่ไม่ยกเลิกความผิด โดยให้ใช้กฎหมายในส่วนที่เป็นคุณ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
บทนี้เป็นข้อต่อสู้เชิงโครงสร้างที่หนักแน่นที่สุดในกฎหมายอาญาไทย หากการกระทำไม่เป็นความผิดในขณะกระทำ หรือไม่มีกฎหมายกำหนดโทษไว้โดยชัดแจ้ง ย่อมลงโทษไม่ได้ วรรคสองมีความสำคัญเมื่อฝ่ายนิติบัญญัติยกเลิกความผิดในภายหลัง เช่น กรณีถอดกัญชาออกจากบัญชียาเสพติด คดีที่ค้างอยู่ต้องยกฟ้องและคดีที่ถึงที่สุดถือว่าไม่เคยต้องคำพิพากษา ทั้งนี้วรรคสองใช้เฉพาะการยกเลิกความผิดอย่างแท้จริง มิใช่เพียงการลดหรือปรับเปลี่ยนโทษซึ่งอยู่ในบังคับของมาตรา 3 หากมีการเปลี่ยนแปลงกฎหมายที่อาจกระทบข้อกล่าวหา ควรตรวจสอบว่ากฎหมายเดิมและกฎหมายใหม่บัญญัติไว้อย่างไรก่อนสรุปว่าคดีสิ้นสุด
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1225/2567 (2024)
เมื่อกฎหมายในภายหลังทำให้การกระทำไม่เป็นความผิด เช่น กัญชาไม่เป็นยาเสพติดให้โทษอีกต่อไป ตามมาตรา 2 วรรคสอง การกระทำนั้นย่อมไม่เป็นความผิด และศาลย่อมมีอำนาจพิพากษาแก้เป็นยกฟ้อง
ภายหลังประกาศกระทรวงสาธารณสุขทำให้พืชกัญชาไม่เป็นยาเสพติดให้โทษ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการผลิตและครอบครองกัญชาไม่เป็นความผิดอีกต่อไปตามมาตรา 2 วรรคสอง และศาลอุทธรณ์มีอำนาจพิพากษาแก้เป็นยกฟ้อง
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2361/2567 (2024)
มาตรา 2 วรรคสองใช้เฉพาะกรณีที่กฎหมายในภายหลังทำให้การกระทำไม่เป็นความผิด มิได้ให้อำนาจรื้อฟื้นคำพิพากษาถึงที่สุดเพื่อแก้ไขการเพิ่มโทษ
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าคำขอให้แก้ไขการเพิ่มโทษหลังคดีถึงที่สุดไม่ต้องด้วยมาตรา 2 วรรคสอง เพราะไม่มีกฎหมายในภายหลังยกเลิกความผิด จึงไม่อาจรื้อฟื้นคำพิพากษาถึงที่สุดด้วยเหตุนั้น
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 178 คดี (พ.ศ. 2500 ถึง 2569)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2591/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 545/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 421/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2939/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2736/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2623/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1899/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1554/2565 (2022)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
จะถูกลงโทษสำหรับการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมายในขณะกระทำได้หรือไม่
ไม่ได้ ตามมาตรา 2 บุคคลจะถูกลงโทษได้เฉพาะเมื่อการกระทำนั้นเป็นความผิดและมีกฎหมายกำหนดโทษไว้ในขณะกระทำ
หากความผิดถูกยกเลิกในภายหลัง คำพิพากษาของฉันจะเป็นอย่างไร
ตามมาตรา 2 วรรคสอง หากกฎหมายในภายหลังยกเลิกความผิด ผู้กระทำย่อมพ้นผิด คำพิพากษาถึงที่สุดถือว่าไม่เคยมี และโทษที่ยังรับอยู่ให้สิ้นสุดลง
มาตรา 2 ใช้กับกรณีเพียงลดโทษหรือไม่
ไม่ใช่ วรรคสองใช้เฉพาะเมื่อยกเลิกตัวความผิด ส่วนการเปลี่ยนแปลงหรือลดโทษเป็นเรื่องของมาตรา 3 ซึ่งให้ใช้กฎหมายในส่วนที่เป็นคุณ
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 2 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 2. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-2/ (accessed 6 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 2 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-2/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-2/"><p>บุคคลจักต้องรับโทษในทางอาญาต่อเมื่อได้กระทำการอันกฎหมายที่ใช้ในขณะกระทำนั้นบัญญัติเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้ และโทษที่จะลงแก่ผู้กระทำความผิดนั้น ต้องเป็นโทษที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย ถ้าตามบทบัญญัติของกฎหมายที่บัญญัติในภายหลัง การกระทำเช่นนั้นไม่เป็นความผิดต่อไป ให้ผู้ที่ได้กระทำการนั้นพ้นจากการเป็นผู้กระทำความผิด และถ้าได้มีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษแล้ว ก็ให้ถือว่าผู้นั้นไม่เคยต้องคำพิพากษาว่าได้กระทำความผิดนั้น ถ้ารับโทษอยู่ก็ให้การลงโทษนั้นสิ้นสุดลง</p><footer>Penal Code, s. 2 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-2/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา