65: วิกลจริตและความบกพร่องทางจิต
ตัวบทกฎหมาย
ผู้ใดกระทำความผิด ในขณะไม่สามารถรู้ผิดชอบ หรือไม่สามารถบังคับตนเองได้เพราะมีจิตบกพร่อง โรคจิตหรือจิตฟั่นเฟือน ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษสำหรับความผิดนั้น แต่ถ้าผู้กระทำความผิดยังสามารถรู้ผิดชอบอยู่บ้าง หรือยังสามารถบังคับตนเองได้บ้าง ผู้นั้นต้องรับโทษสำหรับความผิดนั้น แต่ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
Whoever commits an offence at a time when he is unable to appreciate right and wrong, or unable to control himself, because of a defective mind, mental disease, or mental infirmity, shall not be punished for that offence.
But if the doer still retains some ability to appreciate right and wrong, or still retains some ability to control himself, he shall be punished for that offence, but the Court may inflict a punishment less than that provided by law for such offence to any extent.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 65 เป็นบทว่าด้วยวิกลจริตในภาค 1 ว่าด้วยความรับผิดในทางอาญา วรรคแรกให้เหตุยกเว้นโทษโดยสมบูรณ์เมื่อจิตบกพร่อง โรคจิต หรือจิตฟั่นเฟือน ทำให้ผู้กระทำในขณะกระทำไม่สามารถรู้ผิดชอบหรือบังคับตนเองได้ ผลคือไม่ต้องรับโทษ มิใช่ว่าไม่มีการกระทำ วรรคสองว่าด้วยความบกพร่องบางส่วน หากยังมีความสามารถอยู่บ้าง ต้องรับโทษ แต่ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดเพียงใดก็ได้ มาตรานี้ขึ้นอยู่กับสภาพจิตของผู้กระทำในขณะกระทำความผิด ซึ่งพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐานโดยเฉพาะทางการแพทย์ และแยกจากมาตรา 66 ซึ่งว่าด้วยความมึนเมาต่างหาก การวินิจฉัยความบกพร่องบางส่วนตามวรรคสองเป็นเหตุลดโทษที่ใช้บ่อยในคดีร้ายแรง
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
มาตรา 65 เป็นช่องทางสู่การยกเว้นโทษโดยสมบูรณ์หรือการลดโทษสำหรับจำเลยที่ป่วยทางจิต แต่ทั้งหมดขึ้นอยู่กับสภาพจิตในขณะกระทำความผิด มิใช่ก่อนหรือหลัง ภาระในการยกและสนับสนุนข้อต่อสู้ตกแก่ผู้ถูกกล่าวหา และศาลต้องการพยานหลักฐานทางการแพทย์ที่ชัดเจนว่าผู้กระทำไม่สามารถรู้ผิดชอบหรือบังคับตนเองได้ ลำพังการสื่อสารได้ตามปกติและประวัติการป่วยมักไม่เพียงพอ ในทางปฏิบัติ ความบกพร่องบางส่วนตามวรรคสองเป็นผลที่เป็นไปได้มากกว่า ซึ่งนำไปสู่โทษต่ำกว่าขั้นต่ำ การจัดให้มีการตรวจประเมินทางจิตเวชอย่างเหมาะสมแต่เนิ่น ๆ พร้อมคำแนะนำทางกฎหมายจึงสำคัญยิ่ง
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำตัดสินศาลฎีกาที่ 8699/2563 (2020)
การอ้างความบกพร่องทางจิตบางส่วนตามมาตรา 65 วรรคสอง ต้องมีพยานหลักฐานชัดเจนว่าในขณะกระทำความผิดจำเลยไม่สามารถรู้ผิดชอบหรือบังคับตนเองได้ ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน
จำเลยอ้างความบกพร่องทางจิตจากโรคเส้นเลือดในสมองและหัวใจตีบตามมาตรา 65 วรรคสอง ศาลเห็นว่าแพทย์ผู้รักษามิได้ยืนยันว่าจำเลยไม่รู้ผิดชอบหรือบังคับตนเองไม่ได้ และจำเลยสามารถสื่อสารได้เช่นบุคคลปกติ ข้ออ้างจึงฟังไม่ขึ้น
-
คำตัดสินศาลฎีกาที่ 7791/2555 (2012)
กรณีจำเลยมีจิตบกพร่องในขณะกระทำความผิดแต่ยังสามารถรู้ผิดชอบและบังคับตนเองได้อยู่บ้าง ศาลอาจลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดตามมาตรา 65 วรรคสอง
ในคดีความผิดทางเพศต่อเด็ก ศาลเห็นว่าขณะกระทำความผิดจำเลยมีจิตบกพร่องแต่ยังสามารถรู้ผิดชอบและบังคับตนเองได้อยู่บ้าง จึงลงโทษจำเลยน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดตามมาตรา 65 วรรคสอง
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 75 คดี (พ.ศ. 2506 ถึง 2565)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8699/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6642/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7791/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3157/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 12435/2553 (2010)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9264/2551 (2008)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 809/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1226/2547 (2004)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
เลย
การป่วยทำให้ไม่ต้องรับระบบเสมอไปหรือไม่
ตามมาตรา 65 มักจะไม่ต้องรับโทษเฉพาะเมื่ออาการป่วยทำให้สามารถรู้ผิดชอบหรือบังคับตนเองได้เนื่องจากคุณสมบัติที่ยังคงมีความสามารถอยู่บ้างเพดานรับโทษ แต่อาจลงโทษลงโทษที่กฎหมายกำหนด
การอ้างมาตรา 65 บทพิสูจน์อะไร
ฝ่ายจำเลยต้องแสดงโดยมากด้วยการตรวจสอบทางการแพทย์ถึงสภาพจิตที่เป็นผลสืบเนื่องว่าจิตสำนึกหรือจิตฟรานเฟือนสามารถตรวจสอบได้ว่าผิดชอบหรือบังคับตนเองได้อีกครั้งทั้งหมดหรือเป็นผล...
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
การอ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 65 (Thailand) -
การอ้างอิงทางวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 65. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-65/ (accessed 21 สิงหาคม 2026). -
การอ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 65 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-65/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-65/"><p>ผู้ใดกระทำความผิด ในขณะไม่สามารถรู้ผิดชอบ หรือไม่สามารถบังคับตนเองได้เพราะมีจิตบกพร่อง โรคจิตหรือจิตฟั่นเฟือน ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษสำหรับความผิดนั้น แต่ถ้าผู้กระทำความผิดยังสามารถรู้ผิดชอบอยู่บ้าง หรือยังสามารถบังคับตนเองได้บ้าง ผู้นั้นต้องรับโทษสำหรับความผิดนั้น แต่ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้</p><footer>Penal Code, s. 65 (Thailand) — <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-65/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา