การต่อสู้คดีหมิ่นประมาทในประเทศไทย: คำตัดสินของศาลฎีกา การต่อสู้คดีโดยอ้างความจริง และการคุ้มครองจากการฟ้องร้องเพื่อปิดปาก (Anti-SLAPP)

รีวิวโดย วิชุฑา อัตตะมัธคอน, LL.M., ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทนายความ 3149/2556 จาก ThaiLawOnline ซึ่งเป็นบริษัทกฎหมายในประเทศไทยที่ให้บริการด้านกฎหมายแก่ชาวต่างชาติมาตั้งแต่ปี 2006.

ถูกกล่าวหาว่า การหมิ่นประมาท ในประเทศไทยไม่ได้หมายความถึงการถูกพิพากษาว่ามีความผิดโดยอัตโนมัติ กฎหมายไทยมีข้อต่อสู้คดีหลายประการภายใต้ ประมวลกฎหมายอาญา และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ศาลฎีกา แห่งประเทศไทย (ศาลฎีกา, San Dika) ได้พัฒนาหลักการสำคัญผ่านคำพิพากษาบรรทัดฐานด้วยเช่นกัน.

คู่มือนี้ครอบคลุมข้อต่อสู้ที่มีอยู่ทั้งหมดสำหรับข้อกล่าวหาหมิ่นประมาทในประเทศไทย ซึ่งรวมถึงข้อต่อสู้ตามกฎหมายภายใต้มาตรา 329 ถึง 331 ข้อต่อสู้เรื่องความจริง บทบัญญัติเกี่ยวกับการฟ้องปิดปาก (Anti-SLAPP) และ อายุความ. นอกจากนี้ยังสรุปคดีสำคัญที่ตัดสินไปแล้ว โดยระบุชื่อศาลในแต่ละคดี และตอบคำถามที่คนส่วนใหญ่สงสัยเมื่อมาถึง นั่นคือ การแจ้งความตำรวจถือเป็นความผิดฐานหมิ่นประมาทด้วยหรือไม่.

การแจ้งความต่อตำรวจถือเป็นการหมิ่นประมาทในประเทศไทยหรือไม่

คำตอบสั้นๆ: การแจ้งความต่อตำรวจสามารถเข้าองค์ประกอบความผิดฐานหมิ่นประมาททางอาญาได้ แต่มาตรา 329(1) คุ้มครองคุณหากคุณแจ้งความ โดยสุจริต เพื่อปกป้องประโยชน์อันชอบธรรมของท่านเอง.

มาตรา 326 กระทำโดยการใส่ความผู้อื่น ต่อหน้าบุคคลที่สาม. เจ้าหน้าที่รับเรื่องร้องเรียนของคุณเป็นบุคคลที่สาม ซึ่งเป็นสาเหตุว่าทำไมบางครั้งผู้ร้องเรียนจึงถูกดำเนินคดีจากการร้องเรียน มาตรา 329(1) คือคำตอบสำหรับเรื่องนั้น บุคคลใดแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริต “เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม” ไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท.

คำพิพากษาศาลฎีกาสองคดีล่าสุดถือว่าคำร้องเรียนต่อตำรวจเป็นช่องทางที่ถูกต้อง และทั้งสองคดีปฏิเสธข้อต่อสู้ตามมาตรา 329(1) แก่จำเลยที่หลีกเลี่ยงช่องทางดังกล่าว

• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 655/2567 (2024). ชายคนหนึ่งซึ่งกล่าวหาว่าลูกชายของเพื่อนบ้านเล็งปืนใส่เขาและลูกสาว ได้เผยแพร่บันทึกเรื่องราวดังกล่าวแทนที่จะไปแจ้งความ ศาลวินิจฉัยว่าพฤติการณ์ที่เขากล่าวหานั้นเป็นความผิดทางอาญา เขาสามารถไปแจ้งความต่อตำรวจและร้องขอให้ศาลออกหมายค้นและยึดอาวุธปืนได้ ซึ่งการกระทำดังกล่าวเป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลและทำได้โดยง่าย แต่เขาไม่เคยทำเช่นนั้นเลย นอกจากนี้ เนื่องจากเขาได้แต่งเติมและบิดเบือนข้อเท็จจริงจากสิ่งที่เขาได้รับฟังมาจริงๆ ถ้อยแถลงดังกล่าวจึงไม่อาจถือได้ว่าเป็นการกระทำด้วยความสุจริตตามมาตรา 329 (1) ยืนคำพิพากษาลงโทษ.
• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 321/2568 (2025). คดีป้ายตามที่อธิบายไว้ในส่วนที่ 7 ด้านล่าง ศาลได้ปฏิเสธมาตรา 329(1) และ (3) อย่างชัดเจนว่า หากจำเลยพิจารณาว่าการกระทำของผู้เสียหายไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยย่อมสามารถใช้สิทธิของตนผ่านกระบวนการยุติธรรมได้.

กฎในทางปฏิบัติกลับตรงกันข้ามกับสิ่งที่คนส่วนใหญ่กลัว. การนำข้อกล่าวหาไปแจ้งความกับตำรวจเป็นช่องทางที่ได้รับความคุ้มครอง การเผยแพร่ข้อกล่าวหานั้นแทนที่จะนำไปแจ้งความต่างหากคือสิ่งที่ทำให้สูญเสียความคุ้มครองนั้นไป.

ความคุ้มครองนี้มิได้ไร้เงื่อนไข และสิ่งที่ชี้ขาดคือความสุจริต ตามคำพิพากษาเหล่านี้ ความคุ้มครองจะไม่มีเมื่อคุณแต่งเติมหรือบิดเบือนสิ่งที่คุณรู้จริง เมื่อคุณไม่มีข้อเท็จจริงรองรับและร้องเรียนเพื่อทำร้ายผู้อื่นมากกว่าเพื่อปกป้องส่วนได้เสีย และเมื่อคุณนำข้อกล่าวหาเดียวกันนั้นไปเผยแพร่เกินกว่าเจ้าหน้าที่ซึ่งมีหน้าที่ดำเนินการเรื่องนั้น คำพิพากษาทั้งสองข้างต้นล้วนชี้ขาดที่จำเลยเลือกผู้ฟังแทนที่จะเลือกช่องทางที่ถูกต้อง.

การพูดในที่สาธารณะหลังจากที่คุณได้ใช้ช่องทางดังกล่าวแล้วนั้นเป็นอีกประเด็นหนึ่ง และก็ยังคงสามารถได้รับการคุ้มครองได้. ใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 509-510/2553 ผู้อยู่อาศัยในตำบลบางม่วงร้องเรียนเป็นหนังสือว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาตำบลรายหนึ่งใช้ทะเบียนบ้านปลอมในการสมัคร นายอำเภอเมืองนครสวรรค์ไม่ได้สั่งให้สอบสวนเรื่องร้องเรียนดังกล่าว และไม่ได้ตอบเมื่อผู้ร้องเรียนติดตามเรื่อง ผู้ร้องเรียนและบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นรายหนึ่งจึงตีพิมพ์ว่านายอำเภอดองเรื่องไว้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าในฐานะผู้อยู่อาศัยในพื้นที่ เขามีส่วนได้เสียโดยชอบธรรมในการบริหารงานขององค์กรระดับตำบลและในตัวบุคคลที่ดำรงตำแหน่งในสภาตำบล บทความดังกล่าวจึงเป็นการแสดงความคิดเห็นโดยสุจริตเพื่อความชอบธรรมป้องกันส่วนได้เสียนั้น และเป็นการติชมด้วยความเป็นธรรมด้วย ไม่มีความผิดตามมาตรา 329(1) และ (3): ศาลฎีกาพิพากษายืนตามศาลอุทธรณ์ภาค 6 ซึ่งกลับคำพิพากษาของศาลชั้นต้นที่ลงโทษ (จำคุกคนละ 1 ปีและปรับคนละ 21,000 บาท ลดเหลือจำคุก 8 เดือนและปรับ 14,000 บาท และให้รอการลงโทษ).

การร้องเรียนเท็จมีความรับผิดทางกฎหมายในตัวของมันเอง ซึ่งแยกต่างหากจากการหมิ่นประมาท. มาตรา 172 ลงโทษการแจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญาแก่พนักงานอัยการหรือ พนักงานสอบสวน ด้วยโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ มาตรา 173  กำหนดโทษความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญาแก่พนักงานสอบสวน โดยทราบว่าไม่มีความผิดเกิดขึ้น สูงสุด 3 ปี และ 60,000 บาท มาตรา 174 เพิ่มเป็น 5 ปี และ 100,000 บาท หากมีการแจ้งความเท็จเพื่อให้มีผู้ถูกลงโทษ มาตรา 137 ซึ่งเป็นบทบัญญัติทั่วไปเกี่ยวกับการให้ข้อมูลเท็จต่อเจ้าหน้าที่ มีโทษจำคุก 6 เดือน หรือปรับ 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ.

ข้อต่อสู้สองประการที่ไม่สามารถนำมาใช้กับการร้องเรียนต่อตำรวจได้. มาตรา 331 จำกัดอยู่เฉพาะคู่ความหรือทนายความของคู่ความที่กล่าวในกระบวนการพิจารณาคดีในศาล จึงไม่ครอบคลุมไปถึงสถานีตำรวจ มาตรา 330 มีผลน้อยกว่าที่เข้าใจกันทั่วไป: การพิสูจน์ว่าข้อกล่าวหานั้นเป็นความจริงหมายความว่าคุณ ไม่ถูกลงโทษ, ไม่ใช่ว่าคุณไม่ได้กระทำความผิด และหลักฐานก็ไม่ได้รับฟังด้วยซ้ำในกรณีที่ข้อกล่าวหานั้นเกี่ยวข้องกับเรื่องส่วนตัวและพิสูจน์ไปก็ไม่ได้เป็นประโยชน์ต่อสาธารณชน.

หากคุณตกเป็นฝ่ายรับข้อร้องเรียน ให้ระวังเรื่องกำหนดเวลา หมิ่นประมาทเป็น ความผิดที่ยอมความได้ (มาตรา 333) และตามมาตรา 96 คดีนี้ย่อมขาดอายุความ เว้นแต่ผู้เสียหายจะได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้ถึงการกระทำความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด.

สำหรับกรอบกฎหมายพื้นฐาน โปรดดูคู่มือหลักของเราเกี่ยวกับ กฎหมายหมิ่นประมาทในประเทศไทย. สำหรับปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้งานออนไลน์โดยเฉพาะ โปรดดูคู่มือของเราเกี่ยวกับ การหมิ่นประมาททางออนไลน์และสื่อสังคมออนไลน์.

1. ภาพรวมของข้อแก้ต่างในคดีหมิ่นประมาทในประเทศไทย

กฎหมายหมิ่นประมาทของไทยกำหนดประเภทการต่อสู้คดีหลักไว้ 8 ประเภท:

1. ความสุจริตและผลประโยชน์ที่ชอบด้วยกฎหมาย (มาตรา 329(1))
2. หน้าที่อย่างเป็นทางการ (มาตรา 329(2))
3. การแสดงความคิดเห็นที่เป็นธรรมในเรื่องสาธารณะ (มาตรา 329(3))
4. การรายงานการดำเนินคดีในศาลอย่างเป็นธรรม (มาตรา 329(4))
5. ความจริงเพื่อประโยชน์สาธารณะ (มาตรา 330)
6. สิทธิพิเศษโดยสมบูรณ์ในกระบวนการพิจารณาคดีในศาล (มาตรา 331)
7. การเลิกจ้างตาม Anti-SLAPP มาตรา 161/1 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
8. อายุความ (สามเดือนสำหรับคดีหมิ่นประมาททางอาญา)

แต่ละข้อต่อสู้มีข้อกำหนดเฉพาะที่กำหนดไว้ในกฎหมายและตีความผ่านคำพิพากษาของศาลฎีกา ความสุจริตใจเป็นข้อกำหนดสำคัญที่สุดสำหรับข้อต่อสู้ส่วนใหญ่ จำเลยต้องแสดงให้เห็นว่าคำกล่าวอ้างนั้นไม่ได้เกิดจากความอาฆาตหรือความเกลียดชังส่วนตัว.

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน้านี้

English

Section 329

A person who expresses an opinion or statement in good faith is not guilty of defamation in four situations: self-justification or protecting a legitimate interest, acting as an official on duty, fair comment on a matter open to public criticism, or fairly reporting open court or meeting proceedings.

Full text

Whoever, in good faith, expresses an opinion or a statement: (1) by way of self-justification or self-defence, or to protect a legitimate interest of his own according to righteousness; (2) in the capacity of an official in the performance of his duties; (3) by way of fair comment on a person or a thing which is open to public criticism; or (4) by way of fair report of proceedings openly conducted in a court or at a meeting, is not guilty of defamation.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

Section 330

A person charged with defamation is not punished if they prove the imputation was true. But proof of truth is not allowed where the matter is purely personal and proving it would not benefit the public.

Full text

In a case of defamation, where the person accused proves that the imputation alleged to be defamatory is true, that person is not punished. But proof is not admitted where the imputation alleged to be defamatory concerns a personal matter and the proof would not benefit the public.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

Section 326

Defamation is making a statement about another person to a third party that is likely to damage that person's reputation or expose them to insult or hatred. The penalty is up to one year in prison, a fine of up to 20,000 baht, or both.

Full text

Whoever imputes anything to another person before a third person in a manner likely to cause that other person to lose reputation, to be insulted or to be hated, commits the offence of defamation and shall be liable to imprisonment not exceeding one year, or a fine not exceeding twenty thousand baht, or both.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

Section 328

When defamation is committed through publication (documents, images, film, broadcasting or any other means of spreading it widely), the penalty is heavier: up to two years in prison and a fine of up to 200,000 baht. This is the section commonly used for online and media defamation.

Full text

Where the offence of defamation is committed by publication through a document, a drawing, a painting, a cinematograph film, a picture or letters made visible by any means, a gramophone record or a sound recording, an image recording or a text recording, or is committed by sound broadcasting or image broadcasting, or by public proclamation by any other means, the offender shall be liable to imprisonment not exceeding two years and a fine not exceeding two hundred thousand baht.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

Section 331

A party to a court case, or that party's lawyer, who makes statements or expresses opinions in the court proceedings for the benefit of their case is not guilty of defamation.

Full text

A party to a case, or the lawyer of a party, who expresses an opinion or a statement in the proceedings of a case in court for the benefit of his own case, is not guilty of defamation.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

Section 333

This section states that all the defamation offences in this chapter, namely Sections 326 to 328, are compoundable, meaning they are private offences that require a complaint and can be settled or withdrawn to end the case. Section 331 is not one of those offences: it grants an immunity to a party or a party's lawyer, so there is no offence under it to compound. The section also provides that where the injured person dies before making a complaint, the father, mother, spouse or child may complain and is deemed to be the injured person.

Full text

The offences in this Chapter are compoundable offences. Where the injured person in an offence of defamation dies before making a complaint, the father, mother, spouse or child of the injured person may make the complaint and is deemed to be the injured person.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

Section 96

For compoundable offences, the injured person must lodge a complaint within three months of learning both of the offence and of who committed it. Missing that window bars the case, and this rule operates within the outer prescription limits of Section 95.

Full text

Subject to section 95, in the case of a compoundable offence, if the injured person does not lodge a complaint within three months from the date on which he or she came to know of the offence and of the identity of the offender, the case shall be barred by prescription.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

Section 161/1Amended on 21 March 2019

If a private prosecutor brings a criminal case in bad faith or by distorting the facts, to harass or exploit the defendant or for an ulterior aim, the court must dismiss it and bar the plaintiff from filing on the same matter again. Bad faith also covers intentionally defying a final court order or judgment in another criminal case without good reason.

Full text

In a case where a private person is plaintiff, if it appears to the court itself, or from evidence which the court has summoned, that the plaintiff has brought the case in bad faith or by distorting the facts, in order to harass or take advantage of the defendant, or with an aim beyond the benefit lawfully to be obtained, the court shall dismiss the charge, and the plaintiff shall be prohibited from filing a charge on the same matter again. The filing of a case in bad faith under paragraph one shall include the plaintiff's intentional violation, without reasonable cause, of a court order or judgment in another criminal case that has become final.

ThaiLawOnline translation

Our annotated sectionOfficial text

ไทย

มาตรา 329

ข้อความเต็ม

ผู้ใดแสดงความคิดเห็นหรือข้อความใดโดยสุจริต (๑) เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม (๒) ในฐานะเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติการตามหน้าที่ (๓) ติชมด้วยความเป็นธรรม ซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ หรือ (๔) ในการแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาลหรือในการประชุม ผู้นั้นไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

มาตรา 330

ข้อความเต็ม

ในกรณีหมิ่นประมาท ถ้าผู้ถูกหาว่ากระทำความผิด พิสูจน์ได้ว่าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นความจริง ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ แต่ห้ามไม่ให้พิสูจน์ ถ้าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัว และการพิสูจน์จะไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

มาตรา 326

ข้อความเต็ม

ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

มาตรา 328

ข้อความเต็ม

ถ้าความผิดฐานหมิ่นประมาทได้กระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพวาด ภาพระบายสี ภาพยนตร์ ภาพหรือตัวอักษรที่ทำให้ปรากฏไม่ว่าด้วยวิธีใด ๆ แผ่นเสียง หรือสิ่งบันทึกเสียง บันทึกภาพ หรือบันทึกอักษร กระทำโดยการกระจายเสียง หรือการกระจายภาพ หรือโดยกระทำการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี และปรับไม่เกินสองแสนบาท

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

มาตรา 331

ข้อความเต็ม

คู่ความ หรือทนายความของคู่ความ ซึ่งแสดงความคิดเห็น หรือข้อความในกระบวนพิจารณาคดีในศาล เพื่อประโยชน์แก่คดีของตน ไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

มาตรา 333

ข้อความเต็ม

ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายในความผิดฐานหมิ่นประมาทตายเสียก่อนร้องทุกข์ ให้บิดา มารดา คู่สมรส หรือบุตรของผู้เสียหายร้องทุกข์ได้ และให้ถือว่าเป็นผู้เสียหาย

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

มาตรา 96

ข้อความเต็ม

ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕ ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

มาตรา 161/1แก้ไขเมื่อ 21 มีนาคม 2562

ข้อความเต็ม

ในคดีราษฎรเป็นโจทก์ หากความปรากฏต่อศาลเองหรือมีพยานหลักฐานที่ศาลเรียกมาว่าโจทก์ฟ้องคดีโดยไม่สุจริตหรือโดยบิดเบือนข้อเท็จจริง เพื่อกลั่นแกล้งหรือเอาเปรียบจำเลยหรือโดยมุ่งหวังผลอย่างอื่นยิ่งกว่าประโยชน์ที่พึงได้โดยชอบ ให้ศาลยกฟ้อง และห้ามมิให้โจทก์ยื่นฟ้องในเรื่องเดียวกันนั้นอีกการฟ้องคดีโดยไม่สุจริตตามวรรคหนึ่งให้หมายความรวมถึงการที่โจทก์จงใจฝ่าฝืนคำสั่งหรือคำพิพากษาของศาลในคดีอาญาอื่นซึ่งถึงที่สุดแล้วโดยปราศจากเหตุผลอันสมควรด้วย

ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)

มาตราพร้อมหมายเหตุของเราข้อความทางการ

Français

Article 329

Ne commet pas de diffamation quiconque s'exprime de bonne foi: (1) pour se justifier ou défendre ses intérêts légitimes; (2) comme agent public dans ses fonctions; (3) en critiquant loyalement ce que tout citoyen peut critiquer; (4) en rendant compte loyalement d'audiences publiques ou de réunions.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

Article 330

En matière de diffamation, le prévenu qui prouve la vérité des faits imputés n'est pas puni. Cette preuve est toutefois interdite si l'imputation porte sur la vie privée et que sa preuve ne présente aucun intérêt pour le public.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

Article 326

Quiconque impute un fait à autrui devant un tiers, d'une manière de nature à lui faire perdre sa réputation, à l'exposer au mépris ou à la haine, commet l'infraction de diffamation et est puni d'un emprisonnement d'un an au plus, d'une amende de vingt mille bahts au plus, ou de ces deux peines.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

Article 328

Si l'infraction de diffamation est commise par voie de publication au moyen d'un écrit, d'un dessin, d'une peinture, d'un film cinématographique, d'une image ou de caractères rendus visibles par quelque procédé que ce soit, d'un disque, ou d'un enregistrement sonore, d'images ou de caractères, ou si elle est commise par radiodiffusion sonore ou télévisuelle, ou par voie de proclamation publique par tout autre moyen, l'auteur est puni d'un emprisonnement de deux ans au plus et d'une amende de deux cent mille bahts au plus.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

Article 331

Une partie ou son avocat qui exprime une opinion ou un propos au cours d'une procédure judiciaire, dans l'intérêt de sa cause, ne commet pas de diffamation.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

Article 333

Les infractions du présent chapitre sont susceptibles de transaction. Si la victime d'une diffamation décède avant d'avoir porté plainte, son père, sa mère, son conjoint ou son enfant peut porter plainte et est réputé victime.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

Article 96

Sous réserve de l'article 95, l'infraction susceptible de transaction est prescrite si la victime n'a pas porté plainte dans les trois mois à compter du jour où elle a connu l'infraction et son auteur.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

Article 161/1Modifié le 21 mars 2019

En poursuite privée, si le tribunal constate, d'office ou sur preuves requises, que le plaignant agit de mauvaise foi ou déforme les faits, pour nuire au prévenu, l'exploiter ou à une fin illégitime, il rejette la plainte sans réintroduction. Cela inclut la violation délibérée, injustifiée, d'une décision pénale définitive distincte.

résumé non officiel

Notre article annotéTexte officiel

แหล่งที่มา

• ประมวลกฎหมายอาญา, Office of the Council of State, เรียกดูเมื่อ 31 ตุลาคม 2569
• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา, Office of the Council of State, เรียกดูเมื่อ 31 ตุลาคม 2569

2. มาตรา 329: ข้อแก้ต่างตามกฎหมายสี่ประการ

ข้อแก้ต่างที่ 1: เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียตามคลองธรรม (มาตรา 329(1))

จำเลยที่สามารถพิสูจน์ได้ว่าถ้อยแถลงดังกล่าวทำไปโดยสุจริตเพื่อแก้ข้อกล่าวหาหรือเพื่อปกป้องประโยชน์อันชอบธรรมจะพ้นความผิด ศาลฎีกาได้ตีความคำว่า “ประโยชน์อันชอบธรรม” ค่อนข้างกว้างในบางบริบท.

การแก้ต่างในกรณีนี้ต้องมีองค์ประกอบสองประการ ประการแรก จำเลยต้องมีผลประโยชน์ที่ชอบด้วยกฎหมายที่สามารถระบุได้ชัดเจน ประการที่สอง คำกล่าวต้องกระทำด้วยความสุจริตเพื่อปกป้องผลประโยชน์นั้น ความเชื่อมโยงระหว่างคำกล่าวกับผลประโยชน์ต้องเป็นไปโดยตรงและได้สัดส่วน.

ข้อแก้ต่างที่ 2: การปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเจ้าพนักงาน (มาตรา 329(2))

เจ้าหน้าที่รัฐซึ่งปฏิบัติงานภายในขอบเขตหน้าที่ของตนได้รับความคุ้มครองที่มีเงื่อนไข รายงาน การประเมิน และการสื่อสารภายในสายการบังคับบัญชาจะได้รับความคุ้มครองเมื่อกระทำโดยสุจริต ข้อจำกัดสำคัญคือถ้อยแถลงนั้นจะต้องอยู่ในขอบเขตหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ ความเห็นส่วนตัวที่แสดงออกนอกเหนือจากฐานะทางการจะไม่ได้รับความคุ้มครอง.

ข้อแก้ต่างที่ 3: การติชมด้วยความเป็นธรรมในเรื่องสาธารณะ (มาตรา 329(3))

นี่คือสิ่งที่เทียบเคียงได้ใกล้เคียงที่สุดกับการต่อสู้คดีเรื่อง “ความเห็นที่เป็นธรรม” ในระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ จำเลยต้องแสดงให้เห็นองค์ประกอบสามประการ:

1. หัวข้อดังกล่าวเป็นเรื่องที่ประชาชนให้ความสนใจอย่างแท้จริง.
2. ความคิดเห็นนั้นเป็นธรรมและไม่ได้มีเจตนาร้าย.
3. ความเห็นดังกล่าวเป็นการแสดงความคิดเห็น ไม่ใช่การกล่าวอ้างข้อเท็จจริงที่เป็นเท็จ.

มาตรา 329 (3) คุ้มครองการติชมด้วยความเป็นธรรมโดยสุจริต ซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ ซึ่งเป็นวิธีที่มักใช้ต่อสู้คดีเมื่อมีการวิพากษ์วิจารณ์นักการเมือง เจ้าหน้าที่ของรัฐ และหน่วยงานของรัฐ ประมวลกฎหมายไม่ได้กำหนดเกณฑ์แยกต่างหากที่สูงกว่าสำหรับคดีที่บุคคลสาธารณะเป็นผู้ฟ้อง อย่างไรก็ตาม ข้อต่อสู้เรื่อง “การติชมด้วยความเป็นธรรม” ในประเทศไทยถูกตีความแคบกว่าในเขตอำนาจศาลตะวันตกส่วนใหญ่.

ข้อแก้ต่างที่ 4: การแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรม (มาตรา 329(4))

การรายงานข่าวอย่างเป็นธรรมเกี่ยวกับการพิจารณาคดีในศาลหรือการประชุมสาธารณะได้รับการคุ้มครอง การรายงานต้องเป็นธรรม ถูกต้อง และทำด้วยเจตนาสุจริต การคุ้มครองนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับนักข่าวและองค์กรสื่อที่รายงานข่าว ขั้นตอนการพิจารณาคดีอาญา หรือการประชุมของรัฐบาล.

3. มาตรา 330: การแก้ต่างโดยอ้างความจริงและข้อจำกัดของการแก้ต่างดังกล่าว

มาตรา 330 อนุญาตให้จำเลยพิสูจน์ความจริงของข้อกล่าวหาหมิ่นประมาทได้ อย่างไรก็ตาม การต่อสู้คดีนี้มีข้อจำกัดที่สำคัญซึ่งทำให้กฎหมายไทยแตกต่างจากระบบกฎหมายตะวันตกส่วนใหญ่.

ข้อกำหนดด้านผลประโยชน์สาธารณะ

มาตรา 330 ให้จำเลยพิสูจน์ได้ว่าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นความจริง และจำเลยที่พิสูจน์ได้ไม่ต้องรับโทษ ข้อห้ามมีเพียงข้อเดียวซึ่งแคบแต่สำคัญ: ห้ามมิให้พิสูจน์เลยหากข้อที่หาเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัว และการพิสูจน์จะไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน แม้ข้อความที่เป็นความจริงทั้งหมดก็อาจนำไปสู่การลงโทษได้ หากเกี่ยวข้องเฉพาะกับชีวิตส่วนตัวของผู้เสียหาย.

ภาระการพิสูจน์ตกอยู่กับจำเลย

ภาระการพิสูจน์ตกอยู่กับจำเลย ซึ่งต้องพิสูจน์ว่าข้อความนั้นเป็นความจริง และในกรณีที่เกี่ยวกับเรื่องส่วนตัว ต้องพิสูจน์ด้วยว่าการพิสูจน์นั้นจะเป็นประโยชน์แก่ประชาชน ซึ่งตรงกันข้ามกับระบบกฎหมายตะวันตกหลายแห่งที่ฝ่ายโจทก์มีภาระพิสูจน์ว่าข้อความนั้นเป็นเท็จ.

อะไรคือ “ผลประโยชน์สาธารณะ”

คำพิพากษาของศาลฎีกาได้กำหนดไว้แล้วว่า โดยทั่วไปแล้วข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการทุจริตในภาครัฐจะได้รับการคุ้มครองเนื่องจากเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์สาธารณะ ส่วนข้อพิพาททางธุรกิจหรือความขัดแย้งส่วนบุคคลมักจะไม่ได้รับการคุ้มครอง ศาลจะพิจารณาข้อความโดยรวม ศาลไม่สามารถแยกส่วนส่วนบุคคลออกจากส่วนสาธารณะได้ เว้นแต่ว่าจะไม่เกี่ยวข้องกันอย่างชัดเจนหรือเป็นการกล่าวหาโดยเจตนาร้าย.

การเปรียบเทียบกับระบบกฎหมายคอมมอนลอว์

ในสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักร ความจริงโดยทั่วไปถือเป็นข้อต่อสู้ที่สมบูรณ์แบบในการหมิ่นประมาท แต่ในประเทศไทย ความจริงเป็นเพียงข้อต่อสู้บางส่วนเท่านั้น นี่เป็นหนึ่งในความแตกต่างที่สำคัญที่สุดที่ชาวต่างชาติควรเข้าใจ พฤติกรรมที่ถูกต้องตามกฎหมายในประเทศของคุณอาจเป็นอาชญากรรมในประเทศไทย.

4. มาตรา 331: เอกสิทธิ์โดยสมบูรณ์ในกระบวนการพิจารณาคดีในศาล

คำแถลงที่ทำโดยคู่ความหรือทนายความของตนในระหว่างกระบวนพิจารณาคดีในศาลได้รับความคุ้มครองเด็ดขาดตามมาตรา 331 ความเห็นหรือถ้อยแถลงใดๆ ที่แสดงออกในศาลเพื่อสนับสนุนคดีของคู่ความย่อมไม่ก่อให้เกิดความรับผิดฐานหมิ่นประมาท การรับรองนี้ตระหนักถึงความจำเป็นของการว่าความอย่างเสรีในกระบวนการยุติธรรม.

เอกสิทธิ์นี้เป็นเอกสิทธิ์เด็ดขาด โดยไม่ต้องอาศัยความสุจริต อย่างไรก็ตาม เอกสิทธิ์นี้จำกัดอยู่เฉพาะข้อแถลงที่ทำขึ้นในบริบทของการดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลและเพื่อสนับสนุนคดีของคู่ความเท่านั้น ข้อแถลงที่ทำขึ้นนอกศาล แม้จะเป็นเรื่องเดียวกัน ก็จะไม่ได้รับความคุ้มครอง.

5. การคุ้มครองจากการฟ้องร้องเพื่อปิดปาก (Anti-SLAPP Protections) ภายใต้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

มาตรา 161/1 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา: การยกฟ้องคดีที่ฟ้องโดยไม่สุจริต

นับตั้งแต่มีการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาในปี 2019 ศาลต้องพิพากษายกฟ้องคดีอาญาที่ราษฎรเป็นโจทก์ รวมถึงคดีหมิ่นประมาท ที่ฟ้องโดยไม่สุจริตหรือโดยบิดเบือนข้อเท็จจริงเพื่อกลั่นแกล้งหรือเอาเปรียบจำเลย มาตรา 161/1 ยังห้ามมิให้ฟ้องคดีที่ถูกยกฟ้องนั้นอีก นี่คือบทบัญญัติป้องกันการฟ้องคดีปิดปาก (SLAPP) หลักของประเทศไทย.

มาตรา 165/2 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา: หลักฐานในชั้นการไต่สวนเบื้องต้น

มาตรา 165/2 อนุญาตให้จำเลยแจ้งต่อศาลในระหว่างการไต่สวนเบื้องต้นเกี่ยวกับข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายที่แสดงให้เห็นว่าคดีไม่มีมูลความจริง และระบุชื่อบุคคล เอกสาร หรือวัตถุที่สนับสนุนข้อเท็จจริงดังกล่าว ศาลอาจเรียกบุคคลเหล่านั้นมาเป็นพยานของตนเอง ศาลจึงมีอำนาจในการคัดค้านคดีที่ไม่เป็นมูลความจริงก่อนที่จะเข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดีอย่างเต็มรูปแบบ ซึ่งสร้างกลไกการคัดกรองคล้ายกับคำร้องขอการฟ้องคดีที่ไม่เป็นความจริง (Anti-SLAPP Motions) ในเขตอำนาจศาลเช่นรัฐแคลิฟอร์เนีย.

ประสิทธิผลในทางปฏิบัติ

บทบัญญัติเหล่านี้แสดงถึงความก้าวหน้าที่สำคัญ อย่างไรก็ตาม การศึกษาโดยมูลนิธิคลูนีย์เพื่อความยุติธรรมพบว่า ไม่มีคดี SLAPP ใดเลยจาก 36 คดีที่ถูกยกฟ้องได้สำเร็จภายใต้การคุ้มครองเหล่านี้ การบังคับใช้ยังคงไม่สม่ำเสมอ ศาลยังคงอยู่ระหว่างการพัฒนาแนวทางในการนำบทบัญญัติใหม่เหล่านี้ไปใช้.

แม้ว่าจะมีข้อจำกัดอยู่บ้าง แต่จำเลยควรยกข้อแก้ต่างเหล่านี้ขึ้นมาเสมอเมื่อเผชิญกับข้อกล่าวหาหมิ่นประมาทที่ดูเหมือนจะมีเจตนาแก้แค้นหรือกลั่นแกล้ง.

6. อายุความในฐานะข้อต่อสู้

ความผิดฐานหมิ่นประมาททางอาญาเป็นความผิดอันยอมความได้ตาม มาตรา 333 แห่งประมวลกฎหมายอาญา. มาตรา 96 แล้วบัญญัติว่า ในกรณีความผิดอันยอมความได้ หากผู้เสียหายไม่ได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้ถึงความผิด และ ผู้กระทำความผิด คดีเป็นอันขาดอายุความ เงื่อนไขทั้งสองประการต้องครบถ้วนก่อนที่ระยะเวลาจะเริ่มนับ และการพ้นกำหนดเวลาดังกล่าวทำให้สิทธิในการดำเนินคดีระงับสิ้นไป.

ระยะเวลาสามเดือนนี้อาจเป็นเครื่องมือป้องกันที่ทรงพลังในกรณีที่ผู้ร้องเรียนล่าช้า อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาดังกล่าวอาจมีความซับซ้อนในกรณีที่ความเสียหายยังคงดำเนินอยู่หรือการเปิดเผยข้อมูลล่าช้า การร้องเรียนที่ยื่นภายหลังอาจทำให้ไม่มีหลักฐานเพียงพอสำหรับการดำเนินคดี: พนักงานสอบสวนอาจไม่สามารถสอบสวนความผิดที่สามารถฟ้องร้องได้โดยปราศจากคำร้องเรียนที่ถูกต้อง (มาตรา 121 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา), และศาลที่พิจารณาว่าคดีดังกล่าวเป็นไปตามกฎหมายต้องเพิกเฉยต่อคดีนั้น (มาตรา 185) แม้จะมีการอ้างถึงประเด็นดังกล่าวก็ตาม โดยอ้างอิงหลักฐานว่าผู้ร้องเรียนได้รับทราบข้อกล่าวหาเมื่อใด.

สำหรับการหมิ่นประมาททางแพ่งภายใต้ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์, ระยะเวลาบังคับใช้สิทธิจำกัดความรับผิดอยู่หนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้บาดเจ็บรับรู้ถึงการกระทำผิดและบุคคลที่ต้องรับผิดชอบ หรือสิบปีนับแต่วันที่ การกระทำละเมิด.

7. คดีตัวอย่างเรื่องข้อต่อสู้คดีหมิ่นประมาท

คดีตัวอย่างด้านล่างนี้กำหนดรูปแบบการทำงานของการต่อสู้คดีในทางปฏิบัติ ศาลที่ตัดสินคดีแต่ละคดีระบุไว้ด้วยเนื่องจากมีความสำคัญ นั่นคือ คำพิพากษาศาลฎีกาถือเป็นบรรทัดฐานทางกฎหมาย ในขณะที่คำพิพากษายกฟ้องในศาลชั้นต้นแสดงให้เห็นถึงวิธีการต่อสู้คดีที่ได้รับการหยิบยกขึ้นและยอมรับในคดีหนึ่ง ๆ และไม่มีผลผูกพันศาลใด ๆ ในกรณีที่มีการระบุเลขคดีศาลฎีกา คำพิพากษาดังกล่าวได้รับการตรวจสอบจากต้นฉบับภาษาไทยแล้ว.

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 321/2568 (2025): ป้ายผ้าที่วิพากษ์วิจารณ์ผู้ว่าราชการจังหวัด

ข้อเท็จจริง: จำเลยได้ติดตั้งป้ายไวนิลขนาดใหญ่สองป้ายริมทางหลวงสาธารณะสายหลัก โดยป้ายดังกล่าวแสดงภาพของผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบูรณ์คู่กับข้อกล่าวหาว่าผู้ว่าราชการจังหวัด “เอื้อประโยชน์ให้นายทุนและนักการเมือง” ด้วยการแปลงที่ดินป่าไม้ให้แก่ผู้บุกรุก.

ผลการวินิจฉัย: ศาลฎีกายืนคำพิพากษาว่ามีความผิดทั้งฐานดูหมิ่นเจ้าพนักงาน (มาตรา 136) และหมิ่นประมาทด้วยการโฆษณา (มาตรา 328) จำเลยถูกสั่งให้ชดใช้ค่าเสียหายทางแพ่ง 500,000 บาท ค่าเสียหาย บวกดอกเบี้ย.

หลักการสำคัญ:

• การวิพากษ์วิจารณ์เจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นสิ่งที่อนุญาตได้ แต่ต้องอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริงและแสดงออกด้วยเจตนาที่ดี.
• ป้ายขนาดใหญ่ในพื้นที่สาธารณะถือเป็นการ “โฆษณา” ตามมาตรา 328.
• การใช้มาตรา 329 เป็นข้อต่อสู้นั้น จำเป็นต้องมีหลักฐานข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้ การเพียงแค่เชื่อว่ามีการกระทำผิดเกิดขึ้นนั้นไม่เพียงพอ จำเลยควรดำเนินการตามกระบวนการทางกฎหมายที่ถูกต้อง.
• ศาลได้ตรวจสอบสถานที่ตั้ง ขนาด และกลุ่มเป้าหมายของป้ายโฆษณาเพื่อพิจารณาเจตนาในการสื่อสาร.

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4403/2566: โพสต์ออนไลน์เป็นการโฆษณา และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ เพิ่มโทษ

ผลการวินิจฉัย: การโพสต์ข้อความเกี่ยวกับผู้เสียหายบนโซเชียลเน็ตเวิร์กเป็นการหมิ่นประมาทด้วยการโฆษณาตามมาตรา 328 ไม่ใช่ความผิดฐานหมิ่นประมาทธรรมดาตามมาตรา 326 ศาลยังวินิจฉัยด้วยว่าความผิดตามมาตรา 328 และความผิดตามมาตรา 14(4) แห่ง พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 คือ ความผิดสองกรรมต่างกัน, ถูกลงโทษโดยรวมตามมาตรา 91 เนื่องจากข้อกำหนดทั้งสองมีผลประโยชน์ที่แตกต่างกัน: มาตรา 328 ปกป้องชื่อเสียงของผู้ร้องเรียน ในขณะที่มาตราของพระราชบัญญัติอาชญากรรมคอมพิวเตอร์มีผลประโยชน์เพื่อปกป้องประชาชน. ศาลอุทธรณ์ได้ยกฟ้อง และคำตัดสินของศาลชั้นต้นก็ได้รับการยกฟ้อง.

ความสำคัญ: มาตรา 328 ขยายเพดานโทษจำคุกเป็นสองปี และ ปรับเงินสูงสุด 200,000 บาท, และมาตรา 326 ที่กำหนดโทษจำคุก 1 ปี หรือ 20,000 บาท หรือทั้งสองอย่าง ไม่สามารถใช้บังคับอีกต่อไป การโพสต์ออนไลน์อาจก่อให้เกิดการลงโทษเพิ่มเติมภายใต้พระราชบัญญัติอาชญากรรมคอมพิวเตอร์แทนที่จะถูกรวมเข้ากับข้อหาหมิ่นประมาท.

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1861/2561: หลักบุคคลสาธารณะ (คดีนายกรัฐมนตรี)

ข้อเท็จจริง: นักการเมืองซึ่งเคยดำรงตำแหน่งฝ่ายบริหารสูงสุดในฐานะนายกรัฐมนตรี ได้ยื่นฟ้องพรรคการเมืองและผู้ปราศรัยของพรรค กรณีมีข้อความโจมตีเขา.

ผลการวินิจฉัย: ศาลฎีกาเริ่มต้นจากเจตนารมณ์ของมาตรา 329 ซึ่งมีขึ้นเพื่อให้ผู้แสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริตไม่เป็นความผิด และเพื่อให้ยังคงสามารถวิจารณ์ได้ภายในขอบเขตที่กฎหมายกำหนด การวิจารณ์จะทำได้มากน้อยเพียงใดนั้น มิได้ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบความผิดเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาถึงความสัมพันธ์ระหว่างผู้พูดกับผู้ถูกวิจารณ์ สถานที่เกิดเหตุ และพฤติการณ์แวดล้อมที่ทำให้เกิดเรื่องดังกล่าวด้วย เนื่องจากโจทก์ดำรงตำแหน่งฝ่ายบริหารสูงสุดและเป็นผู้นำประเทศ สังคมทุกระดับทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศจึงคาดหวังให้โจทก์เป็นผู้มีความซื่อสัตย์สุจริต ซึ่งพฤติกรรมต้องมีความโปร่งใสและสามารถตรวจสอบได้ในทุกแง่มุม ทั้งทางตรงและทางอ้อม ทั้งในมิติของกฎหมายและศีลธรรม บุคคลสาธารณะเช่นนั้นย่อมต้องยอมรับการวิจารณ์ให้กว้างขวาง และผู้ที่มีส่วนได้เสียย่อมสามารถแสดงความคิดเห็นโดยสุจริตได้ การพิพากษายืนยกฟ้องจำเลยที่ 1 และที่ 2 นั้นชอบด้วยมาตรา 329(3) แล้ว.

ความสำคัญ: นี่คือแนวคำพิพากษาของไทยที่ใกล้เคียงที่สุดกับหลักบุคคลสาธารณะของตะวันตก โปรดสังเกตว่าข้อแก้ต่างใดเป็นฐานของคำวินิจฉัย: มาตรา 329(3) การติชมด้วยความเป็นธรรมซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ มิใช่ข้อต่อสู้เรื่องความจริง ยิ่งดำรงตำแหน่งสาธารณะสูงเท่าใด ผู้ดำรงตำแหน่งก็ยิ่งต้องอดทนต่อการวิพากษ์วิจารณ์ให้กว้างขวางมากขึ้นเท่านั้น.

คดีแอนดี ฮอลล์: ศาลฎีกายกฟ้อง, 30 มิถุนายน 2563 (บริษัท เนเชอรัล ฟรุต จำกัด กับ แอนดี ฮอลล์)

ข้อเท็จจริง: แอนดี้ ฮอลล์ นักวิจัยด้านสิทธิมนุษยชนชาวอังกฤษ ถูกตั้งข้อหาหมิ่นประมาทและละเมิดพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ เขาเป็นผู้ร่วมเขียนรายงานขององค์กรพัฒนาเอกชนฟินแลนด์ Finnwatch ซึ่งบันทึกการละเมิดแรงงานในโรงงานแปรรูปสับปะรด.

ผลการวินิจฉัย: ศาลฎีกาได้ยืนยันคำตัดสินยกฟ้อง มีความเป็นไปได้จริงที่จะมีการละเมิดสิทธิแรงงานในโรงงาน รายงานดังกล่าวจัดทำขึ้นด้วยความสุจริตเพื่อปกป้องผลประโยชน์ที่ชอบด้วยกฎหมาย.

ความสำคัญ: การรายงานเกี่ยวกับแนวปฏิบัติขององค์กรโดยสุจริตและมีหลักฐานสนับสนุน ถือเป็นข้อต่อสู้ตามมาตรา 329 ได้ แม้ว่ารายงานนั้นจะถูกเผยแพร่ในระดับนานาชาติและก่อให้เกิดความเสียหายต่อชื่อเสียงอย่างร้ายแรงก็ตาม.

นักข่าวภูเก็ตวาน: อลัน มอริสัน และ ชุติมา สีดาเสถียร (ศาลจังหวัดภูเก็ต, พ.ศ. 2558)

ข้อเท็จจริง: ผู้สื่อข่าวจากสำนักข่าวภูเก็ตวานถูกกองทัพเรือไทยดำเนินคดี หลังจากนำย่อหน้าหนึ่งจากรายงานของสำนักข่าวรอยเตอร์เกี่ยวกับวิกฤตชาวโรฮิงญาและการกล่าวหาว่ากองทัพเรือไทยมีส่วนเกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์มาเผยแพร่ซ้ำ ข้อหาดังกล่าวคือความผิดฐานหมิ่นประมาทด้วยการโฆษณาตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 326 และ 328 และมาตรา 14(1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ซึ่งมีอัตราโทษจำคุกรวมกันสูงสุดถึงเจ็ดปี.

ผลการวินิจฉัย: ศาลจังหวัดภูเก็ตพิพากษายกฟ้องจำเลยทั้งสองเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2558 โดยศาลวินิจฉัยว่าถ้อยคำดังกล่าวไม่เป็นความหมิ่นประมาทเนื่องจากรายงานข่าวดังกล่าวเป็นประโยชน์ต่อสังคม และพ.ร.บ. คอมพิวเตอร์ไม่ได้มีเจตนาให้นำมาใช้กับคดีหมิ่นประมาท.

ความสำคัญ: นี่คือ การพ้นผิดในชั้นต้น, ไม่ใช่คำตัดสินของศาลฎีกา ดังนั้นจึงไม่ทำให้เกิดข้อสรุปใดๆ สำหรับคดีในอนาคต มันจึงมีค่าแก่การทราบ เพราะวิธีการพิสูจน์คดีนั้นได้ผลสำเร็จ:ฝ่ายจำเลยชนะในชั้นศาล องค์ประกอบ ความผิด โดยใช้ข้อต่อสู้ที่ว่าถ้อยคำดังกล่าวไม่ได้เป็นการหมิ่นประมาทเลย แทนที่จะอิงตามมาตรา 330 หรือมาตรา 329 นั่นมักจะเป็นจุดยืนที่แข็งแกร่งกว่าในการต่อสู้ เนื่องจากมาตรา 330 เป็นเพียงการยกเว้นโทษเท่านั้น และมาตรา 329(4) นั้นจำกัดอยู่แค่รายงานกระบวนพิจารณาของศาลหรือการประชุม ซึ่งบทความข่าวเกี่ยวกับการค้ามนุษย์ไม่ใช่เช่นนั้น.

ชัยชนะของแรงงานเมียนมา (คดีธรรมเกษตร ศาลชั้นต้น ปี 2018)

ข้อเท็จจริง: ศาลกรุงเทพฯ ยกฟ้องคดีหมิ่นประมาททางอาญาต่อแรงงานชาวเมียนมาร์ 14 คนที่ร้องเรียนเรื่องการละเมิดสิทธิแรงงานในฟาร์มไก่ธรรมเกษตร.

ผลการวินิจฉัย: คนงานได้ยื่นเรื่องร้องเรียนต่อคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติของประเทศไทยด้วยความสุจริตใจ พวกเขาไม่ได้ให้ข้อมูลที่เป็นเท็จ.

ความสำคัญ: การร้องเรียนผ่านช่องทางที่เป็นทางการพร้อมด้วยหลักฐานสนับสนุนอาจได้รับความคุ้มครองทางกฎหมาย สิ่งนี้สร้างบรรทัดฐานสำคัญสำหรับสิทธิแรงงาน อย่างไรก็ตาม มันยังคงเป็นข้อยกเว้นในภูมิทัศน์การหมิ่นประมาทของประเทศไทย.

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 509-510/2553: การร้องเรียน การถูกเพิกเฉย และการนำออกสู่สาธารณะ

ข้อเท็จจริง: ราษฎรตำบลบางม่วงได้ยื่นเรื่องร้องเรียนเป็นลายลักษณ์อักษรว่า ผู้สมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบลไม่ได้มีถิ่นพำนักในพื้นที่ตามระยะเวลาที่กำหนด และได้ใช้ทะเบียนบ้านปลอมในการสมัคร นายอำเภอเมืองนครสวรรค์ผู้กำกับดูแลองค์การบริหารส่วนตำบลดังกล่าว ไม่ได้สั่งให้มีการสอบสวนข้อเท็จจริงเกี่ยวกับเรื่องร้องเรียนดังกล่าวและไม่ได้ตอบกลับเมื่อราษฎรผู้ร้องเรียนได้ติดตามทวงถาม ต่อมาราษฎรรายดังกล่าวและบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นจึงได้ตีพิมพ์บทความระบุถึงเหตุดังกล่าว ทั้งสองคนถูกศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุก 1 ปี และปรับ 21,000 บาท.

ผลการวินิจฉัย: ศาลฎีกายืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ให้ยกฟ้อง ในฐานะที่เป็นราษฎรในตำบล จำเลยที่ 1 ย่อมมีส่วนได้เสียโดยชอบธรรมในการบริหารงานขององค์การบริหารส่วนตำบลและบุคคลที่จะเข้ามาดำรงตำแหน่งในสภาองค์การบริหารส่วนตำบล และไม่มีข้อเท็จจริงใดแสดงว่าจำเลยทั้งสองมีเจตนาใส่ร้ายนายอำเภอโดยไม่สุจริต บทความดังกล่าวจึงเป็นการแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริตเพื่อป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม และเป็นการติชมด้วยความเป็นธรรมในเรื่องที่ประชาชนย่อมวิพากษ์วิจารณ์ได้ ไม่มีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 329 (1) และ (3).

ความสำคัญ: คดีนี้เป็นการถ่วงดุลกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 655/2567 และ 321/2568 สองคดีแรกวินิจฉัยว่าการหลีกเลี่ยงช่องทางที่เป็นทางการเป็นการทำลายความสุจริต ส่วนคดีนี้วินิจฉัยว่าเมื่อได้ใช้ช่องทางดังกล่าวแล้วแต่กลับถูกเพิกเฉย การออกมาพูดต่อสาธารณชนยังคงถือว่ากระทำโดยสุจริตได้ และผู้อยู่อาศัยทั่วไปย่อมมีส่วนได้เสียอันชอบธรรมต่อการดำเนินงานขององค์กรปกครองท้องถิ่นที่ตนสังกัด ลำดับขั้นตอนเป็นสิ่งสำคัญ: ร้องเรียนก่อน แล้วจึงเผยแพร่ทีหลัง.

คำพิพากษาเหล่านี้สอดคล้องกันอย่างไร

มาตรา 329(1) ไม่ใช่ใบอนุญาต และมาตรา 329(3) ไม่ใช่สิทธิทั่วไปในการวิจารณ์ จากคำพิพากษาข้างต้น คำถามเดียวกันนี้เป็นตัวตัดสินทุกคดี ได้แก่ ผู้พูดกำลังปกป้องส่วนได้เสียที่แท้จริงของตนเองผ่านช่องทางที่เหมาะสม หรือกำลังเรียกร้องความสนใจจากผู้ชมกันแน่ รากฐานข้อเท็จจริง ผู้ฟังที่มีสัดส่วนเหมาะสม และการใช้ช่องทางทางการเป็นอันดับแรก คือสิ่งที่ศาลให้การยอมรับอย่างแท้จริง การแต่งเติมเรื่องราว การเลือกใช้แพลตฟอร์มสาธารณะแทนที่จะเป็นการร้องเรียน และข้อกล่าวหาที่ผู้พูดไม่เคยตรวจสอบ คือสิ่งที่ศาลลงโทษ.

8. ภาระการพิสูจน์ในคดีหมิ่นประมาท

การเข้าใจว่าใครเป็นผู้รับภาระในการพิสูจน์นั้นเป็นสิ่งสำคัญในคดีหมิ่นประมาทของไทย.

การหมิ่นประมาททางอาญา

ฝ่ายโจทก์ต้องพิสูจน์องค์ประกอบทั้งสามประการของการหมิ่นประมาทให้ได้โดยปราศจากข้อสงสัย ได้แก่ การกล่าวหา การสื่อสารต่อหน้าบุคคลที่สาม และความเป็นไปได้ที่จะเกิดความเสียหายต่อชื่อเสียง อย่างไรก็ตาม เมื่อพิสูจน์องค์ประกอบเหล่านี้ได้แล้ว ภาระการพิสูจน์จะตกอยู่กับจำเลยที่จะต้องพิสูจน์ข้อต่อสู้ที่เกี่ยวข้อง.

ข้อแก้ต่างโดยอ้างความจริง

ตามมาตรา 330 จำเลยต้องพิสูจน์ว่าข้อความนั้นเป็นความจริง และในกรณีที่เกี่ยวกับเรื่องส่วนตัว ต้องพิสูจน์ว่าการพิสูจน์นั้นจะเป็นประโยชน์แก่ประชาชน ซึ่งตรงกันข้ามกับระบบคอมมอนลอว์ที่โจทก์เป็นฝ่ายพิสูจน์ว่าข้อความเป็นเท็จ.

ข้อแก้ต่างกรณีกระทำโดยสุจริต

สำหรับข้อต่อสู้ตามมาตรา 329 จำเลยต้องพิสูจน์ให้เห็นถึงความสุจริต ศาลจะพิจารณาพฤติการณ์ทั้งหมดรวมถึงความรู้ แรงจูงใจของจำเลย และลักษณะวิธีการในการกล่าวถ้อยคำนั้น.

การหมิ่นประมาททางแพ่ง

ภายใต้มาตรา 423 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โจทก์ต้องพิสูจน์ว่าคำกล่าวอ้างนั้นเป็นเท็จ ก่อให้เกิดความเสียหายจริง และจำเลยรู้หรือควรจะรู้ถึงความเท็จนั้น มาตรฐานความประมาททำให้โจทก์สามารถพิสูจน์ความรับผิดได้ง่ายขึ้น.

9. คำถามที่พบบ่อย

กำลังเผชิญข้อกล่าวหาหมิ่นประมาทและต้องการทำความเข้าใจทางเลือกในการแก้ต่างของคุณหรือไม่? จองคิวปรึกษา กับทนายความของ ThaiLawOnline ผู้มีประสบการณ์ด้าน การต่อสู้คดีอาญา.

ตรวจทานล่าสุด: 5 กันยายน 2026 คำพิพากษาศาลฎีกาที่มีเลขคดีทั้งห้าเรื่องที่อ้างถึงในหน้านี้ได้รับการอ่านจากตัวบทภาษาไทยเทียบกับข้อความของศาลเองจนถึงคำวินิจฉัยชี้ขาด และแต่ละเรื่องได้รายงานไว้อย่างถูกต้อง รวมถึงการระบุว่าอนุมาตราใดของมาตรา 329 เป็นฐานของผลคดี ได้แก่ 1861/2561 (ยืนยกฟ้องตามมาตรา 329(3)) 655/2567 (ไม่รับมาตรา 329(1) ยืนตามคำพิพากษาลงโทษ) 509-510/2553 (ไม่เป็นความผิดตามมาตรา 329(1) และ (3) พิพากษายืน) 321/2568 (ยืนตามมาตรา 136 และ 328 ไม่รับมาตรา 329(1) และ (3) ค่าเสียหาย 500,000 บาท) และ 4403/2566 (ลงโทษตามมาตรา 328 และมาตรา 14(4) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ เรียงกระทงลงโทษตามมาตรา 91 กลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์) ส่วนคดีสามเรื่องที่กล่าวถึงโดยไม่มีเลขคำพิพากษา ได้แก่ Andy Hall, Phuketwan และ Thammakaset ได้รับการรายงานอย่างกว้างขวาง แต่ไม่ได้ตรวจสอบซ้ำในที่นี้ และควรถือเป็นข้อมูลภูมิหลังมากกว่าการอ้างอิงทางกฎหมาย อ่านซ้ำเมื่อวันที่ 4 ตุลาคม 2026: มาตรา 96 และ 330 แห่งประมวลกฎหมายอาญา และมาตรา 39, 121, 161/1 และ 185 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ได้รับการอ่านจากตัวบทภาษาไทย ข้อต่อสู้เรื่องการพิสูจน์ความจริงเคยถูกอธิบายไว้แคบเกินไป ราวกับว่าต้องเป็นประโยชน์แก่ประชาชนในทุกกรณี ทั้งที่มาตรา 330 ห้ามพิสูจน์เฉพาะเรื่องส่วนตัวซึ่งการพิสูจน์จะไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชนเท่านั้น ข้อความที่ว่าจำเลยเป็นฝ่ายต้องยกประเด็นอายุความขึ้นต่อสู้ และศาลจะไม่หยิบยกขึ้นเองนั้นไม่ถูกต้อง เพราะมาตรา 185 กำหนดให้ศาลยกฟ้องคดีที่ขาดอายุความ และปัจจุบันได้อธิบายว่ามาตรา 161/1 ใช้บังคับเฉพาะคดีที่ราษฎรเป็นโจทก์เท่านั้น.