บันทึกการปรับปรุง
- 4 พฤศจิกายน 2569: Added the statute box with Thai, English and French text and checked the page against the official text
คำวินิจฉัยสองฉบับในปี 2026 ของคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาล ได้แก่ คำวินิจฉัยที่ 212/2569 และ คำวินิจฉัยที่ 213/2569, ตอบคำถามที่ทำให้ผู้ซื้ออสังหาริมทรัพย์ในประเทศไทยหวาดกลัว นั่นคือ จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อหน่วยงานของรัฐอ้างว่าที่ดินใต้บ้านของคุณ หรือใต้โครงการคอนโดมิเนียมของคุณ เป็นของรัฐ? คำตอบนี้จะกำหนดว่าคุณต้องฟ้องต่อศาลใด ต้องพิสูจน์อะไร และต้องต่อสู้คดีนานเท่าใด คู่มือนี้อธิบายคำวินิจฉัยทั้งสองฉบับด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย และผลของคำวินิจฉัยเหล่านั้นต่อชาวต่างชาติที่เป็นเจ้าของ เช่า หรือมีแผนจะซื้ออสังหาริมทรัพย์ในประเทศไทย.
สารบัญ
ทำไมการอ้างสิทธิของรัฐในที่ดินจึงสำคัญสำหรับผู้ซื้อชาวต่างชาติ
ประเทศไทยมีที่ดินของรัฐเป็นจำนวนมาก ได้แก่ ป่าสงวน ที่ดินสาธารณสมบัติที่ประชาชนทุกคนใช้ร่วมกัน (เช่น ทุ่งเลี้ยงสัตว์ คลอง และถนน) และทรัพย์สินที่จดทะเบียนเป็นของหน่วยงานราชการ ตาม มาตรา 1304 แห่ง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์, สาธารณสมบัติของแผ่นดินรวมถึงที่ดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน ตาม มาตรา 1305 ไม่สามารถโอนได้เว้นแต่ตามกฎหมายเฉพาะหรือพระราชกฤษฎีกา และภายใต้ มาตรา 1306 ไม่มีใครสามารถอ้างสิทธิ์ได้ อายุความ การเรียกร้องต่อรัฐไม่เป็นความยุติธรรม ไม่ว่าเอกสารสิทธิ์นั้นจะดูสวยงามเพียงใดก็ตาม ที่ดินที่ถือว่าเป็นที่ดินของรัฐตามกฎหมายไม่สามารถกลายมาเป็นที่ดินของเอกชนได้ด้วยการครอบครองหรือการซื้อขาย.
ปัญหาอยู่ที่ว่าแนวเขตที่ดินของรัฐมักถูกรังวัดไว้เมื่อหลายทศวรรษก่อน รังวัดอย่างไม่ถูกต้อง หรือไม่เคยรังวัดเลย ครอบครัวที่ครอบครองที่ดินมาตั้งแต่ก่อน ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 (1954) ถือสิทธิเรียกร้องที่ขัดแย้งกับการจดทะเบียนของรัฐในภายหลัง เมื่อกรมธนารักษ์จดทะเบียนที่ดินแปลงหนึ่งเป็นทรัพย์สินของรัฐ (ที่ราชพัสดุ) ในทะเบียนของตน หรือกรมที่ดินออกหนังสือสำคัญสำหรับที่ดินสาธารณะที่เรียกว่า หนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง (น.ส.ล.), ทุกคนที่อยู่ภายในแนวเขตก็พบว่าเอกสารที่ดินของตนถูกระงับไว้ในทันที: ไม่สามารถยกระดับเป็น โฉนด, ไม่มีการขายที่จดทะเบียน ไม่มี จำนอง.
ผู้ซื้อบ้าน วิลล่า และแม้แต่คอนโดมิเนียมในเกาะและพื้นที่รีสอร์ทจะได้รับผลกระทบจากความเสี่ยงเหล่านี้เช่นกัน นั่นคือสิ่งที่คำตัดสินของเขตอำนาจศาลใหม่ทั้งสองฉบับกล่าวถึง.
กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน้านี้
English
Section 1304
The public domain of the State comprises property held for public use or the common benefit, including waste land, roads, rivers, and dedicated public property. Its transfer and prescription are governed by Sections 1305 and 1306.
Full text
Public domain of the State includes property of every kind belonging to the State which is used for the public benefit or reserved for common use, such as: (1) waste land, and land surrendered, abandoned or otherwise reverting to the State under the land laws; (2) property for common use by the public, for example the foreshore, waterways, highways and lakes; (3) property used specifically for the purposes of the State, for example fortresses and military barracks, government offices, warships, arms and munitions.
ThaiLawOnline translation
Section 1306
Full text
Prescription may not be set up against the State in respect of property forming part of the public domain of the State.
ThaiLawOnline translation
Section 1305
Full text
Property forming part of the public domain of the State may not be transferred except by virtue of a specific law or a Royal Decree.
ThaiLawOnline translation
Section 8 ter General Provisions
Full text
With regard to the land which is part of the public domain of the State for use in common by the public or for use specifically in the interest of the State, the Director-General may issue a public land deed evidencing the boundaries of such land. Forms, rules and procedure for issuance of the public land deed shall be in accordance with the ministerial regulations. The boundaries of any parcel of land under paragraph one which has not yet obtained a public land deed shall be in accordance with the government’s record.
Unofficial translation by the Office of the Council of State
Section 61 Issuance of Documents Showing Rights in Land
Full text
Where it appears that any title deed or certificate of utilization has been issued, or right and juristic act registration regarding immovable property has been effected, or document or particulars of immovable property registration have been recorded, for any person inaccurately or unlawfully, the Director-General, or the person assigned by the Director-General who is a Deputy Director-General or Inspector of the Department of Lands, shall have the power to order a revocation or correction thereof. Before proceeding under paragraph one, the Director-General, or the person assigned by the Director-General under paragraph one, shall set up an investigation committee, who shall have the power to demand, for consideration, the title deed, certificate of utilization, documents which right and juristic act registration has been effected, documents showing particulars of immovable property registration, or other pertinent documents, and the interested persons shall be advised to accord them a chance to object. If no objection is raised within thirty days from the date of advice, it shall be assumed that no objection has been raised. The committee investigating inaccurate or unlawful issuance of title deeds or certificates of utilization shall at least comprise an administrative official and a representative of the local administrative body or a local administrator of the locality where the land is located, as committee members. The investigation under paragraph two must be completed and forwarded to the Director-General or the person assigned by the Director-General under paragraph one, within sixty days from the date of issue of an order for an investigation. In case the investigation committee cannot complete its investigation within the said timeframe, it shall then report to the Director-General or the person assigned by the Director-General under paragraph one the cause as to why the investigation could not be completed, so as to request an extension of the period of time for investigation, in which case the Director- General or the person assigned by him under paragraph one may order an extension of the period for such investigation as necessary, but in no case shall it exceed sixty days. The Director-General or the person assigned by him under paragraph one shall complete his consideration within fifteen days from the date of receipt of investigation report from the investigation committee under paragraph four. Upon the Director-General or the person assigned by the Director-General under paragraph one having made any consideration thereof, steps shall then be taken according to his decision. In proceeding with revocation or correction under this Section, if no title deed or certificate of utilization has been produced, it shall be regarded that such title deed or certificate of utilization is lost. In this respect, the land official shall issue a substitute land right document for further processing. In the event of any inaccuracy due to writing or typing errors, for which clear evidence is available, and the interested person has consented thereto in writing, the land official shall have the power to make correction. In case a final court judgement or order is issued for a revocation or correction to be effected, the land official shall proceed in accordance with such court judgement or order according to the procedure prescribed by the Director-General. The setting up of the investigation committee, investigation, notice to the interested person to raise an objection, and consideration for revocation or correction shall be in accordance with the rules and procedure prescribed in the ministerial regulations.
Unofficial translation by the Office of the Council of State
Section 8 bis General Provisions
Full text
With regard to land belonging to the State to which no person has possessory right or land used in common by the public which has been withdrawn from such status in accordance with Section 8 (1), the Minister shall have the power to put such land on registration for use by a public body in the government service in accordance with the rules and procedure prescribed in the ministerial regulations. Prior to putting such land on registration in accordance with paragraph one, survey for the purpose of making map shall be carried out and the Provincial Governor of the locality shall announce the registration to the public for their information for the period of thirty days. The announcement shall be posted in a conspicuous place at the land office, district office or sub-district office, kamnan’s office, and on the land itself. The Minister shall publish the notification of the registration in accordance with paragraph one in the Government Gazette and there shall be a map annexed to the notification.
Unofficial translation by the Office of the Council of State
Section 59 Issuance of Documents Showing Rights in Land
Full text
Where a person who has land possessory right applies for issuance of a title deed or certificate of utilization as an individual case whether there is an announcement of the Minister under Section 58 or not, the competent officer shall arrange for issuance of a title deed or certificate of utilization, as the case may be, in accordance with the rules and procedure prescribed in this Code if he thinks appropriate. For the purposes of this Section, a person having land possessory right under paragraph one shall include any person who has possessed and utilized the land subsequently to the person having the evidence of notice of possession.
Unofficial translation by the Office of the Council of State
ไทย
มาตรา 1304
ข้อความเต็ม
สาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น รวมทรัพย์สินทุกชนิดของแผ่นดินซึ่งใช้เพื่อสาธารณประโยชน์หรือสงวนไว้เพื่อประโยชน์ร่วมกัน เช่น(๑) ที่ดินรกร้างว่างเปล่า และที่ดินซึ่งมีผู้เวนคืนหรือทอดทิ้งหรือกลับมาเป็นของแผ่นดินโดยประการอื่น ตามกฎหมายที่ดิน(๒) ทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน เป็นต้นว่า ที่ชายตลิ่ง ทางน้ำ ทางหลวง ทะเลสาบ(๓) ทรัพย์สินใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ เป็นต้นว่า ป้อมและโรงทหาร สำนักราชการบ้านเมือง เรือรบ อาวุธยุทธภัณฑ์
ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)
มาตรา 1306
ข้อความเต็ม
ท่านห้ามมิให้ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้กับแผ่นดินในเรื่องทรัพย์สินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน
ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)
มาตรา 1305
ข้อความเต็ม
ทรัพย์สินซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้นจะโอนแก่กันมิได้ เว้นแต่อาศัยอำนาจแห่งบทกฎหมายเฉพาะหรือพระราชกฤษฎีกา
ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)
มาตรา 8 ตรี
ข้อความเต็ม
ที่ดินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน หรือใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ อธิบดีอาจจัดให้มีหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวงเพื่อแสดงเขตไว้เป็นหลักฐาน แบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการออกหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง ให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎกระทรวง ที่ดินตามวรรคหนึ่งแปลงใดยังไม่มีหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง เขตของที่ดินดังกล่าวให้เป็นไปตามหลักฐานของทางราชการ
ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)
มาตรา 61
ข้อความเต็ม
เมื่อความปรากฏว่าได้ออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ หรือได้จดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ หรือจดแจ้งเอกสารรายการจดทะเบียนอสังหาริมทรัพย์ให้แก่ผู้ใดโดยคลาดเคลื่อนหรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย ให้อธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายซึ่งดำรงตำแหน่งรองอธิบดีหรือผู้ตรวจราชการกรมที่ดินมีอำนาจหน้าที่สั่งเพิกถอนหรือแก้ไขได้ ก่อนที่จะดำเนินการตามวรรคหนึ่ง ให้อธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายตามวรรคหนึ่ง ตั้งคณะกรรมการสอบสวนขึ้นคณะหนึ่ง โดยมีอำนาจเรียกโฉนดที่ดิน หนังสือรับรองการทำประโยชน์ เอกสารที่ได้จดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม เอกสารที่ได้จดแจ้งรายการทะเบียนอสังหาริมทรัพย์ หรือเอกสารอื่นที่เกี่ยวข้องมาพิจารณา พร้อมทั้งแจ้งให้ผู้มีส่วนได้เสียทราบเพื่อให้โอกาสคัดค้าน ถ้าไม่คัดค้านภายในกำหนดสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง ให้ถือว่าไม่มีการคัดค้าน คณะกรรมการสอบสวนการออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ออกโดยคลาดเคลื่อนหรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย อย่างน้อยต้องมีเจ้าพนักงานฝ่ายปกครองและตัวแทนคณะผู้บริหารท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่นที่ที่ดินนั้นตั้งอยู่เป็นกรรมการ การสอบสวนตามวรรคสองต้องดำเนินการให้แล้วเสร็จและส่งให้อธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายตามวรรคหนึ่งภายในกำหนดหกสิบวันนับแต่วันที่ได้มีคำสั่งให้ทำการสอบสวน ในกรณีที่คณะกรรมการสอบสวนไม่สามารถดำเนินการให้แล้วเสร็จภายในกำหนดเวลาดังกล่าว ให้คณะกรรมการสอบสวนรายงานเหตุที่ทำให้การสอบสวนไม่แล้วเสร็จต่ออธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายตามวรรคหนึ่งเพื่อขอขยายระยะเวลาการสอบสวน โดยให้อธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายตามวรรคหนึ่งสั่งขยายระยะเวลาดำเนินการได้ตามความจำเป็นแต่ไม่เกินหกสิบวัน ให้อธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายตามวรรคหนึ่งพิจารณาให้แล้วเสร็จภายในสิบห้าวันนับแต่ได้รับรายงานการสอบสวนจากคณะกรรมการสอบสวนตามวรรคสี่ เมื่ออธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายตามวรรคหนึ่งพิจารณาประการใดแล้ว ก็ให้ดำเนินการไปตามนั้น การดำเนินการเพิกถอนหรือแก้ไขตามความในมาตรานี้ ถ้าไม่ได้โฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์มา ให้ถือว่าโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์นั้นสูญหาย และให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินเพื่อดำเนินการต่อไป ถ้ามีการคลาดเคลื่อนเนื่องจากเขียนหรือพิมพ์ข้อความผิดพลาดโดยมีหลักฐานชัดแจ้งและผู้มีส่วนได้เสียยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษรแล้ว ให้เจ้าพนักงานที่ดินมีอำนาจหน้าที่แก้ไขให้ถูกต้องได้ ในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งถึงที่สุดให้เพิกถอนหรือแก้ไขอย่างใดแล้ว ให้เจ้าพนักงานที่ดินดำเนินการตามคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นตามวิธีการที่อธิบดีกำหนด การตั้งคณะกรรมการสอบสวน การสอบสวน การแจ้งผู้มีส่วนได้เสียเพื่อให้โอกาสคัดค้านและการพิจารณาเพิกถอนหรือแก้ไข ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง
ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)
มาตรา 8 ทวิ
ข้อความเต็ม
ที่ดินของรัฐซึ่งมิได้มีบุคคลใดมีสิทธิครอบครอง หรือที่ดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งได้ถอนสภาพตามมาตรา ๘ (๑) แล้ว รัฐมนตรีมีอำนาจที่จะจัดขึ้นทะเบียนเพื่อให้ทบวงการเมืองใช้ประโยชน์ในราชการได้ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง ก่อนที่จะจัดขึ้นทะเบียนตามวรรคหนึ่ง ให้มีการรังวัดทำแผนที่ และให้ผู้ว่าราชการจังหวัดท้องที่ประกาศการจัดขึ้นทะเบียนให้ราษฎรทราบมีกำหนดสามสิบวัน ประกาศให้ปิดในที่เปิดเผย ณ สำนักงานที่ดิน ที่ว่าการอำเภอหรือที่ว่าการกิ่งอำเภอ ที่ทำการกำนัน และในบริเวณที่ดินนั้น การจัดขึ้นทะเบียนตามวรรคหนึ่ง ให้รัฐมนตรีประกาศในราชกิจจานุเบกษา และให้มีแผนที่แนบท้ายประกาศด้วย
ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)
มาตรา 59
ข้อความเต็ม
ในกรณีที่ผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินมาขอออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์เป็นการเฉพาะรายไม่ว่าจะได้มีประกาศของรัฐมนตรีตามมาตรา ๕๘ แล้วหรือไม่ก็ตาม เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่พิจารณาเห็นสมควร ให้ดำเนินการออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ แล้วแต่กรณี ได้ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่ประมวลกฎหมายนี้กำหนด เพื่อประโยชน์แห่งมาตรานี้ ผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินตามวรรคหนึ่งให้หมายความรวมถึงผู้ซึ่งได้ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินต่อเนื่องมาจากผู้ซึ่งมีหลักฐานการแจ้งการครอบครองด้วย
ตรงตามข้อความในราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (Verbatim from the Royal Gazette / Office of the Council of State)
Français
Article 1304
Le domaine public de l'État comprend ses biens d'usage public ou réservés à l'utilité commune, notamment: (1) terres vacantes, délaissées, abandonnées ou revenues à l'État en droit foncier; (2) biens d'usage commun (rivages, cours d'eau, routes, lacs); (3) biens du service de l'État (forts, casernes, administrations, navires militaires, armements).
résumé non officiel
Article 1306
La prescription ne peut être opposée à l'État en ce qui concerne les biens du domaine public de l'État.
résumé non officiel
Article 1305
Les biens du domaine public de l'État sont inaliénables, sauf en vertu d'une loi particulière ou d'un décret royal.
résumé non officiel
Article 8 ter
Pour les terres du domaine public de l'État affectées à l'usage commun de la population ou spécialement au service de l'État, le directeur général peut faire établir un certificat de terre publique attestant leurs limites. La forme, les critères et la procédure de délivrance de ce certificat sont fixés par règlement ministériel. Pour une parcelle qui n'en dispose pas encore, les limites sont celles résultant des documents officiels de l'administration.
résumé non officiel
Article 61
Si un titre foncier ou un certificat d'utilisation a été délivré, ou un droit ou acte immobilier enregistré ou mentionné, par erreur ou illégalement, le directeur général du Département des terres, ou son délégué (directeur général adjoint ou inspecteur), peut l'annuler ou le rectifier, après enquête d'une commission qui notifie les intéressés (trente jours sans opposition valent absence d'opposition) et comprend, pour les titres, un agent de l'administration et un représentant de l'exécutif local. Délais : enquête soixante jours, prorogeable de soixante jours au plus ; décision quinze jours. Titre non produit : réputé perdu, un duplicata est délivré. Erreur matérielle manifeste : rectification par l'agent foncier avec accord écrit des intéressés. Décision judiciaire définitive : exécutée par l'agent foncier. Modalités : règlement ministériel.
résumé non officiel
Article 8 bis
Le ministre peut immatriculer, pour l'usage d'une administration publique, les terres de l'État sur lesquelles personne n'a de droit de possession, ou les terres d'usage commun déclassées en vertu de l'article 8 (1), selon les critères et procédures fixés par règlement ministériel. Au préalable, un levé et un plan sont établis, et le gouverneur de la province annonce l'immatriculation au public pendant trente jours, par affichage au bureau foncier, au bureau du district ou du sous-district, au bureau du kamnan et sur le terrain. Le ministre publie l'immatriculation au Journal officiel, avec un plan annexé.
résumé non officiel
Article 59
Lorsqu'un titulaire du droit de possession demande individuellement un titre foncier ou un certificat d'exploitation, qu'un avis ministériel au titre de l'article 58 ait été publié ou non, l'agent compétent peut, s'il l'estime approprié, le délivrer selon les règles du présent Code. Ce titulaire comprend aussi la personne qui possède et exploite le terrain à la suite d'une personne détenant une preuve de déclaration de possession.
résumé non officiel
แหล่งที่มา
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์, Office of the Council of State, เรียกดูเมื่อ 31 ตุลาคม 2569
- ประมวลกฎหมายที่ดิน, Office of the Council of State, เรียกดูเมื่อ 31 ตุลาคม 2569
คำวินิจฉัยที่ 212/2569: คอนโดมิเนียม ผู้ฟ้องคดี 6 ราย และหนังสือสำคัญสำหรับที่หลวง
ในคดีแรก นิติบุคคลอาคารชุด และเจ้าของห้องชุดอีก 5 ราย, ผู้ร้องทุกรายรวม 6 คน ได้ฟ้องร้องต่อเทศบาลตำบลบางลําพัง นายกเทศมนตรีตำบลบางลําพัง และเจ้าหน้าที่ที่ดินของสาขาบางลําพัง สำนักงานที่ดิน ที่จังหวัดชอนบุรี พวกเขาอ้างว่าได้ครอบครองที่ดินดังกล่าวตามเอกสารเดิมที่ระบุว่ามีมาตั้งแต่ก่อนกฎหมายที่ดินปี 1954 โดยอ้างอิงจากหลักฐานการครอบครองที่ย้อนหลังไปถึงก่อนกฎหมายที่ดินปี 1954 ทางราชการได้ปฏิเสธการยื่นคำขอโอนกรรมสิทธิ์และอ้างอิงจากใบรับรองทรัพย์สินของรัฐ (น.ส.ล.) ซึ่งระบุว่าที่ดินดังกล่าวเป็นของจำเลย ทางจำเลยจึงได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลเพิกถอนคำปฏิเสธและเพิกถอนใบรับรองดังกล่าว ในขณะที่ทางราชการอ้างว่าที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์สินของรัฐที่ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงได้.
คำถามในขั้นนี้ยังไม่ใช่ว่าใครเป็นเจ้าของที่ดิน แต่เป็นคำถามว่า ศาลใดที่จะตัดสิน. ข้อพิพาทดังกล่าวถูกส่งไปยังคณะกรรมการที่วินิจฉัยชี้ขาดข้อขัดแย้งเรื่องเขตอำนาจระหว่างศาลยุติธรรมกับศาลปกครอง ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาล พ.ศ. 2542 (1999).
ศาลจังหวัดพัทยาเห็นว่าเป็นคดีเกี่ยวกับสิทธิในที่ดิน ส่วนศาลปกครองระยองเห็นว่าเป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับการกระทำทางปกครองที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 9(1) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 คณะกรรมการวินิจฉัยเห็นด้วยกับศาลจังหวัดพัทยา การคัดค้านการรังวัดของเพื่อนบ้านเพื่อคุ้มครองที่ดินของรัฐเป็นการดูแลรักษาตามปกติ ไม่ใช่การใช้อำนาจตามกฎหมาย และเป้าหมายที่แท้จริงของผู้ฟ้องคดีคือการขอให้ศาลรับรอง สิทธิในที่ดิน. แม้จำเลยจะเป็นหน่วยงานของรัฐ แต่หัวใจของคดีคือ “ที่ดินนี้เป็นของใคร?” ดังนั้นคดีจึงอยู่ในอำนาจของ ศาลทั่วไป (ศาลยุติธรรม).
คำวินิจฉัยที่ 213/2569: ที่ดินที่ครอบครองบนเกาะเต่ากับการจดทะเบียนเป็นที่ดินของรัฐเมื่อปี 1935
คดีที่สองเป็นภาพสะท้อนกลับของคดีแรก ประชาชนรายหนึ่งอาศัยและทำประโยชน์ในที่ดินประมาณ 12 ไร่ ที่เกาะเต่า ในปี ค.ศ. 1935 หน่วยงานด้านการบังคับใช้กฎหมายได้จดทะเบียนพื้นที่ทั้งหมดของเกาะเป็นทรัพย์สินของรัฐ และเมื่อประมวลกฎหมายที่ดินบังคับใช้ในปี ค.ศ. 1954 การจดทะเบียนดังกล่าวจึงถูกนำมาใช้เพื่อครอบครองพื้นที่ทั้งหมดของเกาะ เพื่อให้ผู้พักอาศัยไม่สามารถยื่นคำร้องขอครอบครองของตนเองได้ส.ค. 1ในปี ค.ศ. 1980 กระทรวงการคลังได้จดทะเบียนที่ดินดังกล่าวใหม่ในชื่อ Sor Dor 588 โดยครอบคลุมที่ดินของเธอและทำให้ไม่สามารถออกเอกสารการโอนกรรมสิทธิ์ได้ เธอจึงขอให้ศาลเพิกถอนการจดทะเบียนดังกล่าว ซึ่งเป็นการครอบคลุมที่ดินของเธอ และสั่งให้หน่วยงานต่างๆ ไม่ดำเนินการตามประกาศของจังหวัดที่กำหนดให้ผู้พักอาศัยต้องเช่าที่ดินจากกระทรวงการคลัง.
ในคดีนี้ คณะกรรมการวินิจฉัยไปในทางตรงกันข้าม: เพราะคำฟ้องโต้แย้ง ความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง (การจดทะเบียนพื้นที่เป็นทรัพย์สินของรัฐ) จึงเป็นคำฟ้องขอให้เพิกถอนคำสั่งทางปกครอง และอยู่ในอำนาจของ ศาลปกครอง, ตามที่ศาลปกครองนครศรีธรรมราชได้วินิจฉัยไว้ โดยขัดแย้งกับศาลจังหวัดเกาะสมุย คณะกรรมการยังได้ระบุว่าผู้อยู่อาศัยบนเกาะเต่ารายอื่น ๆ ได้ฟ้องคดีในลักษณะเดียวกันต่อศาลปกครอง ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างการพิจารณาของศาลปกครองสูงสุด ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 และพระราชบัญญัติที่ราชพัสดุ พ.ศ. 2562 (2019) เป็นกรอบกำหนดว่าหน่วยงานต่าง ๆ จดทะเบียนสิ่งใดได้และด้วยวิธีใด.
เส้นแบ่ง: ศาลใดพิจารณาข้อพิพาทเรื่องที่ดินระหว่างคุณกับรัฐ?
เมื่ออ่านประกอบกัน คำวินิจฉัยทั้งสองฉบับได้วางเส้นแบ่งในทางปฏิบัติที่เจ้าของทุกรายควรเข้าใจ ดังนี้:
| สถานการณ์ของคุณ | คำถามที่แท้จริงในกรณีนี้ | ศาลที่มีอำนาจ |
|---|---|---|
| รัฐ (หรือผู้ใดก็ตาม) อ้างว่าที่ดินของคุณเป็นที่ดินสาธารณะ ส่วนคุณอ้างว่าเป็นที่ดินของเอกชน: เป็นข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์หรือการครอบครอง | ใครมีสิทธิในที่ดินดีกว่ากัน? | ศาลทั่วไป (ศาลแพ่ง/ศาลจังหวัด) คำวินิจฉัยที่ 212/2569 |
| คุณขอให้ศาลเพิกถอนการจดทะเบียนทรัพย์สินของรัฐที่กรมธนารักษ์ได้ลงไว้ (รายการในทะเบียนที่ราชพัสดุ) หรือคำสั่งทางปกครองอื่น และคำฟ้องวางรูปเป็นการโต้แย้งคำสั่งนั้น | หน่วยงานดังกล่าวปฏิบัติงานอย่างถูกต้องตามอำนาจหน้าที่ของตนหรือไม่ | ศาลปกครอง, คำวินิจฉัยที่ 213/2569 |
| โฉนดที่ดินของคุณถูกกรมที่ดินเพิกถอน เนื่องจากออกทับที่ดินของรัฐ | โดยปกติเป็นทั้งสองคำถาม: กลยุทธ์จึงสำคัญ | ขึ้นอยู่กับว่ากรณีนั้นถูกนำเสนอในลักษณะใด; ควรขอคำแนะนำก่อนยื่นฟ้อง |
การยื่นฟ้องผิดศาลอาจทำให้เสียเวลาหนึ่งปีหรือมากกว่านั้น ก่อนที่ปัญหาเรื่องเขตอำนาจศาลจะได้ข้อยุติเสียอีก คดีทั้งสองนี้ต่างต้องผ่านกระบวนการของคณะกรรมการอย่างครบถ้วนก่อนที่จะมีผู้ใดได้โต้แย้งกันในเรื่องตัวที่ดินเลย การวางรูปคดีให้ถูกต้องตั้งแต่ต้นไม่ใช่เรื่องทางเทคนิคเล็กน้อย แต่เป็นความแตกต่างระหว่างการได้วินิจฉัยข้อพิพาทกับการต้องดำเนินคดีกันว่าจะฟ้องคดีที่ศาลใด.
สิ่งนี้มีความหมายอย่างไร ก่อนที่คุณจะซื้อ
1. เอกสารสิทธิ์เป็นจุดเริ่มต้นของการตรวจสอบอย่างรอบคอบ ไม่ใช่จุดสิ้นสุด
โฉนดที่ออกทับที่ดินของรัฐอาจถูกเพิกถอนได้ ไม่ว่าจะเปลี่ยนมือมาแล้วกี่ครั้งก็ตาม การตรวจสอบสถานะทรัพย์สินในประเทศไทย ที่ทำอย่างจริงจังจะตรวจสอบประวัติของแปลงที่ดินย้อนไปจนถึงการออกเอกสารสิทธิ์ครั้งแรก การจดทะเบียนที่ดินของรัฐโดยรอบ และแนวเขตป่าสงวนหรือที่สาธารณะที่อาจซ้อนทับ โดยเฉพาะบนเกาะและใกล้ชายหาด ซึ่งมักเกิดข้อพิพาทในลักษณะเดียวกับคำวินิจฉัยที่ 213/2569.
2. รู้จักเอกสารของคุณ
ความมั่นคงของสถานะทางกฎหมายของคุณแตกต่างกันอย่างมากระหว่างโฉนด น.ส. 3 ก. และเอกสารที่แสดงเพียงสิทธิครอบครอง โปรดดูคู่มือของเราเกี่ยวกับ โฉนดที่ดินไทย, และหากคุณกำลังพิจารณาที่ดินที่ถือครองโดยมีเพียง แบบแสดงรายการเพื่อเสียภาษีบำรุงท้องที่ (ภ.บ.ท.5), ซึ่งเป็นใบเสร็จภาษีไม่ใช่เอกสารสิทธิ์ พึงเข้าใจว่าในการพิพาทกับการจดทะเบียนของรัฐ ผู้ครอบครองมักจะเป็นฝ่ายแพ้.
3. ผู้ซื้อคอนโดมิเนียมก็ไม่ได้รับการยกเว้นจากความเสี่ยงนี้
คำวินิจฉัยที่ 212/2569 เกี่ยวข้องกับเจ้าของหน่วยคอนโดมิเนียม หากที่ดินในโครงการถูกโต้แย้ง บุคคลทางกฎหมายและเจ้าของจะถูกฟ้องร้องร่วมกัน โควตาคอนโดมิเนียม ควรตรวจสอบประวัติที่ดินของโครงการ และผู้ซื้อบ้านควรอ่านรายละเอียด ชาวต่างชาติสามารถเป็นเจ้าของบ้านในประเทศไทยได้ตามกฎหมาย โดยเช่าหรือถือสิทธิเหนือที่ดิน.
4. การฉ้อโกงและการเรียกร้องของรัฐมักจะเกิดขึ้นพร้อมกัน
เอกสารสิทธิ์ที่ออกในที่ดินของรัฐมักมีต้นกำเนิดมาจากการออกเอกสารสิทธิ์ครั้งแรกที่ไม่ถูกต้อง และเอกสารสิทธิ์ยังสามารถถูกใช้ผิดวัตถุประสงค์ในทางอื่น ๆ ได้อีกด้วย เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 914/2569 เรื่องการฉ้อฉลเกี่ยวกับโฉนดที่ดิน ผู้ซื้อได้ขอออกใบแทนโฉนดโดยแจ้งความเท็จว่าโฉนดฉบับเดิมสูญหาย หากประวัติโฉนดของคุณมีการออกครั้งแรกในพื้นที่คุ้มครองโดยไม่มีคำอธิบาย ให้ถือว่าเป็นสัญญาณอันตราย.
หากคุณกำลังอยู่ในข้อพิพาทอยู่แล้ว
ดำเนินการอย่างรวดเร็วและตามลำดับที่ถูกต้อง รวบรวมเอกสารทุกฉบับที่แสดงความต่อเนื่องของการครอบครอง (การยื่น ส.ค.1 ใบเสร็จภาษี ภาพถ่ายทางอากาศ หลักฐานค่าสาธารณูปโภค) ระบุให้ชัดเจนว่าการกระทำของเจ้าหน้าที่ใดที่ก่อความเสียหายแก่คุณ (การคัดค้าน การรังวัด การจดทะเบียน การเพิกถอน) เพราะสิ่งนี้จะกำหนดศาลที่มีอำนาจ และในศาลปกครองจะมีกำหนดเวลายื่นฟ้องที่เคร่งครัด (โดยทั่วไปคือ 90 วันนับแต่วันที่รู้ถึงการกระทำนั้นสำหรับคดีขอให้เพิกถอน) จากนั้นจึงเลือกศาลอย่างรอบคอบ: ฟ้องเรื่องกรรมสิทธิ์ในศาลยุติธรรม หรือโต้แย้งการกระทำทางปกครองในศาลปกครอง ภาพรวมของเราเกี่ยวกับ ระบบศาลในประเทศไทย อธิบายถึงวิธีการทำงานของทั้งสองระบบควบคู่กันไป.
ตรวจทานครั้งล่าสุด: 28 กันยายน 2569 ได้อ่านคำวินิจฉัยที่ 212/2569 และ 213/2569 ของคณะกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาลเป็นภาษาไทย พร้อมกับมาตรา 1304 ถึง 1306 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ส่วนอำนาจเพิกถอนตามประมวลกฎหมายที่ดิน ระยะเวลายื่นฟ้องต่อศาลปกครอง 90 วัน และข้อความเกี่ยวกับค่าชดเชยสำหรับผู้ซื้อโดยสุจริต ไม่ได้ตรวจอ่านซ้ำ.
คำถามที่พบบ่อย
รัฐบาลไทยสามารถเวนคืนที่ดินที่มีโฉนดได้จริงหรือไม่
รัฐไม่ได้ “ยึด” ที่ดิน แต่รัฐโต้แย้งว่าโฉนดนั้นไม่ควรมีอยู่ตั้งแต่ต้น เพราะที่ดินดังกล่าวเป็นที่ดินของรัฐในขณะที่มีการออกโฉนดครั้งแรก หากพิสูจน์ได้เช่นนั้น โฉนดจะถูกเพิกถอน โดยทั่วไปจะไม่มีการจ่ายค่าชดเชยให้แก่ผู้ซื้อโดยสุจริต ซึ่งเป็นเหตุผลที่การตรวจสอบประวัติความเป็นมาของที่ดินแปลงนั้นมีความสำคัญอย่างยิ่ง.
What is a Nor Sor Lor (น.ส.ล.)?
เป็นหนังสือสำคัญที่จดทะเบียนที่ดินเป็นทรัพย์สินของรัฐ ไม่ว่าจะเพื่อหน่วยงานของรัฐหรือเป็นที่ดินสาธารณสมบัติ ไม่ใช่เอกสารสิทธิ์ของเอกชน เมื่อ น.ส.ล. หรือการจดทะเบียนทรัพย์สินของรัฐของกรมธนารักษ์ทับซ้อนกับสิทธิเรียกร้องของเอกชน ก็จะเกิดข้อพิพาท เช่น คำวินิจฉัยที่ 212/2569 (น.ส.ล.) และคำวินิจฉัยที่ 213/2569 (การจดทะเบียนของกรมธนารักษ์).
คุณควรฟ้องศาลใดหากเจ้าหน้าที่ขัดขวางการขอออกโฉนดที่ดินของคุณ
ขึ้นอยู่กับสาระของคดี หากข้อพิพาทที่แท้จริงคือใครมีสิทธิในที่ดินดีกว่ากัน ศาลยุติธรรมจะเป็นผู้วินิจฉัย (คำวินิจฉัยที่ 212/2569) หากคุณโต้แย้งความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำของเจ้าหน้าที่นั้นเอง ศาลปกครองจะเป็นผู้วินิจฉัย (คำวินิจฉัยที่ 213/2569) หลายคดีสามารถวางรูปคดีได้ทั้งสองแบบ ดังนั้นควรขอคำปรึกษาก่อน.
การครอบครองเป็นเวลานานใช้ยันรัฐได้หรือไม่
ไม่ได้ ไม่มีการครอบครองปรปักษ์ต่อที่ดินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304 ถึง 1306) การครอบครองก่อนปี 1954 อาจสนับสนุนข้อกล่าวอ้างว่าที่ดินนั้นไม่เคยเป็นที่ดินของรัฐ ซึ่งเป็นสิ่งที่โจทก์ในคำวินิจฉัยที่ 213/2569 อ้าง แต่ต้องมีการพิสูจน์ และศาลที่จะพิจารณาข้อต่อสู้นั้นก็มีความสำคัญ.
ชาวต่างชาติสามารถเป็นคู่กรณีในข้อพิพาทเหล่านี้ได้หรือไม่
ใช่ ชาวต่างชาติที่เป็นเจ้าของห้องชุด ถือสิทธิการเช่า สิทธิเก็บกิน หรือสิทธิเหนือพื้นดินที่จดทะเบียนแล้ว หรือมีคู่สมรสหรือบริษัทไทยเป็นผู้ถือที่ดิน ล้วนได้รับผลกระทบโดยตรง และสามารถดำเนินคดีในศาลทั้งสองระบบได้โดยผ่านทนายความ.
บทความนี้เขียนและตรวจสอบโดย Sébastien Brousseau, LL.B., วท.บ., ซึ่งประจำอยู่ในประเทศไทยมาตั้งแต่ปี 2004 และดำเนินงาน ThaiLawOnline มาตั้งแต่ปี 2006 หากหน่วยงานของรัฐได้คัดค้านเอกสารสิทธิ์ของคุณ จดทะเบียนทรัพย์สินของรัฐทับที่ดินของคุณ หรือคุณต้องการตรวจสอบประวัติของที่ดินแปลงหนึ่งก่อนซื้อ, ติดต่อ ThaiLawOnline สำหรับการปรึกษาเป็นภาษาอังกฤษหรือภาษาฝรั่งเศส.
คำชี้แจง:บทความนี้เป็นข้อมูลทางกฎหมายทั่วไปที่อ้างอิงจากคำตัดสินของศาลที่เผยแพร่ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับสถานการณ์ของคุณ.
ข่าวสารกฎหมายไทย ฟรีทางอีเมล
อัปเดตข่าวสารเป็นภาษาอังกฤษที่เข้าใจง่ายเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของกฎหมายไทยที่ส่งผลกระทบต่อชาวต่างชาติ: อสังหาริมทรัพย์, วีซ่า, การสมรส, ธุรกิจ และพินัยกรรม จดหมายข่าวสั้นเพียงฉบับเดียวต่อเดือน จากสำนักงานกฎหมายที่ดำเนินงานมาตั้งแต่ปี 2549 ไม่มีการส่งสแปม ยกเลิกรับได้ทุกเมื่อ.