มาตรา 4: การใช้กฎหมาย
ตัวบทของมาตรา
ตัวบทกฎหมาย
กฎหมายนั้น ต้องใช้ในบรรดากรณีซึ่งต้องด้วยบทบัญญัติใด ๆ แห่งกฎหมายตามตัวอักษร หรือตามความมุ่งหมายของบทบัญญัตินั้น ๆ เมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และถ้าบทกฎหมายเช่นนั้นก็ไม่มีด้วย ให้วินิจฉัยตามหลักกฎหมายทั่วไป
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
The law must be applied in all cases that fall within the letter or the spirit of any of its provisions.
Where no provision of law is applicable to a case, it shall be decided according to local custom. In the absence of such custom, the case shall be decided by analogy to the provision of law most nearly applicable, and, in the absence of such a provision as well, according to the general principles of law.
ตรวจสอบกับตัวบทภาษาไทยแล้ว 6 พฤศจิกายน 2026
ต้องการทนายความ? หากมาตรานี้เกี่ยวกับเรื่องของท่าน ปรึกษาสำนักงานกฎหมายของเราได้ทางออนไลน์ เป็นภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษ นัดปรึกษาออนไลน์ →
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 4 เป็นส่วนหนึ่งของบรรพ 1 (บททั่วไป) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เนื้อหานี้รอการจัดทำหมายเหตุของสำนักงาน ตัวบทภาษาไทยข้างต้นคัดลอกจากต้นฉบับของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
สำหรับนักกฎหมาย: เมื่อไม่มีบทบัญญัติตรงกับข้อเท็จจริงของลูกความ มาตรานี้เป็นช่องทางการเทียบเคียงกฎหมายและการใช้หลักกฎหมายทั่วไป สำหรับประชาชน: ศาลไทยไม่อาจปฏิเสธการวินิจฉัยคดีเพียงเพราะไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้ตรงๆ ผู้พิพากษาต้องหาคำตอบโดยใช้ลำดับชั้นนี้
ความเป็นมาทางกฎหมาย
เป็นส่วนหนึ่งของการประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฉบับดั้งเดิม ไม่มีการแก้ไขเพิ่มเติมที่สำคัญในภายหลัง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7830/2560 (2017) ★ คดีนำ
เมื่อไม่มีบทกฎหมายหรือจารีตประเพณีที่ใช้ได้ ศาลต้องวินิจฉัยโดยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งตามมาตรา 4 วรรคสอง
เมื่อกรรมการบริษัทหลบหนีออกนอกประเทศและไม่สามารถติดต่อได้ ศาลเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งตามมาตรา 4 วรรคสอง โดยนำมาตรา 73 มาใช้บังคับโดยอนุโลม
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6407/2554 (2011)
ช่องว่างด้านวิธีพิจารณาในกฎหมายพิเศษให้เติมเต็มโดยเทียบบทบัญญัติทั่วไปที่ใกล้เคียงตามมาตรา 4
เมื่อพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภคยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมแต่ไม่ได้บัญญัติเรื่องการให้คู่ความอีกฝ่ายรับผิด ศาลเทียบบทบัญญัติ ป.วิ.พ. เรื่องคนอนาถาเป็นกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งตามมาตรา 4
บทสรุปคำพิพากษาที่คัดเลือกจากคลังข้อมูลวิจัยของสำนักงาน ลิงก์แหล่งที่มาระบุเอกสารที่ใช้ แต่การมีลิงก์เพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าได้ตรวจสอบตรงกับต้นฉบับทางการของศาลแล้ว
สถิติการอ้างถึงในคำพิพากษาศาลฎีกา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 243 คดี (พ.ศ. 2498 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1385/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 620/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7890/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9003/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5055/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6006-6007/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4469/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1498/2566 (2023)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 3 81
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 142 73
- มาตรา 7 56
- มาตรา 224 51
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 252 31
- ป.วิ.แพ่ง มาตรา 246 27
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
เกิดอะไรขึ้นเมื่อศาลเผชิญกับข้อพิพาทที่ไม่มีบทบัญญัติใดบังคับโดยตรง?
ศาลต้องค้นหาจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นก่อน หากไม่มีให้เทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง หากยังไม่มีอีกให้ใช้หลักกฎหมายทั่วไป ศาลไม่อาจปฏิเสธการวินิจฉัยคดี
อ้างอิงมาตรานี้
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil and Commercial Code, s. 4 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil and Commercial Code (Thailand), s. 4. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-4/ (accessed 17 พฤศจิกายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.พ.พ. มาตรา 4 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-4/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-4/"><p>กฎหมายนั้น ต้องใช้ในบรรดากรณีซึ่งต้องด้วยบทบัญญัติใด ๆ แห่งกฎหมายตามตัวอักษร หรือตามความมุ่งหมายของบทบัญญัตินั้น ๆ เมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และถ้าบทกฎหมายเช่นนั้นก็ไม่มีด้วย ให้วินิจฉัยตามหลักกฎหมายทั่วไป</p><footer>Civil and Commercial Code, s. 4 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-4/">ThaiLawOnline</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา