มาตรา 1304

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6120/2558 (2015)

   ที่ดินในเขตป่าสงวนแห่งชาติเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามมาตรา 1304 (2) การเข้าครอบครองย่อมไม่ก่อให้เกิดกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองที่จะยกขึ้นยันรัฐได้ แต่ระหว่างเอกชนด้วยกัน ผู้หนึ่งอาจมีสิทธิดีกว่าอีกผู้หนึ่งได้ โดยต้องอาศัยพฤติการณ์แห่งการครอบครองเป็นสำคัญ มิใช่อาศัยแบบแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.1) หรือใบเสร็จรับเงินภาษีบำรุงท้องที่ (ภ.บ.ท. 11) และมีสิทธิดีกว่าผู้อื่นเพียงตลอดเวลาที่ยังครอบครองอยู่เท่านั้น ถ้าการครอบครองสิ้นไปไม่ว่าด้วยเหตุใด สิทธิดีกว่าผู้อื่นก็ยุติไปด้วย

   โจทก์ซื้อที่ดินมือเปล่าจากผู้ใหญ่บ้านในราคา 200,000 บาท โดยมีแบบแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.1) และใบเสร็จรับเงินภาษีบำรุงท้องที่ (ภ.บ.ท. 11) เป็นหลักฐาน และเข้าทำประโยชน์ตั้งแต่ปี 2533 ด้วยการปลูกต้นยูคาลิปตัสและต้นไผ่ ที่ดินดังกล่าวอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าช่องเม็ก ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 1211 (พ.ศ. 2530) โจทก์ฟ้องขับไล่จำเลยออกจากที่ดินประมาณ 10 ไร่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าที่ดินเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามมาตรา 1304 (2) การจะมีสิทธิดีกว่าผู้อื่นต้องอาศัยพฤติการณ์แห่งการครอบครอง มิใช่เอกสารดังกล่าว และมีอยู่เพียงตลอดเวลาที่ครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิได้นำสืบว่าได้ดูแลหวงกันหรือแสดงให้ผู้อื่นเห็นว่าที่ดินเป็นของตนอย่างไร ทั้งที่ดินพิพาทอยู่หลังสถานีตำรวจภูธรช่องเม็กซึ่งได้รับอนุญาตจากกรมป่าไม้ให้ใช้ประโยชน์ในเขตป่าสงวน ขณะที่จำเลยนำสืบพร้อมภาพถ่ายว่าเข้าครอบครองทำประโยชน์ด้วยการปลูกต้นยูคาลิปตัสและทำแปลงผักสวนครัวจริง ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าโจทก์เป็นผู้ครอบครอง โจทก์ไม่มีสิทธิดีกว่าจำเลย และไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่หรือเรียกค่าเสียหาย

   อ่านคำพิพากษาฉบับเต็ม (deka.in.th)

2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1360/2555 (2012)

   ที่ดินรกร้างว่างเปล่าเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามมาตรา 1304 (1) จึงเป็นที่ดินของรัฐ ซึ่งต้องห้ามมิให้บุคคลใดเข้าไปยึดถือครอบครองโดยไม่มีสิทธิครอบครอง การที่ฟ้องระบุว่าเป็นการบุกรุกที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทที่ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะหรือที่ดินรกร้างว่างเปล่า เป็นเพียงรายละเอียดซึ่งมีผลเพียงต่อบทลงโทษที่หนักขึ้น มิใช่องค์ประกอบความผิด

   ผู้ร้องถูกพิพากษาว่าบุกรุกที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดิน แล้วยื่นคำร้องขอรื้อฟื้นคดีอาญาขึ้นพิจารณาใหม่โดยอ้างว่าที่ดินพิพาทเป็นที่รกร้างว่างเปล่า ศาลฎีกาพิพากษายกคำร้อง แม้จะฟังว่าเป็นที่รกร้างว่างเปล่าก็เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามมาตรา 1304 (1) อันเป็นที่ดินของรัฐซึ่งห้ามเข้ายึดถือครอบครองโดยไม่มีสิทธิครอบครอง ทั้งผู้ร้องเคยมีหนังสือขอผ่อนผันอยู่ในที่ดินจนกว่าจะเก็บพืชผล อันแสดงว่าเข้าครอบครองโดยไม่มีสิทธิ การระบุประเภทที่ดินในฟ้องมีผลเพียงต่อบทลงโทษ และโทษที่กำหนดอยู่ในระวางโทษของความผิดพื้นฐานแล้ว จึงไม่ใช่พยานหลักฐานใหม่อันชัดแจ้งและสำคัญแก่คดี

   อ่านคำพิพากษาฉบับเต็ม (deka.in.th)

3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6712/2554 (2011)

   เมื่อคณะรัฐมนตรีประกาศให้การเวนคืนเป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วน หากเจ้าหน้าที่เวนคืนจัดให้มีการจ่ายเงินค่าทดแทนในกรณีที่ตกลงกันได้ หรือวางเงินค่าทดแทนในกรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ ให้ถือว่ามีการโอนกรรมสิทธิ์ในอสังหาริมทรัพย์นับแต่วันชำระเงินหรือวางเงินค่าทดแทน ตามมาตรา 13 วรรคท้าย ประกอบมาตรา 11 วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 สิ่งที่โอนไปคือกรรมสิทธิ์ มิใช่เพียงสิทธิเข้าครอบครอง และการที่ยังตกลงจำนวนเงินกันไม่ได้ก็ไม่ทำให้การโอนนั้นล่าช้าออกไป ส่วนมาตรา 1304 (2) ทำหน้าที่คนละอย่าง คือนำมาใช้ในภายหลังเพื่อจัดประเภทที่ดินซึ่งตกเป็นของรัฐแล้วว่าเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน

   ที่ดินของโจทก์ทั้งสองแปลงถูกเวนคืนเป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ากรรมสิทธิ์ในที่ดินทั้งสองแปลงส่วนที่ถูกเวนคืนย่อมตกเป็นของฝ่ายจำเลยตั้งแต่วันที่ 7 กันยายน 2541 อันเป็นวันที่ฝ่ายจำเลยได้วางเงินค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลง ทั้งนี้โดยผลของมาตรา 13 วรรคท้าย ประกอบมาตรา 11 วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 การที่ยังตกลงจำนวนเงินค่าทดแทนกันไม่ได้ไม่มีผลต่อวันที่โอนกรรมสิทธิ์ ส่วนมาตรา 1304 (2) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์นั้นนำมาใช้ในขั้นถัดมา เพื่อจัดประเภทที่ดินซึ่งโอนไปแล้วว่าเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน

   อ่านคำพิพากษาฉบับเต็ม (deka.in.th)

คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา