มาตรา 1620 — ทายาทโดยธรรม — ลำดับชั้น
ตัวบทกฎหมาย
ถ้าผู้ใดตายโดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้หรือทำพินัยกรรมไว้แต่ไม่มีผลบังคับได้ ให้ปันทรัพย์มรดกทั้งหมดแก่ทายาทโดยธรรมของผู้ตายนั้นตามกฎหมายถ้าผู้ใดตายโดยได้ทำพินัยกรรมไว้ แต่พินัยกรรมนั้นจำหน่ายทรัพย์หรือมีผลบังคับได้แต่เพียงบางส่วนแห่งทรัพย์มรดก ให้ปันส่วนที่มิได้จำหน่ายโดยพินัยกรรม หรือส่วนที่พินัยกรรมไม่มีผลบังคับให้แก่ทายาทโดยธรรมตามกฎหมาย
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
Where a person dies without having made a will, or if having made a will, his will has no effect, the whole of his estate shall be distributed among his statutory heirs according to the law. Where a person dies having made a will which disposes of or has effect for a part only of his estate, the part which has not been disposed of or is not affected by the will shall be distributed among his statutory heirs according to the law.
คำแปลนี้ยังไม่ได้รับการรับรองจากสำนักงาน — โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 1620 (กับมาตรา 1629) กำหนดลำดับการรับมรดกโดยธรรม: (1) ผู้สืบสันดาน (2) บิดามารดา (3) พี่น้องร่วมบิดามารดา (4) พี่น้องร่วมแต่บิดาหรือมารดา (5) ปู่ย่าตายาย (6) ลุงป้าน้าอา คู่สมรสที่ยังมีชีวิตได้รับส่วนแบ่งคู่กับลำดับใดก็ตามที่รับมรดก (มาตรา 1635) ไม่ใช่ลำดับแยก "ลำดับสูงกันลำดับต่ำ" — ถ้ามีผู้สืบสันดานลำดับ 1 ยังมีชีวิต ลำดับ 2-6 ไม่ได้รับ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5902/2567 และ 4746/2568 ยืนยันว่าบุตรบุญธรรม (ภายใต้ระบบการรับบุตรบุญธรรมตามมาตรา 1598/19) เป็นทายาทลำดับ 1 เท่ากับบุตรชอบด้วยกฎหมาย
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
สำหรับทนายความ: พินัยกรรมที่เป็นโมฆะในแบบ (เช่น ไม่ลงวันที่ตามมาตรา ๑๖๕๖) ส่งผลให้เกิดการรับมรดกโดยไม่มีพินัยกรรมทั้งหมด ส่วนพินัยกรรมที่สมบูรณ์แต่ไม่ครอบคลุมทรัพย์บางส่วนส่งผลให้ส่วนนั้นตกทอดแก่ทายาทโดยธรรม สำหรับประชาชนทั่วไป: หากท่านไม่มีพินัยกรรมครอบคลุมทรัพย์สินทั้งหมด กฎหมายไทยจะกำหนดว่าใครได้รับมรดกส่วนที่ไม่ได้จำหน่าย ทายาทโดยธรรม ๖ ลำดับ (มาตรา ๑๖๒๙) และคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ (มาตรา ๑๖๓๕) จะแบ่งส่วนนั้น ทั้งนี้ นับแต่วันที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๖๘ คำว่า "คู่สมรส" หมายรวมถึงคู่สมรสเพศเดียวกันตามพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม (ฉบับที่ ๒๔) พ.ศ. ๒๕๖๗
ความเป็นมาทางกฎหมาย
บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฉบับดั้งเดิม ไม่มีการแก้ไขเพิ่มเติมที่สำคัญ มาตรา ๑๖๒๐ เป็นบทบัญญัติหลักในการรับมรดกโดยไม่มีพินัยกรรม เพื่อให้มั่นใจว่ากองมรดกจะได้รับการแบ่งเสมอ ไม่ว่าจะโดยพินัยกรรม โดยกฎหมาย หรือโดยทั้งสองวิธีรวมกัน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7811/2542 (1999)
ไม่มีพินัยกรรม มรดกตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมทันทีโดยผลของกฎหมาย ผู้สืบสันดานในฐานะทายาทลำดับแรกตามมาตรา ๑๖๒๙(๑) รับมรดกนับแต่วันที่เจ้ามรดกถึงแก่ความตายและต้องผูกพันตามสัญญาที่เจ้ามรดกทำไว้ก่อนตาย
ผู้ตายไม่ได้ทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้ผู้ใด ที่ดินจึงตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมทันทีตามมาตรา ๑๕๙๙ วรรคหนึ่ง จำเลยในฐานะผู้สืบสันดานเป็นทายาทโดยธรรมลำดับแรกตามมาตรา ๑๖๒๙(๑) และต้องรับผิดตามสัญญาจะซื้อขายที่ผู้ตายทำไว้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
คำถามที่พบบ่อย
หากเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรมในประเทศไทย จะเกิดอะไรขึ้น?
กองมรดกทั้งหมดตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมตามมาตรา ๑๖๒๐ กฎหมายไทยรับรองทายาทโดยธรรม ๖ ลำดับตามลำดับความสำคัญ ได้แก่ (๑) ผู้สืบสันดาน (๒) บิดามารดา (๓) พี่น้องร่วมบิดามารดา (๔) พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดา (๕) ปู่ย่าตายาย (๖) ลุงป้าน้าอา ลำดับสูงกว่าตัดลำดับต่ำกว่าทั้งหมด คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่รับมรดกร่วมกับทายาทลำดับใดก็ตามที่รับมรดก ตามสัดส่วนที่กำหนดในมาตรา ๑๖๓๕ นับแต่วันที่ ๒๒ มกราคม ๒๕๖๘ คู่สมรสเพศเดียวกันมีสิทธิรับมรดกเท่าเทียมกับคู่สมรสคนอื่นตามพระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม (ฉบับที่ ๒๔) พ.ศ. ๒๕๖๗ หากไม่มีทายาทเลย กองมรดกตกแก่แผ่นดิน