ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 152: ผู้ชำระค่าฤชาธรรมเนียมอื่น
ตัวบทกฎหมาย
ค่าฤชาธรรมเนียมอื่นนอกจากค่าขึ้นศาล ให้คู่ความผู้ดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นผู้ชำระเมื่อมีการดำเนินกระบวนพิจารณานั้นหรือภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดหรือที่ศาลมีคำสั่ง ถ้าศาลเป็นผู้สั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาใด ให้ศาลกำหนดผู้ซึ่งจะต้องชำระค่าฤชาธรรมเนียมในการดำเนินกระบวนพิจารณานั้น รวมทั้งระยะเวลาที่ต้องชำระไว้ด้วย
ถ้าผู้ซึ่งจะต้องชำระค่าฤชาธรรมเนียมตามวรรคหนึ่งไม่ชำระ ศาลจะสั่งให้งดหรือเพิกถอนกระบวนพิจารณานั้น หรือจะสั่งให้คู่ความฝ่ายอื่นเป็นผู้ชำระค่าฤชาธรรมเนียมดังกล่าวก็ได้หากคู่ความฝ่ายนั้นยินยอม
คำแปลภาษาอังกฤษ
Court fees other than the court fee (kha khuen san) shall be paid by the party conducting the proceeding at the time that proceeding is conducted, or within the time fixed by law or ordered by the court. If the court orders a proceeding to be conducted, the court shall specify the person who is to pay the court fees for that proceeding, together with the time within which they must be paid.
If the person who is to pay the court fees under paragraph one fails to pay, the court may order that proceeding to be stayed or revoked, or may order another party to pay such court fees if that party consents.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 152 กำหนดภาระการชำระค่าฤชาธรรมเนียมอื่นนอกจากค่าขึ้นศาล เช่น ค่าใช้จ่ายในการดำเนินกระบวนพิจารณาระหว่างคดี โดยหลักให้คู่ความผู้ดำเนินกระบวนพิจารณานั้นเป็นผู้ชำระเมื่อดำเนินการหรือภายในเวลาที่กฎหมายหรือศาลกำหนด หากศาลเป็นผู้สั่ง ศาลจะกำหนดผู้ชำระและกำหนดเวลาไว้ วรรคสองให้ผลของการไม่ชำระ คือ ศาลอาจงดหรือเพิกถอนกระบวนพิจารณานั้น หรือให้คู่ความอีกฝ่ายชำระหากยินยอม บทนี้ว่าด้วยการชำระระหว่างคดี ต่างจากความรับผิดชั้นที่สุดในค่าฤชาธรรมเนียมที่ตกแก่ฝ่ายแพ้คดีตามมาตรา 161 เป็นต้นไป มาตรานี้ได้รับการปรับปรุงเมื่อมีการรวมบทค่าธรรมเนียม คำพิพากษาเก่าจึงอาจอ้างเลขมาตราหรืออนุมาตราที่ต่างออกไป
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
เมื่อท่านขอให้ศาลดำเนินการที่มีค่าธรรมเนียม เช่น การหมายเรียกพยานหรือการตั้งผู้เชี่ยวชาญตรวจพิสูจน์ พึงเตรียมชำระล่วงหน้าภายในเวลาที่ศาลกำหนด หากไม่ชำระ ศาลอาจงดกระบวนพิจารณานั้น ซึ่งอาจทำให้เสียพยานหลักฐานที่ท่านอ้างอิง จึงควรถือเป็นส่วนหนึ่งของงบประมาณในการดำเนินคดี ทั้งนี้ การชำระค่าธรรมเนียมระหว่างคดีไม่ได้ชี้ขาดว่าใครต้องรับผิดในค่าใช้จ่ายในชั้นที่สุด ซึ่งจะกำหนดกันเมื่อมีคำพิพากษาเรื่องค่าฤชาธรรมเนียม
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 4 คดี (พ.ศ. 2511 ถึง 2562)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2260/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3228/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2043/2540 (1997)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1154/2511 (1968)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ค่าธรรมเนียมอื่นนอกจากค่าขึ้นศาลใครเป็นผู้ชำระ
ตามมาตรา 152 คู่ความผู้ดำเนินกระบวนพิจารณานั้นเป็นผู้ชำระ เมื่อดำเนินการหรือภายในเวลาที่กฎหมายหรือศาลกำหนด หากศาลเป็นผู้สั่งให้ดำเนินการ ศาลจะกำหนดผู้ชำระ
ถ้าไม่ชำระค่าธรรมเนียมระหว่างคดีจะเป็นอย่างไร
มาตรา 152 วรรคสองให้ศาลสั่งงดหรือเพิกถอนกระบวนพิจารณานั้น หรือสั่งให้คู่ความอีกฝ่ายเป็นผู้ชำระได้หากฝ่ายนั้นยินยอม
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 152 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 152. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-152/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 152 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-152/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-152/"><p>ค่าฤชาธรรมเนียมอื่นนอกจากค่าขึ้นศาล ให้คู่ความผู้ดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นผู้ชำระเมื่อมีการดำเนินกระบวนพิจารณานั้นหรือภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดหรือที่ศาลมีคำสั่ง ถ้าศาลเป็นผู้สั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาใด ให้ศาลกำหนดผู้ซึ่งจะต้องชำระค่าฤชาธรรมเนียมในการดำเนินกระบวนพิจารณานั้น รวมทั้งระยะเวลาที่ต้องชำระไว้ด้วย ถ้าผู้ซึ่งจะต้องชำระค่าฤชาธรรมเนียมตามวรรคหนึ่งไม่ชำระ ศาลจะสั่งให้งดหรือเพิกถอนกระบวนพิจารณานั้น หรือจะสั่งให้คู่ความฝ่ายอื่นเป็นผู้ชำระค่าฤชาธรรมเนียมดังกล่าวก็ได้หากคู่ความฝ่ายนั้นยินยอม</p><footer>Civil Procedure Code, s. 152 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-152/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา