กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

แถว 301 — ทรัพย์สินที่ไม่อยู่ในการบังคับคดี

คนบทกฎหมาย

ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาต่อไปนี้ ย่อมไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี
(๑) เครื่องนุ่งห่มหลับนอน เครื่องใช้ในครัวเรือน หรือเครื่องใช้สอยส่วนตัว โดยประมาณรวมกันราคาไม่เกินประเภทละสองหมื่นบาท แต่ในกรณีที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร เจ้าพนักงานบังคับคดีจะกำหนดให้ทรัพย์สินแต่ละประเภทดังกล่าวที่มีราคารวมกันเกินสองหมื่นบาทเป็นทรัพย์สินที่ไม่ต้องอยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีก็ได้ ทั้งนี้ โดยคำนึงถึงความจำเป็นตามฐานะของลูกหนี้ตามคำพิพากษา
(๒) สัตว์ สิ่งของ เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการประกอบอาชีพหรือประกอบวิชาชีพเท่าที่จำเป็นในการเลี้ยงชีพของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ราคารวมกันโดยประมาณไม่เกินหนึ่งแสนบาท แต่ถ้าลูกหนี้ตามคำพิพากษามีความจำเป็นในการเลี้ยงชีพก็อาจร้องขอต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีขออนุญาตใช้สัตว์ สิ่งของ เครื่องมือ เครื่องใช้เท่าที่จำเป็นในการประกอบอาชีพหรือประกอบวิชาชีพในกิจการดังกล่าวของลูกหนี้ตามคำพิพากษาอันมีราคารวมกันเกินกว่าจำนวนราคาที่กำหนดนั้น ในกรณีเช่นนี้ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจใช้ดุลพินิจไม่อนุญาตหรืออนุญาตได้เท่าที่จำเป็นภายในบังคับแห่งเงื่อนไขตามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร
(๓) สัตว์ สิ่งของ เครื่องใช้ และอุปกรณ์ที่จำเป็นต้องใช้ทำหน้าที่ช่วยหรือแทนอวัยวะของลูกหนี้ตามคำพิพากษา
(๔) ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาอันมีลักษณะเป็นของส่วนตัวโดยแท้ เช่น หนังสือสำหรับวงศ์ตระกูลโดยเฉพาะ จดหมาย หรือสมุดบัญชีต่าง ๆ
(๕) ทรัพย์สินอย่างใดที่โอนกันไม่ได้ตามกฎหมาย หรือตามกฎหมายย่อมไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี
ทรัพย์สินหรือจำนวนราคาทรัพย์สินที่เจ้าพนักงานบังคับคดีกำหนดตามวรรคหนึ่ง ลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจร้องขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งกำหนดใหม่ได้ คำสั่งของเจ้าพนักงานบังคับคดีดังกล่าวนั้น ลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจร้องคัดค้านต่อศาลได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้ทราบคำสั่งของเจ้าพนักงานบังคับคดี ในกรณีเช่นนี้ ให้ศาลมีคำสั่งตามที่เห็นสมควร
ในกรณีที่พฤติการณ์ได้เปลี่ยนแปลงไป ลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำร้องให้ศาลมีคำสั่งเปลี่ยนแปลงทรัพย์สินหรือจำนวนราคาทรัพย์สินที่ศาลกำหนดไว้เดิมได้
ประโยชน์แห่งข้อยกเว้นที่บัญญัติไว้ในมาตรานี้ ให้ขยายไปถึงทรัพย์สินตามวรรคหนึ่งอันเป็นของคู่สมรสของลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือของบุคคลอื่น ซึ่งทรัพย์สินเช่นว่านี้ตามกฎหมายอาจบังคับเอาชำระหนี้ตามคำพิพากษาได้

คำแปลภาษาไทย

The following property of the judgment debtor is not subject to execution:
(1) bedding and clothing, household utensils, or personal effects, together valued at approximately not more than twenty thousand baht per category; but where the executing officer sees fit, the officer may designate property in each such category whose combined value exceeds twenty thousand baht as property not subject to execution, having regard to the necessity befitting the station of the judgment debtor;
(2) animals, articles, instruments, tools, and implements used in the trade or profession that are necessary for the livelihood of the judgment debtor, together valued at approximately not more than one hundred thousand baht; but if the judgment debtor has a livelihood need, the debtor may apply to the executing officer for permission to use animals, articles, instruments, tools, or implements necessary in such trade or profession whose combined value exceeds the amount fixed, in which case the executing officer has discretion to refuse, or to permit only to the extent necessary and subject to such conditions as the officer sees fit;
(3) animals, articles, utensils, and equipment that are necessary to assist or replace an organ of the body of the judgment debtor;
(4) property of the judgment debtor that is of a purely personal character, such as family books in particular, letters, or account books;
(5) any property that by law cannot be transferred, or that by law is not subject to execution.
As to the property or the value of property fixed by the executing officer under paragraph one, the judgment debtor or the judgment creditor may request the executing officer to make a new order. The judgment debtor or the judgment creditor may object to such order of the executing officer to the court within fifteen days from the day of learning of the officer's order, in which case the court shall make such order as it sees fit.
Where circumstances have changed, the judgment debtor or the judgment creditor may file a motion for the court to change the property or the value of property originally fixed by the court.
The benefit of the exceptions provided in this section extends to the property under paragraph one belonging to the spouse of the judgment debtor or to another person, where such property may by law be enforced against to satisfy the judgment debt.

คำแปลนี้ยังไม่เป็นที่ทราบจากสำนักงาน — กรุณาอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก

หมายเหตุสำนักงาน

นี่คือรายการทรัพย์สินสังหาริมทรัพย์ที่ได้รับยกเว้นในส่วนที่ 2 ว่าด้วยทรัพย์สินที่ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี เพื่อคุ้มครองศักดิ์ศรีและปัจจัยในการเลี้ยงชีพของลูกหนี้ อนุมาตรา (1) และ (2) มีเพดานราคาที่เจ้าพนักงานปรับเพิ่มได้ตามข้อเท็จจริง ส่วน (3) ถึง (5) คุ้มครองอุปกรณ์ช่วยอวัยวะ ของส่วนตัวโดยแท้ และทรัพย์ที่กฎหมายห้ามโอน อนุมาตรา (5) เป็นช่องให้ทรัพย์ที่กฎหมายอื่นกำหนดให้พ้นการบังคับคดี ทั้งยังขยายไปถึงทรัพย์ที่เข้าเงื่อนไขของคู่สมรสหรือบุคคลอื่นด้วย

ความสำคัญต่อ

ก่อนการขายทอดตลาดจะเดินหน้า ควรตรวจว่าทรัพย์ในบัญชียึดได้รับยกเว้นหรือไม่ เครื่องนุ่งห่มประจำวัน ของใช้ในครัวเรือนภายในเพดาน และเครื่องมือที่จำเป็นในการเลี้ยงชีพอาจยึดไม่ได้ อนุมาตรา (5) สำคัญในข้อพิพาทเกี่ยวกับทรัพย์ เพราะที่ดินที่โอนกันไม่ได้ตามกฎหมายหรือทรัพย์ของแผ่นดินยึดไม่ได้เลย หากไม่เห็นด้วยกับการตีราคาของเจ้าพนักงาน ให้โต้แย้งต่อศาลภายในสิบห้าวัน

คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้

  1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 900/2568 (2025)

    ที่ดินมือเปล่าซึ่งมีเพียงสิทธิครอบครองและไม่มีเอกสารสิทธิเป็นทรัพย์ที่โอนกันให้บริบูรณ์ไม่ได้ตามกฎหมาย จึงไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามมาตรา 301 (5) เจ้าหนี้จะยึดออกขายทอดตลาดไม่ได้

    ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าที่ดินสิทธิครอบครองของลูกหนี้ซึ่งโอนกันไม่ได้ตกอยู่ในมาตรา 301 (5) เจ้าพนักงานบังคับคดีจึงไม่ยึดโดยชอบแล้ว และยกคำร้องของโจทก์

  2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 367/2568 (2025)

    ที่ดินของรัฐประเภทที่ดินรกร้างว่างเปล่าซึ่งจำเลยไม่ใช่เจ้าของและโอนกันไม่ได้ตามกฎหมาย ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามมาตรา 301 (5) โจทก์จึงไม่มีสิทธินำยึดออกขายทอดตลาด

    ศาลฎีกาถือว่าที่ดินพิพาทเป็นที่ดินรกร้างว่างเปล่าของรัฐที่จำเลยไม่อาจเป็นเจ้าของหรือโอนได้ จึงตกอยู่ในมาตรา 301 (5) โจทก์นำยึดเพื่อบังคับคดีไม่ได้

คำพิพากษาที่คัดเลือกการพิจารณาคดีจากเทคโนโลยีศาลฎีกาคำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา

เลย

ทรัพย์สินใดที่ยึดไม่ได้ในการบังคับคดี

มาตรา 301 ยกเว้นเครื่องนุ่งห่มและของใช้ในครัวเรือนไม่เกินประมาณสองหมื่นบาทต่อประเภท เครื่องมือประกอบอาชีพไม่เกินประมาณหนึ่งแสนบาท อุปกรณ์ช่วยหรือแทนอวัยวะ ของส่วนตัวโดยแท้ และทรัพย์ที่กฎหมายห้ามโอนหรือไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี

ที่ดินที่โอนกันไม่ได้ตามกฎหมายถูกยึดได้หรือไม่

ไม่ได้ ตามมาตรา 301 (5) ทรัพย์ที่กฎหมายห้ามโอน เช่น ที่ดินมือเปล่าที่ไม่มีเอกสารสิทธิ ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี เจ้าหนี้จึงยึดออกขายทอดตลาดไม่ได้

โต้แย้งการตีราคาทรัพย์ที่ได้รับยกเว้นของเจ้าพนักงานได้หรือไม่

ได้ ลูกหนี้หรือเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอให้เจ้าพนักงานกำหนดใหม่ได้ และโต้แย้งต่อศาลได้ภายในสิบห้าวันนับแต่ทราบคำสั่ง ศาลจะมีคำสั่งตามที่เห็นสมควร

ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อประโยชน์ในการศึกษาเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมาย โปรดปรึกษาทนายความก่อนที่จะนำไปใช้กับการดำเนินคดีจริง

เลื่อนขึ้น