ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 321: การขอให้ศาลบังคับบุคคลภายนอก
ตัวบทกฎหมาย
ถ้าบุคคลภายนอกไม่ชำระหนี้ตามคำสั่งอายัดของศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีตามมาตรา ๓๑๖ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งให้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาทราบ ในกรณีเช่นว่านี้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำร้องต่อศาลให้บังคับบุคคลภายนอกนั้นปฏิบัติการชำระหนี้ตามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งหรือชำระค่าสินไหมทดแทนเพื่อการไม่ชำระหนี้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดีก็ได้ เมื่อศาลทำการไต่สวนแล้วถ้าเป็นที่พอใจว่าสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษานั้นมีอยู่จริงและอาจบังคับได้ จะมีคำสั่งให้บุคคลภายนอกปฏิบัติการชำระหนี้ตามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งหรือให้ชำระค่าสินไหมทดแทนตามจำนวนที่เห็นสมควรก็ได้ ถ้าบุคคลภายนอกนั้นมิได้ปฏิบัติตามคำสั่งของศาล เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจร้องขอให้ศาลบังคับคดีแก่บุคคลภายนอกนั้นเสมือนหนึ่งว่าเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
If the third party does not perform the obligation in accordance with the attachment order of the court or the execution officer under Section 316, the execution officer shall notify the judgment creditor. In such a case, the judgment creditor may file a motion with the court to compel that third party to perform the obligation as ordered by the execution officer, or to pay compensation for the non-performance to the execution officer. When the court has held an inquiry, if it is satisfied that the claim of the judgment debtor genuinely exists and is enforceable, it may order the third party to perform the obligation as ordered by the execution officer, or to pay compensation in such amount as it thinks fit. If that third party does not comply with the order of the court, the judgment creditor may apply to the court to enforce against that third party as though he were a judgment debtor.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 321 เป็นมาตราแรกของส่วนที่ 5 และเป็นมาตรการบังคับที่อยู่เบื้องหลังการอายัดสิทธิเรียกร้อง กรณีที่บุคคลภายนอกเพิกเฉยต่อคำสั่งอายัดตามมาตรา 316 เจ้าพนักงานบังคับคดีจะแจ้งเจ้าหนี้ ซึ่งอาจยื่นคำร้องต่อศาลให้บังคับการชำระหนี้หรือให้ชำระค่าสินไหมทดแทนสำหรับการไม่ชำระ ศาลจะไต่สวนและมีคำสั่งต่อเมื่อพอใจว่าสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้มีอยู่จริงและบังคับได้ สอดคล้องกับมาตรา 317 ที่ให้อายัดหนี้ที่มีข้อโต้แย้งได้แต่ต้องพิสูจน์ก่อนบังคับให้ชำระ หากบุคคลภายนอกไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาล ก็บังคับคดีแก่บุคคลนั้นเสมือนเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ จัดเลขมาตราใหม่ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2560
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
นี่คือวิธีการเมื่อธนาคาร นายจ้าง หรือลูกหนี้ของลูกหนี้เพิกเฉยต่อคำสั่งอายัด เจ้าหนี้จะข้ามไปบังคับคดีแก่บุคคลภายนอกทันทีไม่ได้ ต้องมีการอายัดที่ชอบตามมาตรา 316 ก่อน แล้วให้ศาลไต่สวนว่าสิทธิเรียกร้องมีอยู่จริง จึงจะบังคับให้ชำระหรือชำระค่าสินไหมทดแทน และในที่สุดปฏิบัติเสมือนเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ การดำเนินตามลำดับให้ถูกต้องเป็นเรื่องสำคัญ เพราะศาลยกคำร้องที่ดำเนินข้ามขั้นตอน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 227/2567 (2024)
กองทุนหมู่บ้านที่จัดตั้งตาม พ.ร.บ.กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ พ.ศ. 2547 เป็นนิติบุคคลมหาชน เงินที่ได้รับจัดสรรและเงินอุดหนุนจากรัฐบาลจึงเป็นทรัพย์สินของแผ่นดินที่ไม่อาจยึดหรืออายัดได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1307 และไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามมาตรา 301 (5) ส่วนเงินที่สมาชิกนำมาฝากไว้ก็มิใช่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา จึงอายัดตามมาตรา 303 และมาตรา 316 ไม่ได้ เมื่อเงินฝากไม่อาจอายัดได้ตั้งแต่ต้น ก็ไม่มีหนี้ที่จะบังคับให้บุคคลภายนอกชำระตามมาตรา 321
โจทก์ทั้งสองซึ่งเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอให้ศาลบังคับธนาคารซึ่งเป็นบุคคลภายนอกผู้ถูกอายัดส่งเงินฝากของจำเลยรวม 289,000 บาท หรือชำระค่าสินไหมทดแทนเท่าจำนวนดังกล่าวตามมาตรา 321 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเงินฝากนั้นไม่อาจอายัดได้ตั้งแต่ต้น บัญชีหนึ่งเป็นเงินที่ได้รับจัดสรรและเงินอุดหนุนจากรัฐบาล อันเป็นทรัพย์สินของแผ่นดินตาม ป.พ.พ. มาตรา 1307 และไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามมาตรา 301 (5) อีกบัญชีหนึ่งเป็นเงินที่สมาชิกนำมาฝาก ซึ่งมิใช่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามมาตรา 303 และมาตรา 316 ศาลฎีกาจึงพิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้ธนาคารชำระเงิน และให้บังคับคดีไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1784/2563 (2020)
การดำเนินการตามมาตรา 321 เพื่อบังคับบุคคลภายนอกให้ปฏิบัติตามคำสั่งอายัด ต้องมีการอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้โดยชอบเสียก่อน การขอบังคับบุคคลภายนอกโดยไม่อายัดสิทธิเรียกร้องก่อนเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาข้ามขั้นตอน
โจทก์ยื่นคำร้องผ่านเจ้าพนักงานบังคับคดีขอให้จังหวัดปฏิบัติตามคำสั่งอายัดตามมาตรา 321 เพื่อให้มาเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษา โดยไม่ได้อายัดสิทธิเรียกร้องของจำเลยก่อน ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาข้ามขั้นตอนที่ต้องอายัดสิทธิเรียกร้องก่อน จึงเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 5 คดี (พ.ศ. 2493 ถึง 2567)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1784/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 227/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 710/2493 (1950)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 18196/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5378/2544 (2001)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
หากธนาคารไม่ปฏิบัติตามคำสั่งอายัดจะทำอย่างไร
ตามมาตรา 321 เจ้าพนักงานบังคับคดีจะแจ้งเจ้าหนี้ ซึ่งอาจยื่นคำร้องขอให้ศาลบังคับบุคคลภายนอกให้ชำระหนี้หรือชำระค่าสินไหมทดแทน หากยังไม่ปฏิบัติตาม ก็บังคับคดีแก่บุคคลนั้นเสมือนเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้
เจ้าหนี้บังคับคดีแก่บุคคลภายนอกได้เลยหรือไม่
ไม่ได้ ต้องมีการอายัดที่ชอบตามมาตรา 316 ก่อน และให้ศาลไต่สวนยืนยันว่าสิทธิเรียกร้องมีอยู่จริงและบังคับได้ คำร้องที่ดำเนินข้ามขั้นตอนจะถูกยกคำร้อง
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 321 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 321. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-321/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 321 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-321/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-321/"><p>ถ้าบุคคลภายนอกไม่ชำระหนี้ตามคำสั่งอายัดของศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดีตามมาตรา ๓๑๖ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีแจ้งให้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาทราบ ในกรณีเช่นว่านี้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำร้องต่อศาลให้บังคับบุคคลภายนอกนั้นปฏิบัติการชำระหนี้ตามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งหรือชำระค่าสินไหมทดแทนเพื่อการไม่ชำระหนี้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดีก็ได้ เมื่อศาลทำการไต่สวนแล้วถ้าเป็นที่พอใจว่าสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษานั้นมีอยู่จริงและอาจบังคับได้ จะมีคำสั่งให้บุคคลภายนอกปฏิบัติการชำระหนี้ตามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งหรือให้ชำระค่าสินไหมทดแทนตามจำนวนที่เห็นสมควรก็ได้ ถ้าบุคคลภายนอกนั้นมิได้ปฏิบัติตามคำสั่งของศาล เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจร้องขอให้ศาลบังคับคดีแก่บุคคลภายนอกนั้นเสมือนหนึ่งว่าเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาก็ได้</p><footer>Civil Procedure Code, s. 321 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-321/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา