ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 45: การสูญเสียผู้แทนหรือความสามารถของคู่ความ
ตัวบทกฎหมาย
ถ้าปรากฏต่อศาลว่าคู่ความฝ่ายหนึ่งตกเป็นผู้ไร้ความสามารถก็ดี หรือผู้แทนโดยชอบธรรมของคู่ความฝ่ายที่เป็นผู้ไร้ความสามารถได้มรณะหรือหมดอำนาจเป็นผู้แทนก็ดี ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาไปภายในระยะเวลาอันสมควรเพื่อผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้แทนโดยชอบธรรมคนใหม่จะได้แจ้งให้ทราบถึงการได้รับแต่งตั้งของตนโดยยื่นคำขอเป็นคำร้องต่อศาลเพื่อการนั้น ถ้ามิได้ยื่นคำขอดังกล่าวมาแล้วให้นำมาตรา ๕๖ มาใช้บังคับถ้าผู้แทนหรือทนายความของคู่ความได้มรณะ หรือหมดอำนาจเป็นผู้แทน ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาไปจนกว่าตัวความจะได้ยื่นคำร้องต่อศาลแจ้งให้ทราบถึงการที่ได้แต่งตั้งผู้แทนหรือทนายความขึ้นใหม่ หรือคู่ความฝ่ายนั้นมีความประสงค์จะมาว่าคดีด้วยตนเอง แต่ถ้าศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ให้ศาลมีอำนาจสั่งกำหนดระยะเวลาไว้พอสมควร เพื่อให้ตัวความมีโอกาสแจ้งให้ทราบถึงการแต่งตั้งหรือความประสงค์ของตนนั้นก็ได้ในกรณีเช่นว่านี้ ถ้าตัวความมิได้แจ้งให้ทราบภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ ศาลจะมีคำสั่งให้เริ่มการนั่งพิจารณาต่อไปในวันใด ๆ ตามที่เห็นสมควรก็ได้บทบัญญัติแห่งวรรคก่อนนั้น ให้นำมาใช้บังคับแก่กรณีที่ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้ไร้ความสามารถหมดอำนาจลงเพราะเหตุที่บุคคลนั้นได้มีความสามารถขึ้นแล้วด้วยโดยอนุโลม
คำแปลภาษาอังกฤษ
ถ้าปรากฏต่อศาลว่าคู่ความฝ่ายหนึ่งตกเป็นผู้ไร้ความสามารถก็ดี หรือผู้แทนโดยชอบธรรมของคู่ความฝ่ายที่เป็นผู้ไร้ความสามารถได้มรณะหรือหมดอำนาจเป็นผู้แทนก็ดี ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาไปภายในระยะเวลาอันสมควรเพื่อผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้แทนโดยชอบธรรมคนใหม่จะได้แจ้งให้ทราบถึงการได้รับแต่งตั้งของตนโดยยื่นคำขอเป็นคำร้องต่อศาลเพื่อการนั้น ถ้ามิได้ยื่นคำขอดังกล่าวมาแล้วให้นำมาตรา ๕๖ มาใช้บังคับถ้าผู้แทนหรือทนายความของคู่ความได้มรณะ หรือหมดอำนาจเป็นผู้แทน ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาไปจนกว่าตัวความจะได้ยื่นคำร้องต่อศาลแจ้งให้ทราบถึงการที่ได้แต่งตั้งผู้แทนหรือทนายความขึ้นใหม่ หรือคู่ความฝ่ายนั้นมีความประสงค์จะมาว่าคดีด้วยตนเอง แต่ถ้าศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ให้ศาลมีอำนาจสั่งกำหนดระยะเวลาไว้พอสมควร เพื่อให้ตัวความมีโอกาสแจ้งให้ทราบถึงการแต่งตั้งหรือความประสงค์ของตนนั้นก็ได้ในกรณีเช่นว่านี้ ถ้าตัวความมิได้แจ้งให้ทราบภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ ศาลจะมีคำสั่งให้เริ่มการนั่งพิจารณาต่อไปในวันใด ๆ ตามที่เห็นสมควรก็ได้บทบัญญัติแห่งวรรคก่อนนั้น ให้นำมาใช้บังคับแก่กรณีที่ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้ไร้ความสามารถหมดอำนาจลงเพราะเหตุที่บุคคลนั้นได้มีความสามารถขึ้นแล้วด้วยโดยอนุโลม
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 45 คุ้มครองสิทธิของคู่ความที่จะมีผู้แทนโดยชอบเมื่อเกิดเหตุกระทบการมีผู้แทนระหว่างคดี ครอบคลุมสามกรณี คือ คู่ความตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ ผู้แทนโดยชอบธรรมของคู่ความผู้ไร้ความสามารถมรณะหรือหมดอำนาจ และผู้แทนหรือทนายความของคู่ความมรณะหรือหมดอำนาจ ในแต่ละกรณีศาลจะเลื่อนการนั่งพิจารณาไว้ระยะเวลาพอสมควรเพื่อให้แต่งตั้งผู้แทนหรือทนายความคนใหม่และแจ้งโดยยื่นคำร้อง หรือให้คู่ความมาว่าคดีด้วยตนเอง กรณีผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้ไร้ความสามารถหมดอำนาจ หากไม่มีคำขอให้นำมาตรา 56 มาใช้บังคับ วรรคท้ายขยายไปถึงกรณีผู้แทนหมดอำนาจเพราะผู้ไร้ความสามารถกลับมีความสามารถขึ้น ทั้งนี้ ศาลมีอำนาจกำหนดระยะเวลาและสั่งเริ่มพิจารณาต่อได้หากไม่แจ้งภายในกำหนด
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากทนายความของท่านมรณะ ถอนตัว หรือหมดอำนาจกลางคัน หรือท่านหรือผู้แทนของท่านสูญเสียความสามารถตามกฎหมาย คดีจะไม่ดำเนินต่อไปโดยที่ท่านไม่มีโอกาสต่อสู้ ศาลจะเลื่อนไว้เพื่อให้ทนายหรือผู้แทนคนใหม่เข้ามา หรือให้ท่านมาว่าคดีด้วยตนเอง แต่การคุ้มครองนี้มีขอบเขต ศาลอาจกำหนดเวลาให้จัดการเรื่องผู้แทน หากพ้นกำหนดการพิจารณาจะเริ่มต่อไป จึงควรรีบแต่งตั้งทนายคนใหม่และยื่นคำร้องแจ้งต่อศาล
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 994/2497 (1954)
เมื่อผู้รับมอบอำนาจของคู่ความหมดอำนาจเพราะกฎหมายที่ให้อำนาจถูกยกเลิก ศาลอาจเลื่อนคดีตามมาตรา 45 เพื่อให้โอกาสคู่ความฝ่ายนั้นจัดหาผู้รับมอบอำนาจใหม่มาดำเนินคดีต่อไป
กฎหมายที่ให้อำนาจผู้แทนฝ่ายโจทก์ถูกยกเลิกโดยพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดินฉบับต่อมา ผู้แทนนั้นจึงหมดอำนาจ ศาลฎีกามีคำสั่งให้ศาลชั้นต้นเลื่อนคดีตามมาตรา 45 เพื่อให้โอกาสฝ่ายโจทก์จัดหาผู้รับมอบอำนาจจากกระทรวงการคลังมาดำเนินคดีต่อไป เมื่อโจทก์ยื่นใบมอบอำนาจของกระทรวงการคลังและแต่งตั้งทนายแล้ว ศาลฎีกาจึงรับคดีไว้พิจารณาต่อไป
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 4 คดี (พ.ศ. 2497 ถึง 2549)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5027/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3132/2549 (2006)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 913/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 994/2497 (1954)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ถ้าทนายความของเรามรณะหรือหมดอำนาจระหว่างคดีจะเป็นอย่างไร
ตามมาตรา 45 ศาลจะเลื่อนการนั่งพิจารณาไว้จนกว่าท่านจะยื่นคำร้องแจ้งว่าได้แต่งตั้งผู้แทนหรือทนายความคนใหม่ หรือประสงค์จะมาว่าคดีด้วยตนเอง โดยศาลอาจกำหนดระยะเวลาพอสมควรให้ท่านดำเนินการ
ถ้าคู่ความตกเป็นผู้ไร้ความสามารถระหว่างคดีจะเป็นอย่างไร
ตามมาตรา 45 ศาลจะเลื่อนการนั่งพิจารณาไว้ระยะเวลาพอสมควรเพื่อให้ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้แทนคนใหม่แจ้งการได้รับแต่งตั้งโดยยื่นคำร้อง หากมิได้ยื่นคำขอดังกล่าว ให้นำมาตรา 56 มาใช้บังคับ
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 45 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 45. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-45/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 45 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-45/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-45/"><p>ถ้าปรากฏต่อศาลว่าคู่ความฝ่ายหนึ่งตกเป็นผู้ไร้ความสามารถก็ดี หรือผู้แทนโดยชอบธรรมของคู่ความฝ่ายที่เป็นผู้ไร้ความสามารถได้มรณะหรือหมดอำนาจเป็นผู้แทนก็ดี ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาไปภายในระยะเวลาอันสมควรเพื่อผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้แทนโดยชอบธรรมคนใหม่จะได้แจ้งให้ทราบถึงการได้รับแต่งตั้งของตนโดยยื่นคำขอเป็นคำร้องต่อศาลเพื่อการนั้น ถ้ามิได้ยื่นคำขอดังกล่าวมาแล้วให้นำมาตรา ๕๖ มาใช้บังคับถ้าผู้แทนหรือทนายความของคู่ความได้มรณะ หรือหมดอำนาจเป็นผู้แทน ให้ศาลเลื่อนการนั่งพิจารณาไปจนกว่าตัวความจะได้ยื่นคำร้องต่อศาลแจ้งให้ทราบถึงการที่ได้แต่งตั้งผู้แทนหรือทนายความขึ้นใหม่ หรือคู่ความฝ่ายนั้นมีความประสงค์จะมาว่าคดีด้วยตนเอง แต่ถ้าศาลเห็นสมควรหรือเมื่อคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียว ให้ศาลมีอำนาจสั่งกำหนดระยะเวลาไว้พอสมควร เพื่อให้ตัวความมีโอกาสแจ้งให้ทราบถึงการแต่งตั้งหรือความประสงค์ของตนนั้นก็ได้ในกรณีเช่นว่านี้ ถ้าตัวความมิได้แจ้งให้ทราบภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ ศาลจะมีคำสั่งให้เริ่มการนั่งพิจารณาต่อไปในวันใด ๆ ตามที่เห็นสมควรก็ได้บทบัญญัติแห่งวรรคก่อนนั้น ให้นำมาใช้บังคับแก่กรณีที่ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้ไร้ความสามารถหมดอำนาจลงเพราะเหตุที่บุคคลนั้นได้มีความสามารถขึ้นแล้วด้วยโดยอนุโลม</p><footer>Civil Procedure Code, s. 45 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-45/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา