ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 254: ค่าธรรมเนียมและการขอยกเว้นค่าธรรมเนียม
ตัวบทกฎหมาย
ภายใต้บังคับแห่งมาตรา ๒๕๓ วรรคหนึ่ง ในคดีที่ผู้เสียหายเรียกร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สิน หรือใช้ค่าสินไหมทดแทนซึ่งติดมากับฟ้องคดีอาญา หรือที่ฟ้องเป็นคดีแพ่งโดยลำพัง ให้เรียกค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งคดีในส่วนแพ่งตามวรรคหนึ่ง
ถ้าผู้เสียหายซึ่งเป็นโจทก์ประสงค์จะขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในศาลชั้นต้น
ชั้นอุทธรณ์ หรือชั้นฎีกา
ให้ยื่นคำขอต่อศาลชั้นต้นที่ได้ยื่นฟ้องไว้พร้อมกับคำฟ้องคำฟ้องอุทธรณ์หรือคำฟ้องฎีกา
แล้วแต่กรณี
หากศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีอาญาที่ฟ้องมีมูลและการเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนนั้น
ไม่เกินสมควรและเป็นไปด้วยความสุจริต
ให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตตามคำขอแต่ถ้าศาลมีคำสั่งยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แก่โจทก์แต่เฉพาะบางส่วนหรือมีคำสั่งยกคำขอ
ก็ให้ศาลกำหนดเวลาให้โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมดังกล่าว
คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลหรือยกคำขอให้มีผลสำหรับการดำเนินคดีตั้งแต่ชั้นศาลซึ่งคดีนั้นอยู่ในระหว่างพิจารณาไปจนกว่าคดีจะถึงที่สุด
เว้นแต่ในกรณีที่พฤติการณ์แห่งคดีเปลี่ยนแปลงไป
ศาลที่พิจารณาคดีจะแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำสั่งนั้นได้ตามที่เห็นสมควรห้ามมิให้อุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งของศาลตามวรรคสอง
คำแปลภาษาอังกฤษ
ภายใต้บังคับแห่งมาตรา ๒๕๓ วรรคหนึ่ง ในคดีที่ผู้เสียหายเรียกร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สิน หรือใช้ค่าสินไหมทดแทนซึ่งติดมากับฟ้องคดีอาญา หรือที่ฟ้องเป็นคดีแพ่งโดยลำพัง ให้เรียกค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งคดีในส่วนแพ่งตามวรรคหนึ่ง ถ้าผู้เสียหายซึ่งเป็นโจทก์ประสงค์จะขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในศาลชั้นต้น ชั้นอุทธรณ์ หรือชั้นฎีกา ให้ยื่นคำขอต่อศาลชั้นต้นที่ได้ยื่นฟ้องไว้พร้อมกับคำฟ้องคำฟ้องอุทธรณ์หรือคำฟ้องฎีกา แล้วแต่กรณี หากศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีอาญาที่ฟ้องมีมูลและการเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนนั้น ไม่เกินสมควรและเป็นไปด้วยความสุจริต ให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตตามคำขอแต่ถ้าศาลมีคำสั่งยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แก่โจทก์แต่เฉพาะบางส่วนหรือมีคำสั่งยกคำขอ ก็ให้ศาลกำหนดเวลาให้โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมดังกล่าว คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลหรือยกคำขอให้มีผลสำหรับการดำเนินคดีตั้งแต่ชั้นศาลซึ่งคดีนั้นอยู่ในระหว่างพิจารณาไปจนกว่าคดีจะถึงที่สุด เว้นแต่ในกรณีที่พฤติการณ์แห่งคดีเปลี่ยนแปลงไป ศาลที่พิจารณาคดีจะแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำสั่งนั้นได้ตามที่เห็นสมควรห้ามมิให้อุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งของศาลตามวรรคสอง
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา ๒๕๔ อยู่ตรงข้ามกับมาตรา ๒๕๓ เมื่อไม่ได้รับยกเว้นตามมาตรา ๒๕๓ คำเรียกร้องส่วนแพ่งของผู้เสียหายต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่ง ไม่ว่าติดมากับฟ้องอาญาหรือฟ้องลำพัง แล้ววางกลไกขอยกเว้นค่าธรรมเนียมผ่านศาลชั้นต้น โดยให้ยื่นคำขอพร้อมคำฟ้อง คำฟ้องอุทธรณ์ หรือฎีกา และการยกเว้นเต็มขึ้นอยู่กับคดีอาญามีมูล ค่าสินไหมไม่เกินสมควรและสุจริต คำสั่งยกเว้นมีผลตลอดชั้นจนคดีถึงที่สุดเว้นแต่พฤติการณ์เปลี่ยน และคำสั่งตามวรรคสองห้ามอุทธรณ์ฎีกา
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากคำเรียกร้องส่วนแพ่งในคดีอาญาไม่ได้รับยกเว้นตามมาตรา ๒๕๓ ให้เตรียมค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่ง แต่ขอยกเว้นได้พร้อมการยื่นฟ้อง ให้ยื่นคำขอยกเว้นพร้อมคำฟ้อง คำฟ้องอุทธรณ์ หรือฎีกา ไม่ใช่ภายหลัง และคำสั่งเรื่องยกเว้นอุทธรณ์ฎีกาไม่ได้ จึงควรเสนอเหตุเรื่องมูลคดีและความสุจริตให้ครบตั้งแต่ครั้งแรก
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1869/2565 (2022)
เมื่อพนักงานอัยการเป็นโจทก์และมีคำร้องขอให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สินติดมากับฟ้องอาญาตามมาตรา 43 หรือมีคำขอของผู้เสียหายให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน ย่อมต้องด้วยมาตรา 253 วรรคหนึ่ง ซึ่งมิให้เรียกค่าธรรมเนียมในส่วนของการฟ้องคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญามาแต่ต้น จึงไม่อาจนำมาตรา 254 วรรคสอง เรื่องการขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลมาใช้บังคับ หากโจทก์ร่วมเรียกค่าสินไหมทดแทนสูงเกินสมควรหรือดำเนินคดีโดยไม่สุจริต มาตรา 253 วรรคหนึ่ง ให้ศาลมีอำนาจสั่งให้ชำระค่าธรรมเนียมทั้งหมดหรือบางส่วน โดยจะขอยกเว้นค่าธรรมเนียมตามคำสั่งนั้นไม่ได้
พนักงานอัยการเป็นโจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยฐานร่วมกันลักทรัพย์ ร่วมกันทำให้เสียทรัพย์ และร่วมกันบุกรุก กับให้คืนหรือชดใช้ราคาทรัพย์ 668,953.50 บาท ส่วนโจทก์ร่วมยื่นคำร้องขอให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน 18,835,776.50 บาท ต่อมาโจทก์ร่วมยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในคดีส่วนแพ่งชั้นฎีกาตามมาตรา 254 วรรคสอง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่านำมาตราดังกล่าวมาใช้บังคับไม่ได้ เพราะเป็นกรณีที่มีคำขอติดมากับฟ้องอาญาตามมาตรา 43 ซึ่งต้องด้วยมาตรา 253 วรรคหนึ่ง ที่มิให้เรียกค่าธรรมเนียมในส่วนแพ่งมาแต่ต้น หากโจทก์ร่วมเรียกค่าสินไหมทดแทนสูงเกินสมควรหรือดำเนินคดีโดยไม่สุจริต ศาลมีอำนาจสั่งให้ชำระค่าธรรมเนียมทั้งหมดหรือบางส่วนตามมาตรา 253 วรรคหนึ่ง โดยจะขอยกเว้นค่าธรรมเนียมตามคำสั่งนั้นไม่ได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1443/2511 (1968)
เมื่อพนักงานอัยการไม่อุทธรณ์คำพิพากษายกฟ้อง แต่โจทก์ร่วมอุทธรณ์ลำพังโดยมีคำเรียกร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์ติดมากับอุทธรณ์ โจทก์ร่วมต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งตามมาตรา ๒๕๔
หลังศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องและอัยการไม่อุทธรณ์ คดีของอัยการยุติเพียงศาลชั้นต้น การที่โจทก์ร่วมอุทธรณ์ลำพังพร้อมคำเรียกร้องคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ ต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งตามมาตรา ๒๕๔
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 8 คดี (พ.ศ. 2492 ถึง 2565)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1869/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1443/2511 (1968)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 626/2493 (1950)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1897/2492 (1949)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 276/2537 (1994)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1262/2511 (1968)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 793/2493 (1950)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1557-1558/2493 (1950)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ผู้เสียหายต้องเสียค่าธรรมเนียมสำหรับคดีแพ่งที่ฟ้องลำพังหรือไม่
ต้อง ตามมาตรา ๒๕๔ เมื่อไม่ได้รับยกเว้นตามมาตรา ๒๕๓ คำเรียกร้องส่วนแพ่งของผู้เสียหายต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่ง ไม่ว่าติดมากับฟ้องอาญาหรือฟ้องลำพัง
คำสั่งเรื่องยกเว้นค่าธรรมเนียมอุทธรณ์ได้หรือไม่
ไม่ได้ มาตรา ๒๕๔ วรรคสองกำหนดว่าห้ามอุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งของศาลเรื่องการขอยกเว้นค่าธรรมเนียม
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 254 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 254. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-254/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 254 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-254/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-254/"><p>ภายใต้บังคับแห่งมาตรา ๒๕๓ วรรคหนึ่ง ในคดีที่ผู้เสียหายเรียกร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์สิน หรือใช้ค่าสินไหมทดแทนซึ่งติดมากับฟ้องคดีอาญา หรือที่ฟ้องเป็นคดีแพ่งโดยลำพัง ให้เรียกค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งคดีในส่วนแพ่งตามวรรคหนึ่ง ถ้าผู้เสียหายซึ่งเป็นโจทก์ประสงค์จะขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในศาลชั้นต้น ชั้นอุทธรณ์ หรือชั้นฎีกา ให้ยื่นคำขอต่อศาลชั้นต้นที่ได้ยื่นฟ้องไว้พร้อมกับคำฟ้องคำฟ้องอุทธรณ์หรือคำฟ้องฎีกา แล้วแต่กรณี หากศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีอาญาที่ฟ้องมีมูลและการเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนนั้น ไม่เกินสมควรและเป็นไปด้วยความสุจริต ให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตตามคำขอแต่ถ้าศาลมีคำสั่งยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แก่โจทก์แต่เฉพาะบางส่วนหรือมีคำสั่งยกคำขอ ก็ให้ศาลกำหนดเวลาให้โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมดังกล่าว คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลหรือยกคำขอให้มีผลสำหรับการดำเนินคดีตั้งแต่ชั้นศาลซึ่งคดีนั้นอยู่ในระหว่างพิจารณาไปจนกว่าคดีจะถึงที่สุด เว้นแต่ในกรณีที่พฤติการณ์แห่งคดีเปลี่ยนแปลงไป ศาลที่พิจารณาคดีจะแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำสั่งนั้นได้ตามที่เห็นสมควรห้ามมิให้อุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งของศาลตามวรรคสอง</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 254 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-254/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา