ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 72: เหตุที่ต้องออกหมายปล่อย
ตัวบทกฎหมาย
หมายปล่อยผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งต้องขังอยู่ตามหมายศาล ให้ออกในกรณีดังต่อไปนี้
(๑) เมื่อศาลสั่งปล่อยชั่วคราว
(๒) เมื่อพนักงานอัยการหรือพนักงานสอบสวนขอให้ศาลปล่อย โดยเห็นว่าไม่จำเป็นต้องขังไว้ระหว่างสอบสวน
(๓) เมื่อพนักงานอัยการร้องต่อศาลว่าได้ยุติการสอบสวนแล้ว โดยคำสั่งไม่ฟ้องผู้ต้องหา
(๔) เมื่อพนักงานอัยการไม่ฟ้องผู้ต้องหาในเวลาที่ศาลกำหนด
(๕) เมื่อศาลไต่สวนมูลฟ้องแล้วเห็นว่าคดีไม่มีมูลและสั่งให้ยกฟ้อง เว้นแต่เมื่อโจทก์ร้องขอและศาลเห็นสมควรให้ขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกา
(๖) เมื่อโจทก์ถอนฟ้องหรือมีการยอมความในคดีความผิดต่อส่วนตัว หรือเมื่อศาลพิจารณาแล้วพิพากษาหรือมีคำสั่งให้ยกฟ้อง เว้นแต่ศาลเห็นสมควรให้ขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกา
(๗) เมื่อศาลพิพากษาให้ลงโทษจำเลยอย่างอื่นซึ่งไม่ใช่โทษประหารชีวิต จำคุกหรือให้อยู่ภายในเขตที่อันมีกำหนด ถ้าโทษอย่างอื่นนั้นเป็นโทษปรับเมื่อจำเลยได้เสียค่าปรับแล้ว หรือศาลให้ปล่อยชั่วคราวโดยมีกำหนดวันเพื่อให้จำเลยหาเงินค่าปรับมาชำระต่อศาล
คำแปลภาษาอังกฤษ
หมายปล่อยผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งต้องขังอยู่ตามหมายศาล ให้ออกในกรณีดังต่อไปนี้ (๑) เมื่อศาลสั่งปล่อยชั่วคราว (๒) เมื่อพนักงานอัยการหรือพนักงานสอบสวนขอให้ศาลปล่อย โดยเห็นว่าไม่จำเป็นต้องขังไว้ระหว่างสอบสวน (๓) เมื่อพนักงานอัยการร้องต่อศาลว่าได้ยุติการสอบสวนแล้ว โดยคำสั่งไม่ฟ้องผู้ต้องหา (๔) เมื่อพนักงานอัยการไม่ฟ้องผู้ต้องหาในเวลาที่ศาลกำหนด (๕) เมื่อศาลไต่สวนมูลฟ้องแล้วเห็นว่าคดีไม่มีมูลและสั่งให้ยกฟ้อง เว้นแต่เมื่อโจทก์ร้องขอและศาลเห็นสมควรให้ขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกา (๖) เมื่อโจทก์ถอนฟ้องหรือมีการยอมความในคดีความผิดต่อส่วนตัว หรือเมื่อศาลพิจารณาแล้วพิพากษาหรือมีคำสั่งให้ยกฟ้อง เว้นแต่ศาลเห็นสมควรให้ขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกา (๗) เมื่อศาลพิพากษาให้ลงโทษจำเลยอย่างอื่นซึ่งไม่ใช่โทษประหารชีวิต จำคุกหรือให้อยู่ภายในเขตที่อันมีกำหนด ถ้าโทษอย่างอื่นนั้นเป็นโทษปรับเมื่อจำเลยได้เสียค่าปรับแล้ว หรือศาลให้ปล่อยชั่วคราวโดยมีกำหนดวันเพื่อให้จำเลยหาเงินค่าปรับมาชำระต่อศาล
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 72 เป็นคู่กับอำนาจขังตามมาตรา 71 โดยกำหนดเหตุที่ทำให้ต้องออกหมายปล่อยผู้ที่ถูกขังตามหมายศาลไว้อย่างจำกัด เหตุทั้งเจ็ดประการเรียงตามความเป็นไปของคดี ได้แก่ การปล่อยชั่วคราว ความเห็นของอัยการหรือพนักงานสอบสวนว่าไม่จำเป็นต้องขัง คำสั่งไม่ฟ้อง การไม่ฟ้องภายในกำหนดของศาล การยกฟ้องในชั้นไต่สวนมูลฟ้อง การยกฟ้อง ถอนฟ้อง หรือยอมความในคดีความผิดต่อส่วนตัวเมื่อพิจารณา และการลงโทษที่ไม่ใช่การควบคุมตัว โดยสองกรณีมีข้อยกเว้นให้ขังระหว่างอุทธรณ์ฎีกาได้หากศาลเห็นสมควร และกรณีโทษปรับให้เวลาสั้น ๆ เพื่อหาเงินค่าปรับ มาตรานี้ทำงานร่วมกับมาตรา 73 ถึง 75 ในบริบทของการปล่อยระหว่างอุทธรณ์และภายหลังคำพิพากษา
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
สำหรับผู้ที่ถูกขัง เหตุเหล่านี้คือช่องทางออกจากการควบคุมตัวที่ชัดเจน และหลายกรณีไม่ต้องอาศัยการขอปล่อยชั่วคราวเลย เช่น คำสั่งไม่ฟ้อง การที่อัยการไม่ฟ้องภายในกำหนด หรือการยกฟ้อง ล้วนต้องปล่อยตัว พึงสังเกตข้อยกเว้นสองกรณีที่ศาลอาจขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกาแม้ยกฟ้อง และกรณีโทษปรับที่อาจให้เวลาหาเงินค่าปรับแทนการถูกจำคุกแทนค่าปรับ การรู้ว่าเข้าเหตุใดช่วยให้ครอบครัวเรียกร้องการปล่อยตัวได้ถูกจังหวะ หากญาติยังถูกขังหลังมีคำสั่งที่เป็นคุณ ควรตรวจสอบว่าได้ออกหมายปล่อยแล้วหรือไม่
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 1 คดี (พ.ศ. 2525 ถึง 2525)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 266/2525 (1982)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ศาลต้องปล่อยผู้ถูกขังตามมาตรา 72 เมื่อใด
ศาลต้องออกหมายปล่อยเมื่อปล่อยชั่วคราว เมื่ออัยการหรือพนักงานสอบสวนเห็นว่าไม่จำเป็นต้องขัง เมื่อมีคำสั่งไม่ฟ้อง เมื่อไม่ฟ้องภายในกำหนด เมื่อยกฟ้องในชั้นไต่สวนมูลฟ้องหรือหลังพิจารณา หรือเมื่อโทษไม่ใช่ประหารชีวิต จำคุก หรือกักขัง
จำเลยยังถูกขังได้หรือไม่หลังยกฟ้อง
ได้ ในข้อยกเว้นตามมาตรา 72 (5) และ (6) คือเมื่อโจทก์ร้องขอหรือศาลเห็นสมควร ศาลอาจขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกาได้
ถ้าโทษเป็นเพียงค่าปรับจะเป็นอย่างไร
ตามมาตรา 72(7) เมื่อจำเลยเสียค่าปรับแล้ว ศาลออกหมายปล่อย หรือศาลอาจให้ปล่อยชั่วคราวโดยมีกำหนดวันเพื่อให้จำเลยหาเงินค่าปรับมาชำระต่อศาล
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 72 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 72. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-72/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 72 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-72/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-72/"><p>หมายปล่อยผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งต้องขังอยู่ตามหมายศาล ให้ออกในกรณีดังต่อไปนี้ (๑) เมื่อศาลสั่งปล่อยชั่วคราว (๒) เมื่อพนักงานอัยการหรือพนักงานสอบสวนขอให้ศาลปล่อย โดยเห็นว่าไม่จำเป็นต้องขังไว้ระหว่างสอบสวน (๓) เมื่อพนักงานอัยการร้องต่อศาลว่าได้ยุติการสอบสวนแล้ว โดยคำสั่งไม่ฟ้องผู้ต้องหา (๔) เมื่อพนักงานอัยการไม่ฟ้องผู้ต้องหาในเวลาที่ศาลกำหนด (๕) เมื่อศาลไต่สวนมูลฟ้องแล้วเห็นว่าคดีไม่มีมูลและสั่งให้ยกฟ้อง เว้นแต่เมื่อโจทก์ร้องขอและศาลเห็นสมควรให้ขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกา (๖) เมื่อโจทก์ถอนฟ้องหรือมีการยอมความในคดีความผิดต่อส่วนตัว หรือเมื่อศาลพิจารณาแล้วพิพากษาหรือมีคำสั่งให้ยกฟ้อง เว้นแต่ศาลเห็นสมควรให้ขังจำเลยไว้ระหว่างอุทธรณ์ฎีกา (๗) เมื่อศาลพิพากษาให้ลงโทษจำเลยอย่างอื่นซึ่งไม่ใช่โทษประหารชีวิต จำคุกหรือให้อยู่ภายในเขตที่อันมีกำหนด ถ้าโทษอย่างอื่นนั้นเป็นโทษปรับเมื่อจำเลยได้เสียค่าปรับแล้ว หรือศาลให้ปล่อยชั่วคราวโดยมีกำหนดวันเพื่อให้จำเลยหาเงินค่าปรับมาชำระต่อศาล</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 72 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-72/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา