ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 12: คัดค้านผู้พิพากษาคนเดียวด้วยเหตุร้ายแรง
ตัวบทกฎหมาย
เมื่อศาลใดมีผู้พิพากษาแต่เพียงคนเดียว ผู้พิพากษานั้นอาจถูกคัดค้านด้วยเหตุใดเหตุหนึ่งตามที่กำหนดไว้ในมาตราก่อนนั้นได้ หรือด้วยเหตุประการอื่นอันมีสภาพร้ายแรงซึ่งอาจทำให้การพิจารณาหรือพิพากษาคดีเสียความยุติธรรมไป
คำแปลภาษาอังกฤษ
When a court has only one judge, that judge may be challenged on any one of the grounds specified in the preceding section, or on any other ground of a serious nature that may cause the trial or adjudication of the case to be deprived of justice.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 12 ขยายเหตุคัดค้านสำหรับศาลที่มีผู้พิพากษาคนเดียว นอกจากเหตุที่ระบุไว้ในมาตรา 11 ยังเพิ่มประเภทเปิดกว้างคือ เหตุอื่นใดอันมีสภาพร้ายแรงซึ่งอาจทำให้การพิจารณาหรือพิพากษาคดีเสียความยุติธรรม มาตรฐานที่กว้างขึ้นนี้สะท้อนความเสี่ยงที่มากขึ้นเมื่อผู้พิพากษาคนเดียวควบคุมคดีโดยไม่มีองค์คณะอื่นถ่วงดุล บทบัญญัตินี้ใช้ร่วมกับมาตรา 11, 13 และ 14 วิธีการยกข้อคัดค้านและกำหนดเวลาจึงเป็นอย่างเดียวกัน แต่หลักเกณฑ์เนื้อหาในมาตรานี้กว้างกว่าบัญชีเหตุที่ปิดไว้
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากคดีของท่านอยู่ต่อหน้าผู้พิพากษาคนเดียวและพบพฤติการณ์ที่กระทบความเป็นธรรมอย่างร้ายแรง แต่ไม่เข้าบัญชีเหตุในมาตรา 11 มาตรานี้ยังอาจเป็นฐานคัดค้านได้ หลักเกณฑ์เหตุร้ายแรงมีมาตรฐานสูง และท่านยังต้องปฏิบัติตามกำหนดเวลาและวิธีการในมาตรา 13 เนื่องจากขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง ควรให้ทนายความประเมินข้อเท็จจริงเฉพาะเรื่องก่อนดำเนินการ
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 7 คดี (พ.ศ. 2516 ถึง 2565)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1585/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 87/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 79/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3716/2564 (2021)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 751/2516 (1973)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 653-655/2549 (2006)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1227/2522 (1979)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
มาตรา 12 ต่างจากมาตรา 11 อย่างไร?
มาตรา 11 กำหนดบัญชีเหตุคัดค้านไว้เป็นการเฉพาะ ส่วนมาตรา 12 ใช้กับศาลผู้พิพากษาคนเดียวและเพิ่มเหตุเปิดกว้างอีกประการ คือเหตุร้ายแรงใด ๆ ที่อาจทำให้การพิจารณาหรือพิพากษาคดีเสียความยุติธรรม
เหตุร้ายแรงตามมาตรา 12 คืออะไร?
คือพฤติการณ์ร้ายแรงที่อยู่นอกบัญชีเหตุเฉพาะ ซึ่งกระทบต่อความเป็นธรรมของการพิจารณาหรือพิพากษาคดีอย่างแท้จริง มาตรฐานสูงและศาลพิจารณาจากข้อเท็จจริงเฉพาะเรื่อง
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 12 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 12. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-12/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 12 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-12/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-12/"><p>เมื่อศาลใดมีผู้พิพากษาแต่เพียงคนเดียว ผู้พิพากษานั้นอาจถูกคัดค้านด้วยเหตุใดเหตุหนึ่งตามที่กำหนดไว้ในมาตราก่อนนั้นได้ หรือด้วยเหตุประการอื่นอันมีสภาพร้ายแรงซึ่งอาจทำให้การพิจารณาหรือพิพากษาคดีเสียความยุติธรรมไป</p><footer>Civil Procedure Code, s. 12 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-12/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา