ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 192: การเปลี่ยนคดีมโนสาเร่กับคดีสามัญ
ตัวบทกฎหมาย
เมื่อศาลเห็นว่าคดีที่ฟ้องไม่ใช่คดีมโนสาเร่และศาลนั้นมีเขตอำนาจที่จะพิจารณาคดีนั้นอย่างคดีสามัญได้ ถ้าคดีนั้นได้ฟ้องโดยคำแถลงด้วยวาจา ก็ให้ศาลมีคำสั่งให้โจทก์ยื่นคำฟ้องเป็นหนังสืออย่างคดีสามัญ แต่ถ้าคดีนั้นได้ยื่นคำฟ้องเป็นหนังสืออยู่แล้ว ห้ามมิให้ศาลออกหมายเรียกอย่างอื่นนอกจากที่บัญญัติไว้สำหรับคดีสามัญถ้าคดีนั้นไม่เป็นคดีมโนสาเร่ต่อไป เนื่องจากได้มีคำฟ้องเพิ่มเติมยื่นเข้ามาภายหลัง และศาลนั้นมีเขตอำนาจที่จะพิจารณาคดีนั้นอย่างคดีสามัญได้ ก็ให้ศาลดำเนินการพิจารณาไปอย่างคดีสามัญในกรณีใดกรณีหนึ่งดังกล่าวมาแล้ว ถ้าศาลไม่มีเขตอำนาจพิจารณาคดีนั้นอย่างคดีสามัญ ให้ศาลมีคำสั่งคืนคำฟ้องนั้นไปเพื่อยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจในกรณีที่จำเลยฟ้องแย้งเข้ามาในคดีมโนสาเร่และฟ้องแย้งนั้นมิใช่คดีมโนสาเร่ หรือในกรณีที่ศาลมีคำสั่งให้พิจารณาคดีสามัญรวมกับคดีมโนสาเร่ ให้ศาลดำเนินการพิจารณาคดีมโนสาเร่ไปอย่างคดีสามัญ แต่เมื่อศาลพิจารณาถึงจำนวนทุนทรัพย์ ลักษณะคดี สถานะของคู่ความ หรือเหตุสมควรประการอื่นแล้วเห็นว่า การนำบทบัญญัติในหมวดนี้ไปใช้บังคับแก่คดีในส่วนของฟ้องแย้งหรือคดีสามัญเช่นว่านั้นจะทำให้การดำเนินคดีเป็นไปด้วยความรวดเร็วและเป็นธรรมแก่คู่ความทุกฝ่าย ก็ให้ศาลมีอำนาจพิจารณาคดีในส่วนของฟ้องแย้งหรือคดีสามัญนั้นอย่างคดีมโนสาเร่ได้ คำสั่งอย่างใดอย่างหนึ่งของศาลตามวรรคสี่ ไม่กระทบถึงค่าขึ้นศาลที่คู่ความแต่ละฝ่ายต้องชำระอยู่ก่อนที่ศาลจะมีคำสั่งเช่นว่านั้น
คำแปลภาษาอังกฤษ
When the court is of the opinion that the case filed is not a small claims case and that court has jurisdiction to try the case as an ordinary case, then if the case was filed by an oral statement, the court shall order the plaintiff to submit a written complaint as in an ordinary case; but if the case has already been filed by a written complaint, the court shall not issue any summons other than that prescribed for an ordinary case.
If the case ceases to be a small claims case because an additional complaint has subsequently been submitted, and that court has jurisdiction to try the case as an ordinary case, the court shall proceed to try it as an ordinary case.
In either of the aforesaid cases, if the court has no jurisdiction to try the case as an ordinary case, the court shall order the complaint to be returned for submission to the court having jurisdiction.
Where the defendant files a counterclaim in a small claims case and that counterclaim is not a small claims case, or where the court orders an ordinary case to be tried jointly with a small claims case, the court shall try the small claims case as an ordinary case. However, when the court, having considered the amount in controversy, the nature of the case, the status of the parties, or other reasonable grounds, is of the opinion that applying the provisions of this Chapter to the counterclaim or such ordinary case would make the proceedings speedy and fair to all parties, the court shall have the power to try that counterclaim or ordinary case as a small claims case.
An order of the court under paragraph four shall not affect the court fees that each party is liable to pay before the court makes such an order.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 192 กำกับการเคลื่อนคดีระหว่างช่องทางคดีมโนสาเร่กับคดีสามัญ วรรคหนึ่งถึงสามจัดการคดีที่ไม่ใช่หรือเลิกเป็นคดีมโนสาเร่ โดยศาลเปลี่ยนไปพิจารณาอย่างคดีสามัญหากมีเขตอำนาจ หรือคืนคำฟ้องเพื่อยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ วรรคสี่ซึ่งเพิ่มโดยการแก้ไข ให้ศาลยืดหยุ่นในทางกลับกัน คือเมื่อมีฟ้องแย้งที่ไม่ใช่คดีมโนสาเร่ หรือรวมพิจารณาคดีสามัญ ศาลอาจพิจารณาส่วนนั้นอย่างคดีมโนสาเร่ได้เมื่อรวดเร็วและเป็นธรรมแก่ทุกฝ่าย วรรคห้าคงค่าขึ้นศาลที่ต้องชำระอยู่ก่อนคำสั่งตามวรรคสี่ การแก้ไขมุ่งประสิทธิภาพ ให้ศาลที่ไม่มีเขตอำนาจคดีสามัญยังพิจารณาฟ้องแย้งที่เกี่ยวข้องรวมกับคดีหลักได้
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ควรระวังเรื่องเขตอำนาจ หากยื่นเป็นคดีมโนสาเร่แต่จริง ๆ ไม่ใช่ ศาลอาจเปลี่ยนเป็นคดีสามัญ หรือแย่กว่านั้นคือคืนคำฟ้องให้ไปยื่นต่อศาลที่ถูกต้อง ทำให้เสียเวลา ฟ้องแย้งที่เกินเพดานคดีมโนสาเร่ก็อาจเปลี่ยนวิธีพิจารณา หากไม่แน่ใจเรื่องเขตอำนาจหรือช่องทาง ควรปรึกษาแต่เนิ่น ๆ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2541/2556 (2013)
ฟ้องแย้งแม้จะต้องเกี่ยวกับฟ้องเดิมจึงจะยื่นเข้ามาในคำให้การได้ แต่ฟ้องแย้งมีลักษณะเป็นคำฟ้อง การเสนอคำฟ้องแย้งจึงต้องอยู่ภายใต้บังคับมาตรา 2 (1) เมื่อฟ้องแย้งมีทุนทรัพย์เกินกว่า 300,000 บาท จึงไม่อยู่ในอำนาจศาลแขวงที่จะรับคดีไว้พิจารณาตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มาตรา 17 ประกอบมาตรา 25 (4) การจะนำมาตรา 192 วรรคสี่ มาใช้บังคับแก่คดีได้นั้น จะต้องเป็นศาลชั้นต้นที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรมด้วย มาตรานี้เป็นเรื่องวิธีพิจารณา หาได้ก่อให้เกิดอำนาจพิจารณาพิพากษาแก่ศาลที่ไม่มีอำนาจนั้นไม่
โจทก์ฟ้องต่อศาลแขวงขอให้จำเลยชำระเงิน 244,375 บาท พร้อมดอกเบี้ย จำเลยยื่นฟ้องแย้งซึ่งมีทุนทรัพย์เกินกว่า 300,000 บาท และอ้างว่ามาตรา 192 วรรคสี่ ที่แก้ไขใหม่ให้ศาลพิจารณาฟ้องแย้งรวมไปกับฟ้องเดิมได้ ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย โดยวินิจฉัยว่าแม้ฟ้องแย้งของจำเลยจะเกี่ยวกับฟ้องเดิมซึ่งทำให้ยื่นเข้ามาในคำให้การได้ แต่ฟ้องแย้งมีลักษณะเป็นคำฟ้อง การเสนอคำฟ้องแย้งจึงต้องอยู่ภายใต้บังคับมาตรา 2 (1) เมื่อมีทุนทรัพย์เกินกว่า 300,000 บาท จึงไม่อยู่ในอำนาจศาลแขวงที่จะรับไว้พิจารณาตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มาตรา 17 ประกอบมาตรา 25 (4) และการจะนำมาตรา 192 วรรคสี่ มาใช้บังคับได้นั้น จะต้องเป็นศาลชั้นต้นที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรมด้วย
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 4 คดี (พ.ศ. 2540 ถึง 2558)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2541/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8408/2540 (1997)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1555-1558/2553 (2010)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 13584/2558 (2015)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
หากคดีของฉันไม่ใช่คดีมโนสาเร่จริงจะเป็นอย่างไร
ตามมาตรา 192 ศาลจะพิจารณาอย่างคดีสามัญหากมีเขตอำนาจ หรือคืนคำฟ้องเพื่อให้ท่านไปยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ
ฟ้องแย้งที่เกินเพดานคดีมโนสาเร่จะพิจารณาอย่างคดีมโนสาเร่ได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 192 วรรคสี่ ศาลอาจพิจารณาฟ้องแย้งเช่นนั้นอย่างคดีมโนสาเร่ได้เมื่อพิจารณาทุนทรัพย์ ลักษณะคดี และคู่ความแล้วเห็นว่าจะรวดเร็วและเป็นธรรม
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 192 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 192. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-192/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 192 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-192/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-192/"><p>เมื่อศาลเห็นว่าคดีที่ฟ้องไม่ใช่คดีมโนสาเร่และศาลนั้นมีเขตอำนาจที่จะพิจารณาคดีนั้นอย่างคดีสามัญได้ ถ้าคดีนั้นได้ฟ้องโดยคำแถลงด้วยวาจา ก็ให้ศาลมีคำสั่งให้โจทก์ยื่นคำฟ้องเป็นหนังสืออย่างคดีสามัญ แต่ถ้าคดีนั้นได้ยื่นคำฟ้องเป็นหนังสืออยู่แล้ว ห้ามมิให้ศาลออกหมายเรียกอย่างอื่นนอกจากที่บัญญัติไว้สำหรับคดีสามัญถ้าคดีนั้นไม่เป็นคดีมโนสาเร่ต่อไป เนื่องจากได้มีคำฟ้องเพิ่มเติมยื่นเข้ามาภายหลัง และศาลนั้นมีเขตอำนาจที่จะพิจารณาคดีนั้นอย่างคดีสามัญได้ ก็ให้ศาลดำเนินการพิจารณาไปอย่างคดีสามัญในกรณีใดกรณีหนึ่งดังกล่าวมาแล้ว ถ้าศาลไม่มีเขตอำนาจพิจารณาคดีนั้นอย่างคดีสามัญ ให้ศาลมีคำสั่งคืนคำฟ้องนั้นไปเพื่อยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจในกรณีที่จำเลยฟ้องแย้งเข้ามาในคดีมโนสาเร่และฟ้องแย้งนั้นมิใช่คดีมโนสาเร่ หรือในกรณีที่ศาลมีคำสั่งให้พิจารณาคดีสามัญรวมกับคดีมโนสาเร่ ให้ศาลดำเนินการพิจารณาคดีมโนสาเร่ไปอย่างคดีสามัญ แต่เมื่อศาลพิจารณาถึงจำนวนทุนทรัพย์ ลักษณะคดี สถานะของคู่ความ หรือเหตุสมควรประการอื่นแล้วเห็นว่า การนำบทบัญญัติในหมวดนี้ไปใช้บังคับแก่คดีในส่วนของฟ้องแย้งหรือคดีสามัญเช่นว่านั้นจะทำให้การดำเนินคดีเป็นไปด้วยความรวดเร็วและเป็นธรรมแก่คู่ความทุกฝ่าย ก็ให้ศาลมีอำนาจพิจารณาคดีในส่วนของฟ้องแย้งหรือคดีสามัญนั้นอย่างคดีมโนสาเร่ได้ คำสั่งอย่างใดอย่างหนึ่งของศาลตามวรรคสี่ ไม่กระทบถึงค่าขึ้นศาลที่คู่ความแต่ละฝ่ายต้องชำระอยู่ก่อนที่ศาลจะมีคำสั่งเช่นว่านั้น</p><footer>Civil Procedure Code, s. 192 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-192/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา