ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 54: การขอตรวจและขอคัดสำเนาเอกสารในสำนวนความ
ตัวบทกฎหมาย
คู่ความก็ดี หรือพยานในส่วนที่เกี่ยวกับคำให้การของตนในคดีนั้นก็ดี หรือบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควรก็ดี อาจร้องขออนุญาตต่อศาลไม่ว่าเวลาใดในระหว่าง หรือภายหลังการพิจารณาเพื่อตรวจเอกสารทั้งหมดหรือแต่บางฉบับในสำนวนเรื่องนั้น หรือขอคัดสำเนา หรือขอให้จ่าศาลคัดสำเนาและรับรอง แต่ทั้งนี้
(๑) ห้ามมิให้อนุญาตเช่นว่านั้นแก่บุคคลอื่นนอกจากคู่ความหรือพยานในคดีที่พิจารณาโดยไม่เปิดเผย หรือในคดีที่ศาลได้มีคำสั่งห้ามการตรวจหรือคัดสำเนาเอกสารในสำนวนทั้งหมดหรือบางฉบับเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยหรือผลประโยชน์ทั่วไปของประชาชน ถึงแม้ผู้ขอจะเป็นคู่ความหรือพยานก็ห้ามมิให้อนุญาตดุจกัน แต่ทั้งนี้ ไม่ตัดสิทธิของคู่ความในการที่จะตรวจหรือคัดสำเนาคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีนั้น หรือในการที่จะขอสำเนาอันรับรองถูกต้อง
(๒) ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นแล้ว เว้นแต่จะมีพฤติการณ์พิเศษที่จะให้อนุญาตเมื่อได้ให้อนุญาตแล้ว การตรวจ หรือการคัดสำเนานั้น ให้ผู้ขอหรือบุคคลซึ่งได้รับการตั้งแต่งจากผู้ขอโดยชอบเป็นผู้คัดตามเวลาและเงื่อนไขซึ่งจ่าศาลจะได้กำหนดให้เพื่อความสะดวกของศาลหรือเพื่อความปลอดภัยของเอกสารนั้นห้ามมิให้คัดสำเนาคำพิพากษาหรือคำสั่ง ก่อนที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นและก่อนที่ได้ลงทะเบียนในสารบบคำพิพากษาในกรณีที่ศาลได้ทำคำอธิบายเพิ่มเติมกลัดไว้กับรายงานแห่งคำสั่งหรือคำพิพากษาซึ่งกระทำด้วยวาจาตามบทบัญญัติมาตรา ๑๔๑ คำอธิบายเพิ่มเติมเช่นว่านั้นคู่ความจะขอตรวจหรือขอคัดสำเนา หรือขอสำเนาเสมือนเป็นส่วนหนึ่งแห่งคำสั่งหรือคำพิพากษาก็ได้สำเนาที่รับรองนั้น ให้จ่าศาลเป็นผู้รับรองโดยเรียกค่าธรรมเนียมตามที่กำหนดไว้ในอัตราท้ายประมวลกฎหมายนี้ ในกรณีที่ผู้ขอตรวจเอกสารหรือขอคัดสำเนาด้วยตนเองไม่ต้องเรียกค่าธรรมเนียม
คำแปลภาษาอังกฤษ
A party, or a witness as regards that witness's own testimony in the case, or an outside person having a legitimate interest or reasonable grounds, may apply to the court for leave, at any time during or after the trial, to inspect all or some of the documents in that case file, to make copies of them, or to have the clerk of the court make and certify copies, subject to the following:
(1) such leave shall not be granted to any person other than a party or a witness in a case tried in camera, or in a case in which the court has ordered that the inspection or copying of all or some of the documents in the file be prohibited in order to preserve public order or the general interest of the public; in such a case leave is likewise prohibited even where the applicant is a party or a witness, but this does not affect the right of a party to inspect or copy the judgment or order in that case, or to apply for a duly certified copy of it;
(2) a party shall not be granted leave to copy the testimony of that party's own witnesses until the examination of that party's witnesses has been completed, unless there are special circumstances.
Once leave has been granted, the inspection or copying shall be carried out by the applicant, or by a person duly appointed by the applicant, at such time and on such conditions as the clerk of the court may fix for the convenience of the court or for the safety of the documents.
No copy of a judgment or order shall be made before that judgment or order has been read and before it has been entered in the register of judgments.
Where the court has attached an additional explanation to the record of an order or judgment delivered orally under the provisions of Section 141, a party may apply to inspect that additional explanation, to copy it, or to obtain a copy of it, as though it formed part of the order or judgment.
A certified copy shall be certified by the clerk of the court, who shall charge the fee prescribed in the schedule of rates annexed to this Code. Where the applicant inspects the documents or makes the copies personally, no fee shall be charged.
คำแปลโดย ThaiLawOnline แปลจากต้นฉบับภาษาไทยและตรวจสอบแล้ว
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 54 เป็นบทว่าด้วยการเข้าถึงสำนวนความ และแบ่งผู้มีสิทธิร้องขอออกเป็นสามจำพวก คือ คู่ความ พยานแต่เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับคำให้การของตน และบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควร จำพวกที่สามเป็นช่องทางให้ผู้ที่มิใช่คู่ความแต่มีส่วนได้เสียจริงเข้าถึงสำนวนได้ และเป็นข้อที่มีการโต้แย้งกันมากที่สุด ส่วนข้อ (1) เป็นข้อยกเว้นเรื่องความลับ คือห้ามอนุญาตแก่บุคคลอื่นนอกจากคู่ความหรือพยานในคดีที่ศาลพิจารณาโดยไม่เปิดเผย
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ผู้ที่มิใช่คู่ความก็ขอตรวจหรือขอคัดสำเนาเอกสารในสำนวนได้ ถ้าแสดงต่อศาลได้ว่าตนเป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควร ข้อนี้เป็นช่องทางที่ใช้กันมากเมื่อต้องตรวจสอบภาระผูกพันของคู่สัญญาหรือติดตามทรัพย์ ในคำร้องควรระบุให้ชัดว่าท่านมีส่วนได้เสียอย่างไรและต้องการเอกสารฉบับใด การขอแบบกว้างมักไม่ได้รับอนุญาต และพึงระวังว่าในคดีที่ศาลพิจารณาโดยไม่เปิดเผย ห้ามอนุญาตแก่บุคคลอื่นนอกจากคู่ความหรือพยานในคดีนั้น
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4301/2558 (2015)
ผู้ที่จะขอตรวจหรือคัดสำเนาเอกสารในสำนวนตามมาตรา 54 วรรคแรก ได้แก่ คู่ความ พยานในส่วนคำให้การของตน หรือบุคคลภายนอกที่มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควรเท่านั้น ผู้ที่มิใช่คู่ความและไม่เป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบย่อมไม่มีสิทธิได้รับอนุญาต
ผู้ยื่นคำร้องซึ่งมิใช่คู่ความในคดีขอให้รับรองสำเนาเอกสารในสำนวน ศาลชั้นต้นไม่อนุญาตเพราะผู้ยื่นมิใช่คู่ความและไม่เป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบ ศาลฎีกาโดยยกมาตรา 54 วรรคแรกมาวินิจฉัยยืนยันว่า สิทธิขอตรวจหรือคัดสำเนาเอกสารในสำนวนจำกัดเฉพาะคู่ความ พยานในส่วนคำให้การของตน และบุคคลภายนอกที่มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควร
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4022/2541 (1998)
การอนุญาตให้คู่ความคัดคำเบิกความพยานฝ่ายตนขณะที่การสืบพยานฝ่ายตนยังไม่เสร็จสิ้นโดยไม่มีพฤติการณ์พิเศษ เป็นการไม่ชอบด้วยมาตรา 54 (2) แต่ไม่มีกฎหมายห้ามเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง
ศาลชั้นต้นอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ขณะที่การสืบพยานฝ่ายโจทก์ยังไม่เสร็จสิ้น โดยไม่ปรากฏพฤติการณ์พิเศษ ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นการไม่ชอบด้วยมาตรา 54 (2) แต่ก็ไม่มีกฎหมายบัญญัติห้ามไว้เด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง ซึ่งบางกรณีเป็นดุลพินิจของศาลที่จะรับฟังได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 5 คดี (พ.ศ. 2522 ถึง 2558)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4301/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5896/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4022/2541 (1998)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5787/2545 (2002)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 149/2522 (1979)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ใครมีสิทธิตรวจหรือคัดสำเนาเอกสารในสำนวนคดี
ตามมาตรา 54 คู่ความ พยานในส่วนคำให้การของตน หรือบุคคลภายนอกที่มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควร อาจขออนุญาตตรวจหรือคัดสำเนาเอกสาร หรือขอสำเนาที่รับรองจากจ่าศาลได้
การคัดสำเนาเอกสารในสำนวนต้องเสียค่าธรรมเนียมหรือไม่
จ่าศาลเรียกค่าธรรมเนียมตามอัตราท้ายประมวลกฎหมายสำหรับการคัดและรับรองสำเนา อย่างไรก็ดี ตามมาตรา 54 หากท่านตรวจเอกสารหรือคัดสำเนาด้วยตนเอง ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม
คัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนระหว่างพิจารณาได้หรือไม่
ยังไม่ได้จนกว่าจะสืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้น เว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษ มาตรา 54 (2) กำหนดข้อจำกัดนี้เพื่อรักษาความน่าเชื่อถือของคำพยาน
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 54 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 54. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-54/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 54 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-54/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-54/"><p>คู่ความก็ดี หรือพยานในส่วนที่เกี่ยวกับคำให้การของตนในคดีนั้นก็ดี หรือบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียโดยชอบหรือมีเหตุผลอันสมควรก็ดี อาจร้องขออนุญาตต่อศาลไม่ว่าเวลาใดในระหว่าง หรือภายหลังการพิจารณาเพื่อตรวจเอกสารทั้งหมดหรือแต่บางฉบับในสำนวนเรื่องนั้น หรือขอคัดสำเนา หรือขอให้จ่าศาลคัดสำเนาและรับรอง แต่ทั้งนี้ (๑) ห้ามมิให้อนุญาตเช่นว่านั้นแก่บุคคลอื่นนอกจากคู่ความหรือพยานในคดีที่พิจารณาโดยไม่เปิดเผย หรือในคดีที่ศาลได้มีคำสั่งห้ามการตรวจหรือคัดสำเนาเอกสารในสำนวนทั้งหมดหรือบางฉบับเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยหรือผลประโยชน์ทั่วไปของประชาชน ถึงแม้ผู้ขอจะเป็นคู่ความหรือพยานก็ห้ามมิให้อนุญาตดุจกัน แต่ทั้งนี้ ไม่ตัดสิทธิของคู่ความในการที่จะตรวจหรือคัดสำเนาคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีนั้น หรือในการที่จะขอสำเนาอันรับรองถูกต้อง (๒) ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นแล้ว เว้นแต่จะมีพฤติการณ์พิเศษที่จะให้อนุญาตเมื่อได้ให้อนุญาตแล้ว การตรวจ หรือการคัดสำเนานั้น ให้ผู้ขอหรือบุคคลซึ่งได้รับการตั้งแต่งจากผู้ขอโดยชอบเป็นผู้คัดตามเวลาและเงื่อนไขซึ่งจ่าศาลจะได้กำหนดให้เพื่อความสะดวกของศาลหรือเพื่อความปลอดภัยของเอกสารนั้นห้ามมิให้คัดสำเนาคำพิพากษาหรือคำสั่ง ก่อนที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นและก่อนที่ได้ลงทะเบียนในสารบบคำพิพากษาในกรณีที่ศาลได้ทำคำอธิบายเพิ่มเติมกลัดไว้กับรายงานแห่งคำสั่งหรือคำพิพากษาซึ่งกระทำด้วยวาจาตามบทบัญญัติมาตรา ๑๔๑ คำอธิบายเพิ่มเติมเช่นว่านั้นคู่ความจะขอตรวจหรือขอคัดสำเนา หรือขอสำเนาเสมือนเป็นส่วนหนึ่งแห่งคำสั่งหรือคำพิพากษาก็ได้สำเนาที่รับรองนั้น ให้จ่าศาลเป็นผู้รับรองโดยเรียกค่าธรรมเนียมตามที่กำหนดไว้ในอัตราท้ายประมวลกฎหมายนี้ ในกรณีที่ผู้ขอตรวจเอกสารหรือขอคัดสำเนาด้วยตนเองไม่ต้องเรียกค่าธรรมเนียม</p><footer>Civil Procedure Code, s. 54 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-54/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา